Askeri Fesat Suçu ve Cezası: ASCK Madde 97, 98 ve 99

Askeri Fesat Suçunun Tanımı ve Unsurları

Askeri fesat suçu, 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 97, 98 ve 99. maddelerinde düzenlenen kolektif nitelikte bir askeri suçtur. Kanunun 97. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, birden fazla askeri şahsın bir amire veya üste hep birlikte itaatsizlik etmek, mukavemet göstermek veya fiilen taarruzda bulunmak maksadıyla ittifak kurması fesat suçunu oluşturur. Suçun oluşumu için en az iki askeri şahsın bu amaçlar doğrultusunda irade birliği oluşturması şarttır.

Suçun kurucu unsuru ittifak anlaşmasıdır. Askeri fesat suçunun tamamlanmış kabul edilmesi için üzerinde anlaşılan fiillerin fiilen gerçekleştirilmiş olması zorunlu değildir. Asker kişilerin amir veya üste karşı birlikte itaatsizlik, mukavemet ya da saldırı gerçekleştirme hususunda anlaşmaya varmış olmaları suçun tamamlanması için yeterlidir. Anlaşmaya varıldıktan sonra planlanan eylem icra edilmese dahi fesat suçu gerçekleşmiş sayılır.

Fail Çevresi ve Özgü Suç Niteliği

Askeri fesat suçu özgü suç niteliği taşımakta olup kural olarak yalnızca asker kişiler tarafından işlenebilir. Bu eylemlerin sivil kişiler tarafından gerçekleştirilmesi durumunda askeri fesat suçu oluşmaz; sivil failler yönünden Türk Ceza Kanunu ve ilgili genel mevzuat hükümleri saklı tutulur.

1632 sayılı Kanun'un 3. maddesi uyarınca subaylar, astsubaylar, uzman jandarma, uzman erbaşlar, sözleşmeli erbaş ve erler, erbaş ve erler ile askerî öğrenciler suçun faili olabilir. Millî Savunma Bakanlığı ile Türk Silahlı Kuvvetleri kadro ve kuruluşunda çalışan Devlet memurlarının asker kişi sıfatları ise 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu'nun 115 inci maddesinde belirtilen yükümlülükleri ile sınırlıdır.

Askeri Fesat Suçunda Cezanın Belirlenmesi ve Artırım Esasları

Askeri fesat suçunun yaptırımı bağımsız tek bir ceza miktarı yerine, faillerin üzerinde ittifak ettikleri cürme göre belirlenir. 1632 sayılı Kanun'un 97. maddesinin birinci fıkrası uyarınca failler hakkında, ittifak ettikleri suça tatbik edilecek kanun maddesine göre ceza tayin edilir. Ölüm ve müebbet ağır hapis dışındaki hallerde bu ceza üç aydan iki yıla kadar artırılır.

İttifak kuran askeri şahısların kararlaştırdıkları suçu fiilen işlemeleri halinde ceza artırımı farklılaşır. 1632 sayılı Kanun'un 97. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, suçu işleyen faillerin cezası ölüm ve müebbet ağır hapis cezaları hariç olmak üzere Kanunun 50. maddesine göre artırılır. Askeri Ceza Kanunu'nun 50. maddesi gereğince hürriyeti bağlayıcı cezanın artırılmasının öngörüldüğü durumlarda, ceza ilgili suç için belirlenen cezanın iki katına kadar çoğaltılabilir; ancak verilecek toplam ceza o suç için kanunda öngörülen azami haddi aşamaz.

İttifak Konusu Edilebilecek Suçlar ve Kanuni Yaptırımları

Fesat ittifakına konu edilebilecek ilk eylem amir veya üste itaatsizliktir. 1632 sayılı Kanun'un 87. maddesinde yer alan emre itaatsizlikte ısrar suçu, verilen emrin hiç yerine getirilmemesi durumunda bir aydan bir yıla kadar hapis cezası gerektirir. Verilen emrin yerine getirilmesinin söz veya fiille açıkça reddedilmesi ya da emir tekrar edildiği halde yerine getirilmemesi halinde fail üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu suçun seferberlik vaktinde işlenmesi halinde beş yıla kadar, düşman karşısında işlenmesi durumunda ise on yıla kadar ceza öngörülmektedir.

İttifak konusu edilebilecek ikinci eylem mukavemettir. 1632 sayılı Kanun'un 90. maddesine göre mukavemet; askerin amirini veya üstünü zor kullanarak ya da tehdit yoluyla hizmet emrinden alıkoymaya yahut bir işi yapmaya veya yapmamaya zorlamaya kalkışmasıdır. Mukavemet fiilinin temel cezası altı aydan on yıla kadar hapis olup, daha az önem teşkil eden hallerde alt sınır üç ay hapis olarak uygulanır. Suçun seferberlik döneminde işlenmesi durumunda cezanın alt sınırı iki yıl, seferberlikteki fiilin daha az önem teşkil etmesi halinde ise alt sınır altı ay olarak düzenlenmiştir.

İttifak konusu yapılabilecek üçüncü eylem ise amir veya üste fiilen taarruzdur. 1632 sayılı Kanun'un 91. maddesi kapsamında amir veya üste fiilen taarruz edenler üç yıldan, daha az önem teşkil eden hallerde ise altı aydan aşağı olmamak üzere hapis cezasına çarptırılır. Taarruzun silahlı, hizmet esnasında, toplu asker karşısında ya da tehlikeli bir alet ile işlenmesi halinde ceza beş yıldan, daha az önem teşkil eden hallerde bir yıldan aşağı olamaz.

Amir veya üste fiilen taarruz eylemi neticesinde amir veya üstün duyularından ya da organlarından birinin sürekli zayıflaması veya işlevini kaybetmesi halinde on beş yıldan az olmamak üzere hapis cezası, az vahim hallerde yirmi dört yıldan otuz yıla kadar hapis cezası verilir; eylemin amir veya üstün ölümüyle neticelenmesi halinde ise ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası hükmolunur. Taarruz veya teşebbüsün seferberlik vaktinde gerçekleştirilmesi halinde yirmi yıldan, az önemli hallerde on beş yıldan aşağı olmamak üzere ceza tayin edilir. Seferberlikte organ kaybı gerçekleştiğinde ağırlaştırılmış müebbet, amir veya üstün ölümü halinde ise kanunun lafzında ölüm yaptırımı yer almaktadır.

Fesat Eylemini Bildirmeme Suçu

1632 sayılı Kanun'un 98. maddesi, fesat hazırlığına tanık olan veya bundan haberdar olan kişilere yönelik cezai sorumluluk getirmiştir. Fesat hakkında herhangi bir şekilde bilgi edinen ve fesadın önlenmesine elverişli yer ve zamanda yetkili mercilere durumu iletmeyi ihmal eden kişi, fesat suçu fiilen gerçekleştiği takdirde üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Bu suç tipinin cezalandırılabilmesi için fesadın fiilen icra safhasına çıkması kanuni şart olarak aranır.

Etkin Pişmanlık ve Cezadan Muafiyet Şartları

Askeri Ceza Kanunu'nun 99. maddesi, ittifak içerisinde yer alan faillerden biri için şahsi cezasızlık hali düzenlemiştir. Fesat amacıyla ittifak kuran kişilerden biri, yetkili merciler başka bir yoldan bilgi edinmeden önce ve fesadın ortaya çıkmasını önlemeye yetecek hal ve zamanda durumu yetkili organlara ihbar ederse cezadan kurtulur ve ceza yaptırımından muaf tutulur.

Soruşturma İzni ve Görevli Mahkeme

Askeri suçlarda genel usul kuralı olarak soruşturma başlatılabilmesi için yetkili komutandan usulüne uygun soruşturma izni alınması yasal bir zorunluluktur. Askeri fesat suçu da bu soruşturma izni şartına tabidir.

Askeri mahkemelerin kapatılmasının ardından askeri fesat suçuna dair tüm ceza yargılamaları adli yargı mercilerine devredilmiştir. Bu suç kapsamında açılacak ceza davaları, isnat edilen fiilin hukuki niteliğine ve kanunda öngörülen cezanın ağırlığına göre adli yargı teşkilatındaki asliye ceza veya ağır ceza mahkemelerinde görülür.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy