Anonim Şirket Nedir ve Nasıl Kurulur?

Anonim şirket, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnız malvarlığıyla sorumlu bulunan bir şirkettir. Pay sahipleri ise yalnızca taahhüt ettikleri sermaye paylarıyla ve şirkete karşı sorumludur; şirket borçları nedeniyle kişisel malvarlıklarına başvurulamaz. Bu çerçeve Türk Ticaret Kanunu'nun 329. maddesinde düzenlenmiştir.

Anonim Şirketin Temel Özellikleri

Anonim şirketin ayırt edici niteliği, pay sahiplerinin sorumluluğunun taahhüt ettikleri sermaye payıyla sınırlı tutulmasıdır. Şirket alacaklıları yalnızca şirket malvarlığına başvurabilir. TTK m. 329/2 bu kuralı açıkça düzenlemektedir. Hisse senetleri halka arz edilebilir ve borsada işlem görebilir; bu özellik anonim şirketi sermaye piyasasına açılmak isteyen yapılar için önemli bir seçenek hâline getirir.

Anonim şirket, ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır. Bu an TTK m. 355/1 ile açıkça belirlenmiştir. Tescilden önce şirket adına işlem yapanlar ve taahhütlere girişenler, bu işlem ve taahhütlerden şahsen ve müteselsilen sorumludur. Söz konusu taahhütlerin şirkete geçebilmesi için iki koşulun birlikte gerçekleşmesi gerekir: işlemin ileride kurulacak şirket adına yapıldığının açıkça bildirilmiş olması ve tescilden sonra üç aylık süre içinde şirket tarafından kabul edilmesi. Bu koşullar sağlanırsa sorumluluk yalnız şirkete geçer. Şirket kabul etmezse kuruluş giderleri kurucular tarafından karşılanır; kurucuların pay sahiplerine rücu hakları yoktur.

Kimler Anonim Şirket Kurabilir?

Anonim şirket kurabilmek için kurucunun on sekiz yaşını doldurmuş olması gerekir. Tek kişi de anonim şirket kurabilir. Bazı meslek grupları için mesleki düzenlemeler kurma sürecini etkileyebilir; ancak bu kısıtlamaların kapsamı ve dayandığı mevzuat kaynaklarda yeterince açıklanmamıştır.

Esas Sözleşme: Şekil Şartı ve Zorunlu İçerik

Anonim şirketin kuruluşunda temel belge esas sözleşmedir. TTK m. 339/1 uyarınca esas sözleşmenin yazılı şekilde yapılması zorunludur; bütün kurucuların imzalarının noterce onaylanması ya da esas sözleşmenin ticaret sicili müdürü veya yardımcısı huzurunda imzalanması şarttır. İlk yönetim kurulu üyeleri de esas sözleşme ile atanır.

TTK m. 339/2, esas sözleşmede yer alması zorunlu unsurları düzenlemektedir. Şirketin işletme konusu esaslı noktaları belirtilmiş ve tanımlanmış biçimde yazılmalıdır. Sermaye miktarı ile her payın itibarî değeri, bunların ödenmesinin şekil ve şartları ayrıca belirtilmek zorundadır. Pay senetlerinin nama veya hamiline yazılı olacağı, belirli paylara tanınan imtiyazlar ve devir sınırlamaları da esas sözleşmede gösterilmelidir.

Bunlara ek olarak esas sözleşmede; paradan başka sermaye olarak konan haklar ve ayınlar ile bunların değerleri, karşılığında verilecek payların miktarı, bir işletme veya ayın devri söz konusuysa bunların bedeli, kurucuların şirket hesabına satın aldığı mal ve hakların bedelleri ile hizmet karşılığı verilecek ücret, ödenek veya ödülün tutarı yer almalıdır. Kurucularla yönetim kurulu üyelerine ve diğer kimselere şirket kârından sağlanacak menfaatler, yönetim kurulu üyelerinin sayısı ve şirket adına imza koymaya yetkili olanlar ile genel kurulların toplantıya nasıl çağrılacağı ve oy hakları da zorunlu içerik arasındadır.

Şirket bir süre ile sınırlandırılmışsa bu süre, şirkete ait ilanların nasıl yapılacağı, pay sahiplerinin taahhüt ettiği sermaye paylarının türleri ve miktarları ile şirketin hesap dönemi de esas sözleşmede yer almalıdır.

Sermaye Yapısı

Anonim şirketin sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olmak zorundadır. TTK m. 332/1 uyarınca kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş halka açık olmayan anonim şirketlerde başlangıç sermayesi yüz bin Türk Lirasından aşağı olamaz. Bu tutarın Cumhurbaşkanınca artırılabileceği kanunda öngörülmüştür; yürürlükteki tutar değişmiş olabileceğinden güncel düzenlemenin ayrıca doğrulanması gerekir.

Kayıtlı sermayeli anonim şirketlerde başlangıç sermayesi, kuruluşta ve sisteme ilk geçildiğinde sahip olunması zorunlu sermayedir. Çıkarılmış sermaye ise çıkarılmış payların tümünün itibarî değerlerinin toplamını temsil eder. Halka açık olmayan anonim şirketler gerekli koşulları artık taşımadıklarında yetkili bakanlıktan izin alarak kayıtlı sermaye sisteminden çıkabilir; bu nitelikleri kaybettiklerinde ise aynı bakanlık tarafından sistemden çıkarılabilirler. Bakanlık adı ve yetki yapısı sonraki düzenlemelerle değişmiş olabileceğinden güncel mevzuatın takip edilmesi önemlidir.

Tek Pay Sahipliği ve Bildirim Yükümlülüğü

TTK m. 338/1 uyarınca anonim şirketin kurulabilmesi için pay sahibi olan bir veya daha fazla kurucunun varlığı şarttır; dolayısıyla tek kişiyle anonim şirket kurulabilir. Aynı fıkra TTK m. 330 hükmünü saklı tutmaktadır; söz konusu madde kapsamındaki olası kısıtlamalar bu yazıda değerlendirilememektedir.

Pay sahibi sayısı bire düşerse, bu sonucu doğuran işlem tarihinden itibaren yedi gün içinde durum yönetim kuruluna yazılı olarak bildirilmek zorundadır. Yönetim kurulu da bildirimi aldığı tarihten itibaren yedi gün içinde şirketin tek pay sahipli anonim şirket olduğunu tescil ve ilan ettirmelidir. Hem kuruluşta tek pay sahipli olunması hem de payların tek kişide toplanması hâlinde tek pay sahibinin adı, yerleşim yeri ve vatandaşlığı da tescil ve ilan edilir. Bu yükümlülüklere uyulmaması hâlinde doğacak zarardan, bildirimde bulunmayan pay sahibi ile tescil ve ilanı yaptırmayan yönetim kurulu sorumludur.

Şirket, tek pay sahibi olacak şekilde kendi payını iktisap edemez ve ettirtemez.

Tescil ve Tüzel Kişilik

Şirket, ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır; bu kural TTK m. 355/1'de açıkça düzenlenmiştir. Tescilden önce şirket adına işlem yapanlar bu işlemlerden şahsen ve müteselsilen sorumlu tutulur. Tescil öncesi taahhütlerin şirkete geçmesi ise yukarıda açıklanan açık bildirim ve kabul koşullarına bağlıdır.

Şirket Organları: Genel Kurul

Anonim şirketin en üst karar organı genel kuruldur. Genel kurul; yönetim kurulunu ve denetçileri seçer, esas sözleşme değişikliklerini onaylar ve şirketin genel işleyişine ilişkin önemli kararları alır. TTK m. 418/1 uyarınca genel kurul, kanunda veya esas sözleşmede daha ağır bir nisap öngörülmüş haller dışında, sermayenin en az dörtte birini karşılayan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin varlığıyla toplanır; bu nisabın toplantı süresince korunması şarttır. İlk toplantıda bu nisaba ulaşılamazsa ikinci toplantı için nisap aranmaz.

Genel kurul kararları, TTK m. 418/2 uyarınca toplantıda hazır bulunan oyların çoğunluğu ile alınır. Kanun veya esas sözleşme belirli konular için daha ağır bir karar nisabı öngörebilir.

Esas Sözleşme Değişikliklerinde Özel Nisaplar

Esas sözleşmeyi değiştiren kararlar, kanunda veya esas sözleşmede aksine hüküm bulunmaması koşuluyla, şirket sermayesinin en az yarısının temsil edildiği genel kurulda, toplantıda mevcut bulunan oyların çoğunluğuyla alınır. İlk toplantıda bu nisaba ulaşılamazsa en geç bir ay içinde ikinci toplantı yapılabilir; ikinci toplantı için nisap şirket sermayesinin en az üçte birinin temsilidir. Bu nisapları düşüren veya nispi çoğunluğu öngören esas sözleşme hükümleri geçersizdir.

Bazı esas sözleşme değişiklikleri için TTK m. 421, daha ağır nisaplar öngörmektedir. Bilanço zararlarının kapatılması için yükümlülük ve ikincil yükümlülük koyan kararlar ile şirketin merkezinin yurt dışına taşınmasına ilişkin kararlar, sermayenin tümünü oluşturan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin oybirliğiyle alınır.

Şirketin işletme konusunun tamamen değiştirilmesi, imtiyazlı pay oluşturulması ve nama yazılı payların devrinin sınırlandırılması kararları ise sermayenin en az yüzde yetmişbeşini oluşturan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oylarıyla alınır. Bu nisaplara ilk toplantıda ulaşılamazsa izleyen toplantılarda da aynı nisap aranır.

İşletme konusunun tamamen değiştirilmesi veya imtiyazlı pay oluşturulmasına ilişkin genel kurul kararına olumsuz oy vermiş nama yazılı pay sahipleri, bu kararın Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanmasından itibaren altı ay boyunca pay devir kısıtlamalarıyla bağlı değildir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy