Asliye Hukuk Mahkemesinin Görev Alanı ve Genel Görev Kuralı
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 2/1 uyarınca, dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ve şahıs varlığına ilişkin davalarda aksine bir düzenleme bulunmadıkça görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Aynı Kanun'un 2. maddesinin ikinci fıkrası gereğince, kanunlarda aksine bir hüküm yer almadığı sürece diğer dava ve işler bakımından da asliye hukuk mahkemesi genel görevli mahkeme niteliğini taşır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 2Kaynağı aç
Asliye hukuk mahkemeleri, Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun olumlu görüşü alınarak Adalet Bakanlığı tarafından kurulur. Nüfus yoğunluğunun azlığı ve iş yükünün hafifliği gibi nedenlerle müstakil aile mahkemesinin kurulmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla yargılama faaliyetini sürdürür.
Özel Mahkemelerle Bağlantı ve Görev İtirazının Hukuki Sonuçları
Bir uyuşmazlıkla bağlantılı olarak açılan davaların bir kısmı özel mahkemenin, bir kısmı ise asliye hukuk mahkemesinin görev alanına girdiğinde, davaların tamamına bakmakla özel mahkeme görevlidir ve taleplerin özel mahkemede ileri sürülmesi gerekir.
Mahkemenin görevli olması bir dava şartıdır. Bu nedenle görevsizlik iddiası davanın taraflarınca yargılamanın her aşamasında ileri sürülebileceği gibi, mahkeme hâkimi tarafından da yargılamanın her safhasında kendiliğinden gözetilir.
Asliye hukuk mahkemesince görevsizlik kararı verilmesi durumunda, bu kararın kesinleştiği tarihten itibaren iki hafta içinde taraflardan birinin kararı veren mahkemeye başvurarak dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesini talep etmesi gerekir. Taraflarca bu süre içinde talepte bulunulmaması hâlinde mahkeme davanın açılmamış sayılmasına karar verir.
Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi ve Dava Dilekçesinin Şartları
Yetki kuralları bakımından kanunda aksine bir düzenleme yer almadıkça, davanın açıldığı tarihte davalının yerleşim yerinde bulunan asliye hukuk mahkemesi genel yetkili mahkemedir.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 119/1 gereğince dava dilekçesinde mahkemenin adı, davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri, davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, varsa kanuni temsilcilerin ve davacı vekilinin bilgileri, davanın konusu ve malvarlığı davalarında dava konusunun değeri, vakıaların sıra numarası altında açık özetleri, her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceği, hukuki sebepler, açık talep sonucu ve imza yer almalıdır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 119Kaynağı aç
Dava dilekçesinde mahkemenin adı, davanın konusu ve malvarlığı davalarında dava değeri, vakıalar, deliller ve hukuki sebepler dışındaki zorunlu unsurların eksik bırakılması durumunda, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 119/2 uyarınca hâkim eksikliğin giderilmesi için davacıya bir haftalık kesin süre verir. Belirlenen bu kesin süre içinde eksiklik tamamlanmazsa davanın açılmamış sayılmasına hükmedilir.
Asliye Hukuk Mahkemesi Kararlarına Karşı Kanun Yolları
Asliye hukuk mahkemesi tarafından verilen kararlara karşı, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde bölge adliye mahkemesine sunulmak üzere hükmü veren mahkemeye verilecek bir dilekçe ile istinaf kanun yoluna başvurulabilir.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 353/1-a uyarınca bölge adliye mahkemesi, maddede öngörülen usul eksiklikleri ve dava şartı aykırılıklarının mevcudiyeti hâlinde esası incelemeden kararı kaldırıp davanın yeniden görülmesi amacıyla dosyanın kararı veren mahkemeye, yargı çevresindeki başka bir yer mahkemesine veya görevli ve yetkili mahkemeye gönderilmesine duruşma yapmadan kesin olarak karar verir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 353Kaynağı aç
Bölge adliye mahkemesi yaptığı inceleme sonucunda, ilk derece mahkemesi kararının usul veya esas yönünden hukuka uygun olduğunu tespit ederse, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 353/1-b-1 hükmü doğrultusunda istinaf başvurusunun esastan reddine duruşma açmaksızın karar verir.
Asliye hukuk mahkemesinde görev itirazı ne zamana kadar ileri sürülebilir?
Görev kuralları dava şartı niteliğinde olduğundan, görevsizlik iddiası davanın her aşamasında taraflarca ileri sürülebilir ve mahkeme hâkimi tarafından da yargılamanın her aşamasında kendiliğinden dikkate alınır.
Görevsizlik kararından sonra dosyanın gönderilmesi için tanınan süre ne kadardır?
Görevsizlik kararının kesinleşmesinden itibaren iki hafta içinde taraflardan birinin kararı veren mahkemeye başvurması zorunludur; başvuru yapılmadığı takdirde mahkemece davanın açılmamış sayılmasına karar verilir.
Dava dilekçesinde giderilebilir eksiklikler için verilen süre ne kadardır?
Mahkemenin adı, davanın konusu ve malvarlığı davalarında değeri, vakıalar, deliller ve hukuki sebepler dışındaki kanuni unsurların eksikliği hâlinde hâkim davacıya bir haftalık kesin süre tanır; süresinde giderilmeyen eksiklik davanın açılmamış sayılması sonucunu doğurur.
Asliye hukuk mahkemesi kararlarına karşı istinaf süresi kaç gündür?
Asliye hukuk mahkemesi kararlarına karşı istinaf kanun yoluna başvuru süresi, kararın taraflara tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy