Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi, yargı mercilerinde ve icra dairelerinde yürütülen hukuki yardımlarda takdir edilecek yasal vekâlet ücretinin taban sınırlarını ve bu ücretin tayininde gözetilecek temel ilkeleri düzenler. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 1/3 uyarınca tarifenin altında bir vekâlet ücreti kararlaştırılamaz; tarife hükümlerinin altında kararlaştırılan akdi avukatlık ücretleri tarife hükümleri uyarınca kararlaştırılmış kabul edilir. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 21/1 gereğince de avukatlık ücretinin takdirinde kural olarak hukuki yardımın tamamlandığı veya davanın karara bağlandığı tarihte yürürlükte olan tarife hükümleri uygulanır.
Vekâlet Ücretinin Kapsamı ve Zaman İtibarıyla Uygulanması
Tarifede öngörülen avukatlık ücreti, ilke olarak kesin hüküm elde edilinceye kadar yerine getirilen dava, iş ve işlemlerin karşılığıdır. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 2/1 doğrultusunda, takip edilen dava veya işle bağlantılı olarak düzenlenen dilekçeler ile yapılan diğer usul işlemleri bağımsız bir ücrete tabi değildir; ayrıca hükümlerin tavzihine ilişkin istemlerin kabulü ya da reddi halinde de vekâlet ücretine hükmedilemez. Buna karşılık Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 2/2 çerçevesinde icra takipleri ile Yargıtay, Danıştay ve Sayıştay nezdindeki temyiz duruşmaları ve bölge adliye ile bölge idare mahkemelerindeki istinaf duruşmaları ayrı ücrete tabidir.
İstinaf veya temyiz incelemesi neticesinde ilk derece mahkemesi kararının bozulması ya da kaldırılması halinde uygulanacak tarife özel olarak düzenlenmiştir. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 2/3 uyarınca, hangi sebeple olursa olsun bozma veya kaldırma kararı sonrasında tesis edilecek yargı kararlarında, son hükmün verildiği tarihte yürürlükte bulunan tarife hükümleri esas alınır.
Karşı Tarafa Yükletilecek Ücretin Sınırları ve Temsil Esasları
Yargı mercilerince haklı çıkan taraf lehine karşı tarafa yükletilecek avukatlık ücreti, tarifede yazılı tutardan az ve bu tutarın üç katından çok olamaz. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 3/1 gereğince mahkeme bu aralıkta takdir yetkisini kullanırken avukatın emeğini, çabasını, işin önemini ve niteliğini davanın süresiyle birlikte değerlendirir. Aynı hukuki yardımın birden çok avukat tarafından yürütülmesi halinde ise Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 4/1 doğrultusunda karşı tarafa tek bir avukatlık ücretinden fazlası yükletilemez.
Avukatın uyuşmazlığa dahil olduğu safha ücret hakkını bölmez. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 5/1 uyarınca dava veya icra takibini hangi aşamada olursa olsun üstlenen avukat, tarifede öngörülen ücretin tamamına hak kazanır. Birden çok davalı aleyhine açılan davaların reddi halinde ise Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 3/2 hükmü tatbik edilir; buna göre ret sebebi ortak olan davalılar vekili lehine tek, davanın ret gerekçesi ayrı olan davalılar vekili lehine ise her ret sebebi için müstakil vekâlet ücretine hükmedilir.
Uyuşmazlığın Sona Erme Biçimi ve Usuli Kararlarda Vekâlet Ücreti
Dava devam ederken uyuşmazlığın feragat, kabul, sulh, davanın konusuz kalması veya herhangi bir nedenle giderilmesi durumunda vekâlet ücreti ön inceleme aşamasına göre tayin edilir. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 6/1 uyarınca uyuşmazlık ön inceleme tutanağı imzalanıncaya kadar giderilirse tarifede yazılı ücretlerin yarısına, tutanak imzalandıktan sonra giderilirse tamamına hükmolunur. Ancak aynı maddenin son cümlesi gereğince bu düzenleme yargı mercileri tarafından hesaplanan akdi avukatlık ücreti sözleşmelerinde uygulanmaz. Bir davanın takibi esnasında karşı dava açılması, davaların birleştirilmesi yahut ayrılması durumlarında ise Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 8/1 uyarınca her bir dava için ayrı ücrete hükmedilir.
Usul kararlarında takdir edilecek vekâlet ücreti yargılamanın aşamasına ve kararın niteliğine göre belirlenir. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 7/1 uyarınca dosyanın nakli, davanın açılmamış sayılması yahut görevsizlik veya yetkisizlik kararının ardından uyuşmazlığın başka mahkemede sürdürülmemesi hallerinde; ön inceleme tutanağının imzalanmasından önce karar verilmişse tarifedeki ücretin yarısına, tutanak imzalandıktan sonra verilmişse tamamına hükmolunur. Bu hallerde hükmedilecek vekâlet ücreti, davanın görüldüğü mahkeme için tarifede öngörülen maktu tutarı aşamaz. Dava şartı yokluğu veya husumet nedeniyle davanın reddine karar verilmesi halinde Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 7/2 gereğince mahkemenin maktu ücreti tavan alınarak nispi vekâlet ücreti takdir edilir. Yasa gereği gönderme kararı verilmesi, yeni mahkemelerin kurulması veya iş bölümü itirazı sebebiyle tesis edilen görevsizlik, yetkisizlik veya gönderme kararlarında ise Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 7/3 gereğince vekâlet ücretine hükmedilmez.
Tazminat, Nafaka ve Tüketici Davalarında Vekâlet Ücreti Esasları
Tazminat talepli davalarda kısmen ve tamamen ret hallerinde özel sınırlamalar geçerlidir. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 10/2 ve m. 13/3 uyarınca gerek maddi tazminat gerekse manevi tazminat davalarının kısmen reddi halinde, karşı taraf vekili yararına hükmedilecek vekâlet ücreti davacı vekili lehine hükmolunan ücret tutarını geçemez. Manevi tazminat talebinin tamamının reddi halinde Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 10/3, maddi tazminat isteminin tamamının reddi halinde ise Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 13/4 gereğince maktu vekâlet ücretine hükmolunur. Manevi tazminat davasının maddi tazminat veya parayla değerlendirilebilen diğer taleplerle birlikte açılması durumunda ise Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 10/4 uyarınca manevi tazminat bakımından vekâlet ücreti ayrı bir kalem olarak takdir edilir.
Kısmi dava ile belirsiz alacak ve tespit davalarında mahkemece dava değerinin belirlenmesinin ardından davacı davasını bu değer üzerinden takip etmese dahi Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 5/2 gereğince yasal vekâlet ücreti tespit edilen değer üzerinden hesaplanır. Nafaka taleplerinde ise borçlunun aleyhine vekâlet ücreti doğmaması için özel koruma getirilmiş olup Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 9/2 uyarınca reddedilen kısım için vekâlet ücretine hükmedilemez. Tüketici uyuşmazlıklarında da benzer şekilde Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 12/3 çerçevesinde tüketici hakem heyetinde mevcut olduğu halde sunulmayan bir bilgi veya belgenin mahkemeye ilk kez sunulması gerekçesiyle hakem heyeti kararı iptal edilirse tüketici aleyhine avukatlık ücretine hükmolunamaz.
Ceza Yargılaması, İcra Takipleri ve Seri Davalarda Uygulama
Ceza yargılamasında beraat kararı verilmesi halinde sanığın temsili güvence altına alınmıştır. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 14/4 uyarınca kendisini vekil veya müdafi ile temsil ettiren ve beraat eden sanık yararına Hazine aleyhine maktu avukatlık ücretine hükmolunur. Bu düzenleme sanığın Ceza Muhakemesi Kanunu gereğince görevlendirilen zorunlu bir müdafii bulunması durumunda kovuşturma evresi için Hazineden alınan ücret mahsup edilerek tatbik edilir.
İcra takiplerinde borçlunun süresi içinde ödeme yapması vekâlet ücretini etkiler. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 11/4 gereğince borçlunun ödeme süresi içerisinde borcunu ödemesi durumunda tarifeye göre takdir edilecek vekâlet ücreti dörtte üç oranında belirlenir; bu indirim kuralı maktu ücret gerektiren işlerde de uygulanır. İhtiyari dava arkadaşlığına dayalı seri davalarda ise ister ayrı ister birleştirilerek açılsın on dosyaya kadar her dosya için ayrı ayrı tam ücrete, elli dosyaya kadar tam ücretin yüzde ellisine, yüz dosyaya kadar tam ücretin yüzde kırkına ve yüzden fazla dosyalarda tam ücretin yüzde yirmi beşine hükmedilir. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 22/1 uyarınca duruşmalı işlerde bu kademeli oranların tatbik edilebilmesi için dosyaya ilişkin tüm duruşmaların aynı gün ve aynı mahkemede yapılması şarttır.
Yargılama dürüstlüğü ve hakkın kötüye kullanılmasının önlenmesi bağlamında Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 23/1 özel bir yaptırım öngörmüştür. Kötü niyetli davalı veya hiçbir hakkı olmadığı halde dava açan taraf, yargılama giderlerinden başka diğer tarafın vekiliyle kararlaştırdığı vekâlet ücretinin tamamını veya bir kısmını ödemeye mahkûm edilebilir. Söz konusu vekâlet ücretinin miktarı hususunda uyuşmazlık çıkması veya mahkemece tutarın fahiş bulunması halinde miktar, doğrudan mahkemece Avukatlık Kanunu ve Tarife esas alınarak takdir olunur.
Nafaka davasının kısmen reddinde davalı lehine vekâlet ücreti doğar mı?
Nafaka davalarında reddedilen kısım için vekâlet ücretine hükmedilemez; Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 9/2 uyarınca davanın reddedilen bölümü davalı lehine vekâlet ücreti doğurmaz.
Manevi tazminat davasının kısmen reddinde karşı taraf ücreti nasıl sınırlandırılır?
Manevi tazminat davasının kısmen reddi halinde karşı taraf vekili yararına hükmedilecek vekâlet ücreti, davacı vekili lehine takdir edilen ücret tutarını aşamaz.
İcra takibinde borç ödeme süresi içinde ödenirse vekâlet ücreti ne oranda takdir edilir?
Borçlu ödeme süresi içerisinde borcunu öderse tarifeye göre takdir edilecek avukatlık ücretinin dörtte üçü hesaplanır; bu hüküm maktu ücrete tabi dosyalarda da aynen uygulanır.
Davanın sulh veya feragatle sona ermesinde ön inceleme tutanağının etkisi nedir?
Uyuşmazlık sulh, feragat, kabul, davanın konusuz kalması veya herhangi bir nedenle ön inceleme tutanağı imzalanıncaya kadar giderilirse tarifedeki ücretin yarısına, tutanak imzalandıktan sonra giderilirse tamamına hükmedilir; bu kural yargı mercilerince hesaplanan akdi vekâlet ücreti sözleşmelerinde uygulanmaz.
Beraat eden sanık yararına vekâlet ücreti nasıl hükmedilir?
Beraat eden ve vekil ya da müdafi ile temsil edilen sanık lehine Hazine aleyhine maktu avukatlık ücretine hükmolunur; zorunlu müdafi atanmışsa kovuşturma için ödenen tutar mahsup edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy