Askeri Öğrencilik Hukukunu Kaybettirme Cezasının Niteliği
Askeri öğrencilik hukukunu kaybettirme cezası, 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 32. maddesi kapsamında düzenlenen ve askeri öğrencilerin belirli suçlardan mahkûm edilmesi durumunda asıl cezaya ek olarak uygulanan bir fer'i yaptırımdır. Bu yaptırım, kişinin askeri öğrencilik statüsünü kalıcı biçimde sona erdirmektedir. Yaptırımın hayata geçmesi için mahkeme hükmünde bu durumun açıkça belirtilmiş olması zorunlu tutulmamıştır; kanunda öngörülen yasal şartlar gerçekleştiğinde mahkeme kararında yer verilmese dahi ilgilinin ilişiğinin kesilmesi zorunlu hale gelir. Söz konusu yaptırımın kesinleşmesiyle birlikte öğrencinin ilişiği kesilir ve muvazzaf askeri personel yetiştiren okullara bir daha kabul edilmeme sonucu kendiliğinden doğar.
Yaptırımın Kapsamındaki Kişiler ve Suç Türleri
Askeri öğrencilik hukukunu kaybettirme yaptırımının muhatap çevresi kanunda geniş bir çerçevede belirlenmiştir. Bu kapsamda Türk Silahlı Kuvvetlerine bağlı yükseköğretim kurumları ve ortaöğretim okullarında öğrenim görenler, sınıf okulu veya eğitim merkezlerinde kursiyer olanlar, Türk Silahlı Kuvvetleri adına yurt içi veya yurt dışındaki sivil ya da askeri fakülte ve yüksekokullarda bulunanlar cezanın etki alanındadır. Ayrıca rütbesiz olarak temel askerlik eğitimine tabi tutulan Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları, sözleşmeliler dahil subay ve astsubay adayları, yedek subay adayları ile askeri eğitim ve işbirliği anlaşmaları çerçevesinde eğitim gören yabancı öğrenciler de bu statüdedir.
Bu cezanın doğması bakımından işlenen fiilin askeri suç ya da sivil suç olması arasında bir fark gözetilmez; temel belirleyici ölçüt kanunda aranan ceza miktarı veya suçun hukuki niteliğidir. 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 30. maddesinin 2. fıkrasında taksirli suçlardan verilen cezalar hariç tutulmak üzere, üç aydan fazla hapis cezası ile birlikte Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarma cezasının da verilebileceği düzenlenmiştir.
Cezanın Uygulanma Koşulları ve Katalog Suçlar
1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 32. maddesinin 1. fıkrasının (A) bendine göre, taksirli suçlar hariç tutulmak üzere, askeri öğrencinin kasten işlediği bir suç sebebiyle aldığı mahkûmiyet süresinin üç ay veya daha fazla hapis cezası olması durumunda, asıl ceza ile birlikte askeri öğrencilik hukuku kaybedilir.
Aynı kanunun 32. maddesinin 1. fıkrasının (B) bendinde düzenlenen katalog suçlarda ise ceza miktarına bakılmaksızın ve mahkeme hükmünde belirtilmese dahi öğrencilik hukuku kaybedilmektedir. Bu kapsamda yer alan fiiller arasında 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 141. maddesinde düzenlenen ve zilyedinin rızası olmaksızın başkasına ait taşınır bir malın yarar sağlamak maksadıyla alınmasıyla oluşan hırsızlık suçu yer alır. Benzer şekilde Türk Ceza Kanunu'nun 235. maddesinde düzenlenen ihaleye fesat karıştırma suçu, 247. maddesinde düzenlenen kamu görevlisinin zilyetliği kendisine devredilmiş veya korumakla yükümlü olduğu malı zimmetine geçirmesi fiili ve 250. maddesinde düzenlenen görevin sağladığı nüfuz kötüye kullanılarak yarar sağlanması şeklindeki irtikap fiili de bu niteliktedir. Kanun düzenlemesinde yer alan suç listesi bakımından yüz kızartıcı suçların kapsamı kanunda açıkça sayılan hallerle sınırlı olup genişletilemez.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 141Kaynağı aç
malı, kendisine veya başkasına bir yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden
alan kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.
(2) (Mülga: 2/7/2012-6352/105 md.)
Nitelikli hırsızlık[64]
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 235Kaynağı aç
veya kuruluşları adına yapılan mal veya hizmet alım veya satımlarına ya da
kiralamalara ilişkin ihaleler ile yapım ihalelerine fesat karıştıran kişi, üç
yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Aşağıdaki hallerde ihaleye fesat karıştırılmış sayılır:
a) Hileli davranışlarla;
1. İhaleye katılma yeterliğine veya koşullarına sahip olan kişilerin ihaleye
veya ihale sürecindeki işlemlere katılmalarını engellemek,
2. İhaleye katılma yeterliğine veya
koşullarına sahip olmayan kişilerin ihaleye katılmasını sağlamak,
3. Teklif edilen malları, şartnamesinde belirtilen niteliklere sahip
olduğu halde, sahip olmadığından bahisle değerlendirme dışı bırakmak,
4. Teklif edilen malları, şartnamesinde belirtilen niteliklere sahip
olmadığı halde, sahip olduğundan bahisle değerlendirmeye almak.
b) Tekliflerle ilgili olup da ihale mevzuatına veya şartnamelere göre gizli
tutulması gereken bilgilere başkalarının ulaşmasını sağlamak.
c) Cebir veya tehdit kullanmak suretiyle ya da hukuka aykırı diğer
davranışlarla, ihaleye katılma yeterliğine veya koşullarına sahip olan
kişilerin ihaleye, ihale sürecindeki işlemlere katılmalarını engellemek.
d) İhaleye katılmak isteyen veya katılan kişilerin ihale şartlarını ve
özellikle fiyatı etkilemek için aralarında açık veya gizli anlaşma yapmaları.
(3) (Değişik: 11/4/2013-6459/12 md.) İhaleye fesat karıştırma
suçunun;
a) Cebir veya tehdit kullanmak suretiyle işlenmesi hâlinde temel cezanın
alt sınırı beş yıldan az olamaz. Ancak, kasten yaralama veya tehdit suçunun
daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâllerinin gerçekleşmesi durumunda,
ayrıca bu suçlar dolayısıyla cezaya hükmolunur.
b) İşlenmesi sonucunda ilgili kamu kurumu veya kuruluşu açısından bir
zarar meydana gelmemiş ise, bu fıkranın (a) bendinde belirtilen hâller hariç
olmak üzere, fail hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(4) İhaleye fesat karıştırma dolayısıyla menfaat temin eden görevli
kişiler, ayrıca bu nedenle ilgili suç hükmüne göre cezalandırılırlar.
(5) Yukarıdaki fıkralar hükümleri, kamu kurum veya kuruluşları aracılığı
ile yapılan artırma veya eksiltmeler ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları,
kamu kurum veya kuruluşlarının ya da kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının
iştirakiyle kurulmuş şirketler, bunların bünyesinde faaliyet icra eden
vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler veya kooperatifler adına yapılan mal
veya hizmet alım veya satımlarına ya da kiralamalara fesat karıştırılması
halinde de uygulanır.
Edimin ifasına fesat karıştırma
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 247Kaynağı aç
olan veya koruma ve gözetimiyle yükümlü olduğu malı kendisinin veya başkasının
zimmetine geçiren kamu görevlisi, beş yıldan oniki yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılır.
(2) Suçun, zimmetin açığa çıkmamasını
sağlamaya yönelik hileli davranışlarla işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı
oranında artırılır.
(3) Zimmet suçunun, malın geçici bir süre kullanıldıktan sonra iade
edilmek üzere işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranına kadar indirilebilir.
Etkin pişmanlık
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 250Kaynağı aç
sağladığı nüfuzu kötüye kullanmak suretiyle kendisine veya başkasına yarar
sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi icbar eden kamu
görevlisi, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Kamu
görevlisinin haksız tutum ve davranışları karşısında, kişinin haklı bir işinin
gereği gibi, hiç veya en azından vaktinde görülmeyeceği endişesiyle, kendisini
mecbur hissederek, kamu görevlisine veya yönlendireceği kişiye menfaat temin
etmiş olması halinde, icbarın varlığı kabul edilir.
(2) Görevinin sağladığı güveni kötüye
kullanmak suretiyle gerçekleştirdiği hileli davranışlarla, kendisine veya
başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi
ikna eden kamu görevlisi, üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılır.
(3) İkinci fıkrada tanımlanan suçun kişinin hatasından yararlanarak
işlenmiş olması halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(4) (Ek: 2/7/2012-6352/86 md.) İrtikap edilen menfaatin değeri ve
mağdurun ekonomik durumu göz önünde bulundurularak, yukarıdaki fıkralara göre
verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir.
Denetim görevinin ihmali
Kaçakçılık Fiillerinde İstisnai Durum
Kaçakçılık suçları kural olarak askeri öğrencilik hukukunu kaybettiren nitelikte kabul edilmekle birlikte bu kuralın kanuni bir istisnası bulunmaktadır. Kişinin yalnızca kendi kişisel kullanımı veya tüketimi amacına yönelik olarak gerçekleştirdiği istimal ve istihlak kaçakçılığı fiilleri, öğrencilik hukukunun kaybı yaptırımı kapsamı dışında tutulmuştur.
Askeri öğrencilik hukukunu kaybettirme cezasının uygulanması için mahkeme kararında açıkça hüküm kurulması gerekir mi?
Hayır, kanuni şartlar gerçekleştiğinde mahkeme kararında bu yönde açık bir hüküm bulunmasa dahi askeri öğrencilik hukuku kaybedilir ve ilgilinin ilişiği kesilir.
Kasten işlenen suçlarda ceza miktarı ne kadar olmalıdır?
Taksirli suçlar hariç olmak üzere askeri öğrencinin kasten işlediği bir fiil sebebiyle üç ay veya daha fazla hapis cezası alması halinde askeri öğrencilik hukuku kaybedilir.
Kendi ihtiyacı için kaçak eşya bulunduran askeri öğrencinin ilişiği kesilir mi?
Yalnızca kendi kullanımı veya tüketimi amacına yönelik istimal ve istihlak kaçakçılığı fiilleri askeri öğrencilik hukukunu kaybettiren suçlar kapsamı dışında bırakılmıştır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy