Araştırma görevlisinin görevi, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 33. maddesinin (a) bendine göre atanma süresi sonunda kendiliğinden sona erer. Kadroya atama en çok üç yıl için yapılır; aynı usulle yeniden atama yapılabilir, fakat bu bir yükümlülük değildir. Vakıf üniversitesinde süresi dolan belirli süreli iş sözleşmesinin yenilenmemesini Danıştay 8. Dairenin E. 2018/3966, K. 2022/757 sayılı kararının çoğunluk gerekçesi yetki unsuru yönünden hukuka aykırı görmüştür. Çoğunluk, yetkili makamın yenileme veya yenilememe yönünde karar almasını gerekli görmüş, yenilemeyi zorunlu saymamıştır. Dairenin hükmü temyizin kabulü, bölge idare mahkemesi kararının bozulması ve dosyanın yeniden karar için gönderilmesidir. İdari işlemin iptali için açılacak davada özel kanunda ayrı süre yoksa 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi, Danıştay ve idare mahkemesinde altmış günlük süre öngörür.
2547 sayılı YÜKSEKÖĞRETİM KANUNU m. 33Kaynağı aç
Danıştay 8. Daire, E. 2018/3966, K. 2022/757Kaynağı aç
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Araştırma görevlisinin tanımı ve başvuru yaşı
2547 sayılı Kanun'un 33. maddesinin (a) bendi araştırma görevlisini öğretim elemanı sayar. Görevi, yükseköğretim kurumunda yürütülen araştırma, inceleme ve deneylere yardım etmektir. Yetkili organların bu işle ilgili verdiği diğer görevler de aynı bentte araştırma görevlisine bırakılmıştır. Kadroya başvuruda ayrıca bir yaş şartı aranır. Ölçü, sınavın yapıldığı yılın ocak ayının birinci günüdür; bu tarihte otuz beş yaşın doldurulmamış olması gerekir. Yaş sınırı bentte başvuru şartı olarak yer alır.
Kadroya atamanın usulü
Atamanın aşamaları aynı bentte sıralanır. Süreç, ilgili anabilim veya anasanat dalı başkanının önerisiyle açılır. Bölüm başkanının, dekanın, enstitü müdürünün, yüksekokul müdürünün veya konservatuvar müdürünün olumlu görüşü aranır. Atama, rektörün onayıyla tamamlanır.
Atama süresi ve görevin kendiliğinden bitmesi
33. maddenin (a) bendi, araştırma görevlisinin kadroya en çok üç yıl süreyle atanacağını düzenler. En çok üç yıl bir üst sınırdır; her atamanın üç yıl süreceği bu bentte yazmaz. Atanma süresi dolunca görev kendiliğinden biter. Sürenin dolması, bentte ayrı bir fesih iradesine bağlanmadan sona erme sonucu doğurur. Süre sonunda aynı usulle yeniden atama yapılabilir. Kanundaki atanabilir ifadesi, idareye yeniden atama yükümlülüğü yüklemez.
Bu süre hükmünün istisnası, lisansüstü eğitim ve öğretim için yurt dışına gönderilecek araştırma görevlileridir. Bunlar hakkında 33. maddedeki atama süresi kuralı uygulanmaz.
Yürürlükten kaldırılan bentler
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 33. maddesinin (b), (c), (d) ve (e) bentleri mülgadır. Mülga ibaresi 22/2/2018 tarihli ve 7100 sayılı Kanun'un 7. maddesini anar.
Lisansüstü öğrencinin bir yıllık araştırma görevliliği
Lisansüstü öğretim yapan öğrenci, 2547 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (d) bendinde ayrıca düzenlenir. Bu öğrenci, kendisine tahsis edilebilecek burslardan yararlanabilir. Ayrıca her defasında bir yıl için araştırma görevlisi kadrosuna atanabilir. Bir yıllık atamanın sonraki yıl yenilenmesi bentte zorunlu bir sonuç olarak yazılmamıştır. Bu imkân, 33. maddenin (a) bendindeki en çok üç yıllık kadro atamasından ayrı bir hükümdür; iki bent tek süre kuralında birleştirilemez.
2547 sayılı YÜKSEKÖĞRETİM KANUNU m. 50Kaynağı aç
50. maddenin (a) bendi, görevin sona ermesini değil lisansüstü öğrenci seçimini düzenler. Lisans öğreniminden sonra yüksek lisans, veteriner hekimlikte uzmanlık, doktora veya tıpta uzmanlık öğrenimi yapmak isteyenler seçime girer. Seçim, yükseköğretim kurumunun usulüne uygun açacağı sınavla ve Üniversitelerarası Kurulun tespit edeceği esaslara göre yapılır.
Vakıf yükseköğretim kurumunda sözleşmenin yenilenmemesi
Danıştay 8. Dairenin E. 2018/3966, K. 2022/757 sayılı kararına konu uyuşmazlık, bir vakıf üniversitesinde belirli süreli iş sözleşmesiyle araştırma görevlisi olarak çalışan kişinin sözleşmesinin yenilenmemesidir. Sözleşme 30.06.2016 günü sona ermiştir. İstem, yenilenmeme işleminin iptali ile çalışılmayan sürelere ilişkin ödenmeyen maaşların faiziyle birlikte ödenmesi ve sigorta primlerinin geçmişe etkili olarak iadesidir. İnceleme, süresi dolmuş sözleşmenin yenilenmemesiyle sınırlıdır; 33. maddenin (a) bendindeki atanma süresinin kendiliğinden sona ermesi hükmünün genel bir uygulaması olarak ele alınamaz.
2547 sayılı Kanun'un ek 5. maddesinin 2. fıkrasına göre mütevelli heyet, vakıf yükseköğretim kurumu yöneticilerine yetkilerini uygun gördüğü ölçüde devredebilir. Aynı fıkra; görevlendirilecek yöneticilerin, öğretim elemanlarının ve diğer personelin sözleşmelerinin yapılmasını, atanmasını ve görevden alınmasının onaylanmasını mütevelli heyete bırakır. Vakıf Yükseköğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 20. maddesinin 4. fıkrası, mütevelli heyetin bu kişilerin sözleşmelerini yapmasını; atamalarını, öğretim elemanı dışındaki personelin terfilerini ve görevden alınmalarını onaylamasını, yükseköğretim kurumunun bütçesini kabul etmesini ve uygulamaları izlemesini düzenler. Yönetmeliğin 21. maddesine göre vakıflarca kurulacak yükseköğretim kurumlarındaki akademik organlar, devlet yükseköğretim kurumlarındaki akademik organlar gibi düzenlenir ve onların görevlerini yerine getirir. Mütevelli heyetin yetkileri saklıdır.
İdari işlemin yargısal denetiminde, işlemin mevzuatla belirlenen makam veya merci tarafından tesis edilip edilmediği araştırılır. Çoğunluk gerekçesine göre yetki unsurunda sakatlık tespit edilirse işlemin diğer unsurları bakımından incelenmesine olanak bulunmaz. Çoğunluk yetki unsurunu kamu düzeniyle ilgili görür. Kanun yolu incelemeleri dâhil davanın hangi aşamasında olursa olsun bu sakatlık saptanırsa, çoğunluğa göre işlemin iptaline karar verilmesi gerekir.
İstanbul Aydın Üniversitesi mütevelli heyeti, üniversite ve heyet adına imza yetkisini mütevelli heyet başkanına bırakmıştır. Yenilenmeme işlemi, mütevelli heyet başkanının oluru üzerine rektör tarafından kurulmuştur. Çoğunluk, yükseköğretim mevzuatında mütevelli heyetin yetkilerini başkana devredebileceğine dair açık bir düzenleme bulunmadığı ve böyle bir devrin heyetin fiilen işlememesi sonucunu doğuracağı gerekçesiyle bu devri kabul etmemiş; karşı oy ise yenilenmeyen sözleşmeye ilişkin bildirimdeki rektör imzasını hukuka uygun görmüştür. Çoğunluk, işlemin mütevelli heyet onayıyla veya heyetin yetkisini devrettiği vakıf yükseköğretim kurumu yöneticisi tarafından kurulması gerekirken bu şekilde kurulduğunu saptamış ve işlemi yetki yönünden hukuka aykırı bulmuştur. Sonuç, süresi dolan sözleşmenin yenilenmemesine ilişkindir. Çoğunluk, işlemin esasını ayrıca hukuka uygun veya aykırı diye karara bağlamamıştır.
Yetki sakatlığının yenileme kararına ve parasal isteme etkisi
Çoğunluğa göre belirli süreli sözleşmenin yenilenmemesi yalnızca yetki yönünden hukuka aykırı bulunup iptal edilirse yetkili idari makam veya organ, yenileme ya da yenilememe yönünde bir karar alır. Bu sonuç idareyi sözleşmeyi yenilemeye zorlamaz.
Çoğunluk, yenilenmeme işleminin esasının incelenmediğini, belirli süreli sözleşmenin süresinin dolduğunu ve bu nedenle ortada sözleşme ilişkisi kalmadığını dikkate almıştır. Parasal ve özlük kayıpları da kesin ve net biçimde belirli değildir. Çoğunluk, bu kayıplar hakkında sözleşmenin yenilendiği varsayımıyla doğrudan kabul kararı verilemeyeceğini ve karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiğini belirtirken, karşı oy iptal nedeniyle çalışılamayan sürelerin parasal haklarının ödenmesi gerektiği görüşündedir. Karşı oy, çoğunluğun sonucu değildir.
Temyiz istemi, 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunarak kabul edilmiştir. Bölge idare mahkemesi kararı bozulmuş ve dosya, yeniden bir karar verilmek üzere ilgili bölge idare mahkemesine gönderilmiştir. Karar 11/02/2022 tarihinde oyçokluğuyla ve kesin olarak verilmiştir. Parasal istem hakkında ayrı bir kabul veya ret hükmü kurulmamıştır.
İdari davada süre
2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi, dava açma süresini özel kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay ve idare mahkemeleri için altmış gün, vergi mahkemeleri için otuz gün olarak belirler. Özel kanunun ayrı süre göstermesi hali saklıdır.
İdari uyuşmazlıklarda süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işlemeye başlar.
Adresi belli olmayan kişiye özel kanundaki hükme göre ilan yoluyla bildirim yapılmışsa başlangıç değişir. Özel kanunda aksine hüküm yoksa süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün geçtikten sonra işlemeye başlar. Bu başlangıç, adresi belli olmayanlara yapılan ilan haline özgüdür.
Yürütmenin durdurulması
2577 sayılı Kanun'un 27. maddesine göre Danıştayda veya idare mahkemesinde dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz. Yürütmenin durması için ayrıca karar gerekir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 27Kaynağı aç
Yürütmenin durdurulması kararı iki şart birlikte gerçekleşirse verilebilir. İşlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğmalıdır. İşlem de açıkça hukuka aykırı olmalıdır. Karar, kural olarak davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra ve gerekçe gösterilerek verilebilir. Maddenin verebilir ifadesi, şartlar oluşunca mahkemeyi karar vermeye mecbur bırakmaz.
Uygulanmakla etkisi tükenecek idari işlemlerde yürütme, savunma alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere, savunma beklenmeden de durdurulabilir. Kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği ile geçici veya sürekli görevlendirme işlemleri, uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerden sayılmaz.
Yürütmenin durdurulması kararında, işlemin hangi gerekçelerle açıkça hukuka aykırı görüldüğü ve uygulanırsa doğacak telafisi güç veya imkânsız zararların neler olduğu belirtilmek zorundadır. İlgili kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünün iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulmuş olması, yalnızca bu gerekçeyle yürütmenin durdurulması kararı verilmesine yetmez.
Dava dilekçesi ve eklerinden yürütmenin durdurulması isteminin yerinde olmadığı anlaşılırsa istem, davalı idarenin savunması alınmadan reddedilebilir. Yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir. Durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. İdareden ve adli yardımdan faydalanan kişilerden teminat alınmaz. Teminata ilişkin uyuşmazlığı, yürütmenin durdurulması kararını veren daire, mahkeme veya hâkim çözer.
Yürütmenin durdurulmasına itirazı inceleyen merci, dosyanın kendisine gelişinden itibaren yedi gün içinde karar vermek zorundadır. İtiraz üzerine verilen karar kesindir. Yürütmenin durdurulması kararı verilen dava dosyaları öncelikle incelenir ve karara bağlanır. Bu öncelik, belirli bir gün veya ay olarak gösterilmiş bir yargılama süresi değildir. Yürütmenin durdurulmasına ilişkin karar on beş gün içinde yazılır ve imzalanır. On beş gün, kararın yazılması ve imzalanması süresidir. Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması isteminde bulunulamaz.
Kararın yerine getirilmesi, tazminat ve faiz
2577 sayılı Kanun'un 28. maddesine göre idare; Danıştay, bölge idare mahkemeleri ile idare ve vergi mahkemelerinin esas ve yürütmenin durdurulması kararlarının gereğini gecikmeksizin yerine getirir. İdare, işlem tesis etmek veya eylemde bulunmak zorundadır. Süre, kararın idareye tebliğinden başlar ve hiçbir şekilde otuz günü geçemez. Otuz gün hem esas kararını hem yürütmenin durdurulması kararını kapsar. Maddede disiplin hükümlerinin saklı olduğu belirtilir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 28Kaynağı aç
Mahkeme kararına göre işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmazsa idare aleyhine Danıştay ve ilgili idari mahkemede maddi ve manevi tazminat davası açılabilir. Açılabilir ifadesi, her iptalde belirli bir tazminatın kendiliğinden doğduğunu göstermez. Kararın süresi içinde kamu görevlilerince yerine getirilmemesi halinde tazminat davası ancak ilgili idare aleyhine açılabilir.
Tazminat ve vergi davalarında idare, mahkeme kararının tebliğ tarihi ile ödeme tarihi arasındaki süre için faiz öder. Faiz, 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 48. maddesine göre belirlenen tecil faizi oranında hesaplanır. Kararın davacıya tebliği ile banka hesap numarasının idareye bildirildiği tarih arasında geçen süre için faiz işlemez.
Sık sorulan sorular
Araştırma görevlisi kimdir?
Araştırma görevlisi bir öğretim elemanıdır. Yükseköğretim kurumundaki araştırma, inceleme ve deneylere yardım eder; yetkili organların bu işle ilgili verdiği diğer görevleri de yapar.
Araştırma görevlisi kadrosuna başvuruda yaş sınırı var mıdır?
Evet. Sınavın yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşın doldurulmamış olması gerekir. Bu şart kadroya başvuru için yazılmıştır.
Atanma süresi bitince görev kendiliğinden sona erer mi?
Evet. Atanma süresi sonunda görev kendiliğinden sona erer. Lisansüstü eğitim ve öğretim için yurt dışına gönderilecek araştırma görevlilerinde bu süre hükmü uygulanmaz.
Süre sonunda yeniden atama zorunlu mudur?
Hayır. Araştırma görevlisi aynı usulle yeniden atanabilir. Bu anlatım, yeniden atamayı zorunlu kılmaz.
Lisansüstü öğrenci araştırma görevliliğine ne kadar süreyle atanabilir?
Her defasında bir yıl için atanabilir. Kendisine tahsis edilebilecek burstan da yararlanabilir.
İptal davası açma süresi ne kadardır?
Özel kanunda ayrı süre yoksa Danıştay ve idare mahkemesinde altmış gündür. İdari uyuşmazlıkta süre, yazılı bildirimin yapıldığı günü izleyen günden başlar.
Dava açmak idari işlemin yürütülmesini durdurur mu?
Hayır. Dava açılmış olması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz. 2577 sayılı Kanun'un 27. maddesi bu sonucu Danıştay ve idare mahkemesindeki davalar için düzenler.
Yürütmenin durdurulması için hangi şartlar aranır?
İşlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması birlikte aranır. Karar, savunma alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçeyle verilebilir.
Yürütmenin durdurulmasında teminat alınır mı?
Yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir. Durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. İdareden ve adli yardımdan faydalananlardan teminat alınmaz.
Aynı nedenle ikinci kez yürütmenin durdurulması istenebilir mi?
Hayır. Yürütmenin durdurulması, aynı sebepler gösterilerek ikinci defa istenemez.
Mahkeme kararı kaç gün içinde yerine getirilir?
İdare, esas ve yürütmenin durdurulması kararının gereğini gecikmeksizin yerine getirir. Süre, kararın idareye tebliğinden başlar ve otuz günü geçemez.
Karar uygulanmazsa tazminat davası kime karşı açılır?
Tazminat davası ancak ilgili idare aleyhine açılır. Dava, maddi ve manevi tazminat istemini kapsayabilir.
Tazminat davasında hangi faiz düzenlenmiştir?
Tazminat ve vergi davalarında faiz, mahkeme kararının tebliğ tarihi ile ödeme tarihi arasındaki süre için ödenir. Faiz, 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 48. maddesine göre belirlenen tecil faizi oranındadır. Kararın davacıya tebliği ile banka hesap numarasının idareye bildirildiği tarih arasında faiz işlemez.
Yetki yönünden hukuka aykırılık sözleşmenin yenilenmesini zorunlu kılar mı?
Hayır. Danıştay 8. Dairenin E. 2018/3966, K. 2022/757 sayılı kararının çoğunluk gerekçesine göre yetkili makam veya organ yenileme ya da yenilememe yönünde karar alır. Bu sonuç, sözleşmenin yenilenmesini zorunlu kılmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

