Yargılamada Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi İlkeleri

Avukatlık Ücretinin Asgari Sınırı ve Sözleşme Kapsamı

Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi altında vekalet ücreti kararlaştırılamaz. Bu tarife hükümleri altında kararlaştırılan akdi avukatlık ücretleri, tarife hükümleri uyarınca kararlaştırılmış kabul edilir. Taraflar arasında akdi avukatlık ücreti kararlaştırılmaması veya kararlaştırılan ücretin geçersiz sayılması halinde, mahkemelerce dava konusu tutar üzerinden tarifeye göre hesaplanacak avukatlık ücretinin altında bir ücrete hükmedilemez. Tarife, 1136 sayılı Avukatlık Kanununun 164 üncü maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca yapılacak akdi avukatlık ücreti tespitinde yalnızca asgari değerin belirlenmesinde dikkate alınır.

Tarifede Öngörülen Ücretin Kapsamı ve Kanuni Sınırları

Tarife kapsamında öngörülen vekalet ücreti, uyuşmazlığa dair kesin hüküm tesis edilinceye kadar gerçekleştirilen tüm dava, iş ve işlemlerin karşılığıdır; bu doğrultuda sunulan dilekçeler, ara işlemler ve tavzih taleplerinin kabul ya da reddi ayrı bir ücrete konu edilemez. Buna karşılık icra takipleri ile bölge adliye, bölge idare mahkemeleri, Yargıtay, Danıştay ve Sayıştay nezdindeki duruşmalı incelemeler müstakil avukatlık ücretine tabidir. Avukat, dava veya icra takibine hangi aşamada dahil olursa olsun tarifede düzenlenen ücretin tamamına hak kazanır.

Yargı mercilerince hak kazanılan ve karşı yana yükletilen vekalet ücreti, tarifedeki tutarın altına inemeyeceği gibi bu tutarın üç katından fazla da olamaz. Takdir edilecek miktarın belirlenmesinde avukatın sarf ettiği mesai, davanın önemi, niteliği ve yargılama süresi dikkate alınır. Tarafın birden fazla vekille temsil edildiği durumlarda ise karşı tarafa tek bir avukatlık ücreti borcu yüklenir.

Davanın Sona Erme Biçimine Göre Vekalet Ücretinin Belirlenmesi

Uyuşmazlığın sulh, feragat, kabul, davanın konusuz kalması veya benzeri nedenlerle ön inceleme tutanağının imzasından evvel sonuçlanması durumunda tarifedeki tutarın yarısına, tutanağın imzasından sonra giderilmesi halinde ise tamamına hükmedilir; bu düzenleme mahkemelerce akdi vekalet ücretinin tespitinde uygulanmaz. Benzer biçimde davanın nakli, açılmamış sayılması ile görevsizlik veya yetkisizlik sonrasında davanın başka bir mahkemede sürdürülmemesi hallerinde de ön inceleme tutanağının imzasına kadar yarım, imza sonrasında tam ücrete hükmolunur; ancak tayin edilen miktar davanın görüldüğü mahkemenin maktu ücret sınırını geçemez.

Kanunlarda öngörülen dava ön şartının yerine getirilmemiş olması ve husumet gerekçesiyle davanın reddedilmesi halinde, yargılamanın yürütüldüğü mahkemenin maktu vekalet ücreti miktarını aşmamak şartıyla nispi tarifeye göre ücrete hükmedilir. Öte yandan yasal zorunluluklar, yeni kurulan mahkemeler ya da iş bölümü itirazı neticesinde verilen görevsizlik, yetkisizlik ve gönderme kararlarında vekalet ücretine hükmedilmez.

Taraf Sayısı ve Taleplerin Niteliğine İlişkin Esaslar

Müteselsil borçlular dahil çok sayıda davalının yer aldığı uyuşmazlıklarda davanın reddi halinde, davalıların ortak ret sebeplerine dayanan savunmaları için tek, müstakil ret gerekçeleri için ise her biri yönünden ayrı avukatlık ücreti takdir edilir. Yargılama esnasında karşı dava açılması, dosyaların birleştirilmesi yahut davaların ayrılması hallerinde her bir dava bakımından ayrı ücrete karar verilir. Dava dilekçesindeki taraf gösteriminde kabul edilebilir bir yanılgı bulunuyorsa 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 124 üncü maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca hâkim, karşı tarafın onayını aramadan taraf değişikliğine karar verebilir ve aleyhine dava açılmasına sebebiyet vermeyen kişi yararına yargılama giderlerine hükmeder. İradi taraf değişikliğinde davayla ilişiği kesilen ve aleyhine dava ikamesine yol açmayan vekille temsil edilmiş şahıs lehine maktu ücrete karar verilir.

Kısmi dava ile belirsiz alacak ve tespit davalarında, mahkemenin uyuşmazlık değerini tespit etmesinin ardından davacı yargılamayı bu meblağ üzerinden sürdürmese bile yasal vekalet ücreti saptanan değer üzerinden tayin edilir. Manevi tazminat talebinin diğer maddi istemlerle birlikte ileri sürülmesi halinde manevi tazminata dair vekalet ücreti müstakil bir kalem olarak hükme bağlanır. Gerek maddi gerekse manevi tazminat istemlerinin kısmen reddedildiği hallerde davalı vekili lehine tayin olunacak meblağ davacı lehine hükmedilen vekalet ücretini aşamaz; davanın tamamen reddi halinde ise maktu vekalet ücreti uygulanır. Ayrıca hükmedilecek ücret tutarı, mahkemece kabul yahut reddedilen miktarın üzerinde olamaz.

Özel Yargılama Usulleri ve İcra Takibinde Vekalet Ücreti

İcra takiplerinde borçlu ödeme süresi içerisinde borcunu öderse tarifeye göre belirlenecek ücretin dörtte üçü takdir edilir ve bu düzenleme maktu ücreti gerektiren işlerde de uygulanır. Takip sürecinde aciz belgesi alınması takibi sonuçlandıran işlemlerden sayılır ve bu halde avukata tam vekalet ücreti ödenir. Tüketici uyuşmazlıklarında, mevcut olduğu halde tüketici hakem heyetine sunulmayan bir bilgi veya belgenin mahkemeye sunulması nedeniyle hakem heyeti kararının iptaline karar verilmesi durumunda tüketici aleyhine vekalet ücretine hükmedilemez.

Sigorta Tahkim Komisyonlarında talebi kısmen veya tamamen reddedilenler aleyhine tarifeye göre hesaplanan vekalet ücretinin beşte birine hükmedilir. Konusu para ile ölçülemeyen uyuşmazlıklarda ise asliye mahkemeleri için geçerli maktu avukatlık ücreti esas alınır; talebi kısmen ya da tamamen reddedilenler aleyhine bu maktu ücretin beşte biri uygulanır. İhtiyari dava arkadaşlığı niteliğindeki seri davalarda on dosyaya kadar açılan davalarda her dosya için ayrı ayrı tam ücrete; elli dosyaya kadar ilk on dosyadan sonra gelen her dosya için tam ücretin yüzde 50 si, yüz dosyaya kadar ilk elli dosyadan sonra gelen her dosya için yüzde 40 ı, yüzden fazla açılan seri davalarda ise ilk yüz dosyadan sonra gelen her dosya için yüzde 25 i oranında vekalet ücretine hükmolunur. Duruşmalı işlerde bu seri dava indiriminin uygulanabilmesi için tüm duruşmaların aynı gün ve aynı mahkemede yapılması şarttır.

Ceza, İdare ve Arabuluculuk Süreçlerinde Uygulama

Ceza yargılamasında kamu davasına müdahil olan katılanın vekille temsil edilmesi durumunda, mahkumiyet veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarında vekalet ücreti sanıktan tahsil edilir; katılan için 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca vekil atanmışsa kovuşturma aşaması için ödenen bedel bu ücretten mahsup olunur. Beraatine karar verilen ve kendisini vekil ya da müdafi ile temsil ettiren sanık lehine ise Hazine aleyhine maktu vekalet ücreti tayin edilir; sanığa anılan Kanun kapsamında görevlendirilmiş müdafi bulunması halinde kovuşturma için Hazineden alınan meblağ mahsup edilerek sonuca ulaşılır.

Danıştayın ilk derece veya duruşmalı temyiz mercileri ile dava daireleri ve kurullarında ve bölge idare, idare veya vergi mahkemelerinde ilk savunma süresi dolana dek davanın feragat, kabul, konusuz kalma veya benzer nedenlerle ortadan kalkması ya da bu gerekçelerle davanın reddine karar verilmesi halinde tarifede yazılı tutarın yarısına, diğer hallerde ise tamamına hükmedilir. Dilekçelerin merciine tevdiine veya dilekçenin reddine dair kararlarda ise vekalet ücreti takdir edilmez. Dava şartı arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamaması neticesinde aynı vekil aracılığıyla dava açıldığında, müvekkilin ödemekle yükümlü olduğu asgari tutardan arabuluculuk evresinde ödenmiş olan maktu ücret mahsup edilir.

Zaman Bakımından Uygulama ve Kararlaştırılan Ücretin Ödetilmesi

Vekalet ücretinin takdirinde temel kural, hukuki yardımın tamamlandığı veya nihai kararın tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan tarife kurallarının uygulanmasıdır. İstinaf ya da temyiz denetimi neticesinde verilen kaldırma veya bozma kararlarından sonra verilecek yeni kararlarda, kararın verildiği tarihteki tarife hükümleri gözetilir. Bozma sonrasında istinaf mahkemesinde duruşmalı görülen uyuşmazlıklarda oturum adedine göre tarifedeki ilgili bentler uygulanır. Haksız olduğunu bilerek dava ikame eden veya kötü niyetle savunma yapan taraf ise yargılama giderlerinin yanında karşı tarafın avukatıyla akdettiği vekalet ücretinin bütünü veya bir bölümünü ödemekle yükümlü tutulabilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy