2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 32/3 uyarınca araç üzerinde ilgili mevzuata aykırı değişiklik yapılması yasaktır. Bu yasağa aykırı davranılması halinde işletene idari para cezası uygulanır ve araç mevzuata uygun duruma getirilinceye kadar trafikten men edilir. Değişikliğin çevredekileri rahatsız edecek derecede gürültü çıkaracak nitelikte olması, sürücüye ayrı bir yaptırım daha uygulanmasına yol açar ve aracın men koşullarını değiştirir.
2918 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU m. 32Kaynağı aç
Mevzuata aykırı değişiklikte yaptırımın muhatabı ve kapsamı
Kanun, yaptırımın muhatabını işleten olarak belirlemiştir. İşletene uygulanan idari para cezası tutarı kanun metninde 5.000 Türk lirası olarak geçmektedir; ancak 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 17/7 uyarınca idari para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılarak uygulandığından kanunda yazılı maktu rakam güncel uygulamada farklı olabilir. Para cezasının yanı sıra araç, mevzuata uygun duruma getirilinceye kadar trafikten men edilir; bu men belirli bir gün sayısıyla sınırlı değildir, uygun hale getirilme koşuluna bağlıdır.
5326 sayılı KABAHATLER KANUNU m. 17Kaynağı aç
Gürültü çıkaran değişiklikte sürücüye uygulanan ayrı yaptırım
Yapılan değişikliğin çevredekileri rahatsız edecek derecede gürültü çıkaracak özellikte olması halinde, aracı kullanan sürücüye ayrıca idari para cezası uygulanır. Bu cezanın tutarı kanun metninde 16.000 Türk lirası olarak geçmekte olup yeniden değerleme nedeniyle güncel rakam farklı olabilir. Söz konusu ceza yalnızca gürültü koşulu gerçekleştiğinde doğar ve işletene yönelik cezadan ayrı bir yaptırımdır; iki ceza farklı kişilere yönelir. Sürücü ile işletenin aynı kişi olup olmadığı her somut olayda ayrıca değerlendirilir.
Gürültü koşulunu içeren bu kapsamdaki ihlallerde araç otuz gün süreyle trafikten men edilir. Otuz günlük süre dolsa bile araç, mevzuata uygun duruma getirilmeden teslim edilmez. Bu otuz günlük men süresi yalnızca gürültü koşulunu içeren ihlallere özgüdür; gürültü bulunmayan aykırı değişiklikte ise men, mevzuata uygun duruma getirilinceye kadar devam eder.
Mevzuata uygun değişiklik ve tescil yükümlülüğü
Araç üzerinde mevzuata uygun biçimde yapılan her türlü değişikliğin işleten tarafından otuz gün içinde araç tescil belgesine veya kayıtlarına işletilmesi zorunludur. Bu yükümlülüğe uymayan işletene idari para cezası uygulanır; kanun metninde bu tutar 1.000 Türk lirası olarak yer almaktadır ve yeniden değerleme oranıyla güncellenmiş olabilir. Bu yaptırım, m. 32/3 kapsamındaki aykırı değişiklik cezasından bağımsız ve ayrı bir yükümlülüğe ilişkindir.
Üzerinde mevzuata uygun teknik değişiklik yapılan araç ise değişikliğin mevzuata uygun yapıldığı belgelenip ilgili tescil kuruluşunda araç tescil belgesine veya kayıtlarına işleninceye kadar trafikten men edilir. Bu hüküm, m. 32/3'teki aykırı değişiklik yasağından ayrı bir düzenlemedir ve yalnızca uygun teknik değişiklik yapılmış araçlara uygulanır.
Zorunlu koruyucu teçhizat eksikliğine ilişkin ayrı düzenleme
2918 sayılı Kanun m. 32'ye eklenen ayrı bir fıkrayla, ilgili mevzuat gereğince arkadan çarpmaya karşı koruma çerçevesi, yan koruma çerçevesi veya devrilmeye karşı koruyucu yapı bulunması zorunlu olan araçlarda bu teçhizatın bulunmaması ya da teknik şartlara uygun olmaması ayrıca düzenlenmiştir. Bu durumda işletene kanun metninde 16.000 Türk lirası olarak belirtilen idari para cezası uygulanır ve araç mevzuata uygun duruma getirilinceye kadar trafikten men edilir. Bu hüküm yalnızca söz konusu teçhizat yükümlülüğü olan araçlar için geçerli olup m. 32/3'teki aykırı değişiklik yaptırımının yerine geçmez.
İdari yaptırım kararına itiraz süresi ve usulü
5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 27/1 uyarınca idari para cezasına ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde başvuruda bulunulabilir. Bu süre içinde başvuru yapılmazsa idari yaptırım kararı kesinleşir. Kabahatler Kanunu m. 27 metni başvuru merciini sulh ceza mahkemesi olarak düzenlemiştir; bu mercie ilişkin güncel yargı örgütlenmesi ayrıca değerlendirilmelidir.
5326 sayılı KABAHATLER KANUNU m. 27Kaynağı aç
Mücbir sebep nedeniyle on beş günlük başvuru süresinin geçirilmesi halinde, bu sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde karara karşı başvuruda bulunulabilir. Ancak bu başvuru kararın kesinleşmesini engellemez; mahkeme, kararın yerine getirilmesini durdurabilir.
İndirimli ödeme ve kanun yoluna başvurma hakkı
5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 17/6, kanunlarında ödeme süresi düzenlenmemiş olan idari para cezalarının tebliğden itibaren bir ay içinde ödeneceğini ve bu süre içinde ödeme yapılması halinde cezadan yüzde 25 oranında indirim yapılacağını düzenler. 2918 sayılı Kanun'un m. 32/3 kapsamındaki cezalar için ayrı bir ödeme süresi öngörülüp öngörülmediği bu hüküm metninden netleştirilememektedir; bu genel kural, özel düzenleme bulunmayan cezalara uygulanır.
İdari para cezasının ödenmesi, kişinin karara karşı kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez.
Araçta mevzuata aykırı değişiklik yapıldığında yaptırım kime uygulanır?
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 32/3 uyarınca mevzuata aykırı değişiklik yapılması halinde işletene idari para cezası uygulanır ve araç mevzuata uygun duruma getirilinceye kadar trafikten men edilir. Yapılan değişikliğin çevredekileri rahatsız edecek derecede gürültü çıkaracak nitelikte olması durumunda ise aracı kullanan sürücüye ayrıca idari para cezası uygulanır.
Gürültülü araç değişikliğinde sürücüye ayrıca ceza uygulanır mı?
Evet. Yapılan değişikliğin çevredekileri rahatsız edecek derecede gürültü çıkaracak özellikte olması halinde, aracı kullanan sürücüye işletene uygulanan cezadan ayrı olarak idari para cezası uygulanır. Bu ek ceza yalnızca gürültü koşulunun varlığında doğar.
Gürültülü ihlalde araç ne kadar süre trafikten men edilir?
Gürültü koşulunu içeren kapsamdaki ihlallerde araç otuz gün süreyle trafikten men edilir; men süresi sona erse bile araç mevzuata uygun duruma getirilmeden teslim edilmez. Gürültü koşulu bulunmayan aykırı değişikliklerde ise men, araç uygun hale getirilinceye kadar devam eder ve otuz günlük süreyle sınırlı değildir.
Mevzuata uygun araç değişikliği tescil ettirilmezse ne olur?
Araç üzerinde mevzuata uygun biçimde yapılan değişikliğin otuz gün içinde tescil belgesine veya kayıtlarına işletilmesi zorunludur. Bu yükümlülüğe uyulmazsa işletene ayrı bir idari para cezası uygulanır. Öte yandan mevzuata uygun teknik değişiklik yapılan araç, bu değişiklik belgelenip tescile işleninceye kadar ayrıca trafikten men edilir; bu iki yaptırım birbirinden bağımsız koşullara dayanır.
İdari para cezasına kaç günde itiraz edilebilir?
Kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde başvuruda bulunulabilir. Bu süre içinde başvuru yapılmazsa idari yaptırım kararı kesinleşir.
On beş günlük süre kaçırılırsa başvuru hakkı tamamen düşer mi?
Mücbir sebep nedeniyle sürenin geçirilmesi halinde, sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde başvuruda bulunulabilir. Ancak bu başvuru kararın kesinleşmesini engellemez; mahkeme, kararın yerine getirilmesini durdurabilir.
Cezayı erken ödersem hakkımı kaybeder miyim?
Hayır. Özel kanunda ödeme süresi düzenlenmemiş idari para cezalarında, ödemenin tebliğden itibaren bir ay içinde yapılması halinde indirim uygulanır; ödeme yapılması karara karşı kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy