Amerika Hukukunda Çalışma Yetkisinin Doğuş Biçimleri
Amerika Birleşik Devletleri hukukunda yabancıların çalışma yetkisi üç ana yoldan biriyle ortaya çıkar. İlk yol, çalışmanın kişinin statüsüne bağlı ve doğrudan yetkili olmasıdır. İkinci yol, çalışma hakkı için ayrıca Form I-765 üzerinden İstihdam Yetki Belgesi (EAD) alınmasının gerekmesidir. Üçüncü yol ise yasal daimi ikamet statüsü (lawful permanent resident) kapsamında Green Card sahibi olarak kalıcı çalışma yetkisine sahip olunmasıdır.
Geçici İşçi Vizeleri ve İşveren Başvuru Süreci
Belirli süreli bir iş için Amerika Birleşik Devletleri'ne gelmek isteyen yabancılar için 11 geçici işçi vizesi kategorisi bulunmaktadır. Bu kategorilerin çoğunda sürecin başlaması için işverenin Form I-129 ile USCIS'e dilekçe sunarak onay alması gerekir. Ayrıca bazı kategorilerde Çalışma Bakanlığı onaylı işgücü sertifikası (labor certification) alınması zorunludur.
Geçici işçi vizesi türleri mesleki alanlara ve istihdam amacına göre çeşitlenmektedir. H-1B vizesinde asgari lisans derecesi ya da denk bir uzmanlık düzeyi aranırken, H-2A ve H-2B vizeleri geçici veya mevsimlik iş ihtiyaçlarına yöneliktir. L vizesi kapsamında ise başvuranın son üç yıllık zaman diliminde en az bir yıl boyunca aynı şirketler topluluğunun yurt dışı yapılanmasında çalışmış olması koşulu aranır. O ve P kategorileri de olağanüstü yetenek sahipleri, sporcular veya eğlence sektöründeki faaliyetler için düzenlenmiştir.
Geçici çalışma vizeleri yabancıya serbestçe her işte çalışma yetkisi vermez. Çoğu durumda çalışma hakkı yalnızca onaylanan belirli pozisyon, belirli işveren ve belirli kategori ile sınırlandırılmıştır. Bu çerçevede statü ihlali yalnızca vize süresinin aşılmasıyla değil, izin verilen iş sınırlarının dışına çıkılmasıyla da doğabilmektedir.
EAD Muafiyetleri ve Otomatik Süre Uzatımı
Belirli E ve L bağımlı eşleri bakımından çalışma yetkisi statüye bağlı olarak tanınmaktadır. Bu düzenleme gereğince bazı E ve L eşleri, ayrıca EAD kartı almak zorunda kalmadan çalışma yetkisine sahip kabul edilir.
Uygun koşullarda süresi dolan EAD için zamanında yenileme başvurusu yapan kişiler bakımından çalışma yetkisi, belirli kategorilerde kart üzerindeki son kullanma tarihinden sonra da geçici olarak uzatılmış sayılabilmektedir. Bu otomatik uzatma süresi bazı durumlarda 540 güne kadar çıkabilmektedir.
Öğrenciler İçin Pratik Eğitim Kapsamında Çalışma İzni
F-1 statüsündeki öğrenciler müfredatla bağlantılı staj (Curricular Practical Training – CPT), mezuniyet öncesi OPT (pre-completion OPT) ve mezuniyet sonrası OPT (post-completion OPT) olmak üzere üç tür pratik eğitim kapsamında çalışabilir. M-1 statüsündeki öğrenciler ise daha dar bir çerçevede yalnızca pratik eğitim amaçlı olarak çalışabilmektedir.
Uygun şartları taşıyan F-1 öğrencileri, eğitimleriyle doğrudan bağlantılı işlerde 12 aya kadar OPT çalışma yetkisi alabilir. Bu çalışma süresi mezuniyet öncesi veya mezuniyet sonrası dönemleri kapsayabilir. Fen, teknoloji, mühendislik ve matematik (STEM) alanlarında derece alan belirli öğrenciler için ise 24 aylık ek STEM OPT uzatımı öngörülmektedir.
Kalıcı İkamet Sahiplerinin Hakları ve İşverenin Yükümlülükleri
Yasal daimi ikamet statüsüne (lawful permanent resident) sahip çalışanlar, Green Card ile hem kimliklerini hem de kalıcı çalışma yetkilerini ispatlayabilir. İşverenin bu statüdeki kişilerin çalışma yetkilerini belirli aralıklarla yeniden doğrulaması kural olarak gerekmez.
İstihdam uygunluğu doğrulama sürecinde işverenin, yasal daimi ikamet sahibi çalışanlardan gereksiz veya fazladan belge talep etmemesi ve ayrımcı muamelede bulunmaması gerekmektedir.
Yetkisiz Çalışmanın Sonuçları ve EB-2 İstisnası
Amerika Birleşik Devletleri'nde bazı göçmen olmayan statü sahipleri yalnızca statülerinin izin verdiği ölçüde çalışabilmektedir. Bu sınırların dışına çıkılması durumunda yasal statü bakımından sorunlar ortaya çıkabilmekte ve belirli statü değişikliği (adjustment of status) dosyalarında yetkisiz çalışma olumsuz sonuçlar doğurabilmektedir.
İş temelli göçmenlik sisteminde EB-2 kategorisi kapsamındaki dosyalarda çoğu zaman geçerli bir iş teklifi ve işveren tarafından sunulan Form I-140 dilekçesi aranmaktadır. Bununla birlikte bazı dosyalarda National Interest Waiver gibi istisnaların uygulanması mümkündür.
Belirli E ve L bağımlı eşlerinin çalışabilmesi için ayrıca EAD kartı alması gerekir mi?
Belirli E ve L bağımlı eşleri bakımından çalışma yetkisi statüye bağlı olarak tanındığından, bu kapsamdaki bazı eşlerin ayrıca EAD kartı almadan çalışma yetkisine sahip olduğu kabul edilmektedir.
EAD yenileme başvurusu yapıldığında çalışma yetkisi otomatik olarak uzar mı?
Uygun koşullarda süresi dolan EAD için zamanında yenileme başvurusu yapıldığında, belirli kategorilerde çalışma yetkisi kart üzerindeki son tarihten sonra bazı durumlarda 540 güne kadar geçici olarak uzatılmış sayılabilir.
F-1 öğrencileri OPT kapsamında ne kadar süreyle çalışabilir?
Uygun şartları taşıyan F-1 öğrencileri eğitimleriyle doğrudan bağlantılı işlerde 12 aya kadar OPT çalışma yetkisi alabilir; STEM alanlarında derece alan belirli öğrenciler için ise ek 24 aylık uzatım öngörülmektedir.
İşveren Green Card sahibi personelden çalışma yetkisini periyodik olarak yeniden doğrulamasını isteyebilir mi?
Yasal daimi ikamet sahibi olan Green Card hamili bir çalışanın çalışma yetkisinin işveren tarafından belirli aralıklarla yeniden doğrulanması kural olarak gerekmez; ayrıca işverenin bu kişilerden gereksiz belge istemesi ve ayrımcılık yapması yasaktır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy