Türkiye'de trafik mevzuatı, araç türüne göre farklı alkol promil sınırları belirlemiştir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 48. maddesine göre özel otomobil sürücüleri için yasal üst sınır 0,50 promildir; bu değer bir litre kanda yarım gram alkole karşılık gelir. Hususi otomobil dışındaki araçların sürücüleri için ise Karayolları Trafik Kanunu m. 48/5 çok daha düşük bir alt sınır öngörmektedir.
2918 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU m. 48Kaynağı aç
48 – (Değişik: 24/5/2013 – 6487/19 md.)
Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri almış
olan sürücüler ile alkollü olan sürücülerin karayolunda araç sürmeleri yasaktır.
Uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin kullanılıp
kullanılmadığı ya da alkolün kandaki miktarını tespit amacıyla, kollukça teknik cihazlar/test
kitleri kullanılır.[42]
Kişinin yaralanmalı veya ölümlü ya da
kollukça müdahil olunan maddi hasarlı trafik kazasına karışması hâlinde, ikinci
fıkrada belirtilen muayeneye tabi tutulması zorunludur. Teknik cihaz ile yapılan
ölçüme itiraz eden veya bu cihaz ile ölçüm yapılmasına müsaade etmeyen bu sürücüler,
en yakın adli tıp kurumuna veya adli tabipliğe veya Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık
kuruluşlarına götürülerek uyuşturucu veya uyarıcı madde ya da alkol tespitinde kullanılmak
üzere vücutlarından kan, tükürük veya idrar gibi örnekler alınır. Bu işlem bakımından
4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 75 inci maddesi hükümleri,
beşinci fıkrası hariç olmak üzere uygulanır.
Trafik kazası sonucunda kişinin ölmesi
veya teknik cihaza üfleyemeyecek kadar yaralanmış olması hâlinde, üçüncü fıkra hükümlerine
göre bu kişilerden kan, tükürük veya idrar gibi örnekler alınır.
Yapılan tespit sonucunda, 0.50 promilin
üzerinde alkollü olarak araç kullandığı tespit edilen sürücüler hakkında, fiili
bir suç oluştursa bile, 25.000 Türk lirası idari para cezası verilir ve sürücü belgesi altı ay süreyle geri alınır. Hususi
otomobil dışındaki araçları alkollü olarak kullanan sürücüler bakımından promil
alt sınırı 0.21 olarak uygulanır. Alkollü olarak araç kullanma nedeniyle sürücü
belgesi geri alınan kişiye, son ihlalin gerçekleştiği tarihten itibaren geriye doğru
beş yıl içinde; ikinci defasında 50.000 Türk lirası idari para cezası verilir ve sürücü belgeleri iki yıl süreyle, üç veya üçten
fazlasında ise, 150.000 Türk lirası idari
para cezası verilir ve sürücü belgeleri her seferinde beşer yıl süreyle geri alınır.
Sürücü belgelerinin herhangi bir nedenle geçici olarak geri alınmış olması hâlinde
belirtilen süreler, geçici alma süresinin bitiminde başlar.[43]
Yapılan tespit sonucunda,
1.00 promilin üzerinde alkollü olduğu tespit edilen sürücüler hakkında ayrıca Türk
Ceza Kanununun 179 uncu maddesinin üçüncü fıkrası hükümleri uygulanır.
Hususi otomobil sürücüleri
bakımından 0.50 promilin, diğer araç sürücüleri bakımından 0.20 promilin üzerinde
alkollü olan sürücülerin trafik kazasına sebebiyet vermesi hâlinde, ayrıca Türk
Ceza Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.
(Değişik sekizinci fıkra:12/2/2026-7574/12
md.) Uyuşturucu veya uyarıcı
madde aldığı tespit edilen sürücülere 150.000 Türk lirası idari para cezası
uygulanır ve sürücü belgesi iptal edilir. Bu kişiler hakkında ayrıca Türk Ceza
Kanunu hükümleri uygulanır. Bu fıkra kapsamında sürücü belgesi iptal
edilenlerin tekrar sürücü belgesi alabilmeleri için sürücü kurslarına devam
etmeleri ve yapılan sınavlarda başarılı olarak motorlu taşıt sürücüsü
sertifikası almaları gerekir. Bu kişilerin sürücü kurslarında eğitime
başlayabilmeleri için; belgenin iptal edildiği tarihten itibaren en az beş yıl
geçmiş olması, bu Kanun kapsamında verilen idari para cezalarının tamamının
tahsil edilmiş olması, sürücülerin psiko-teknik değerlendirmeden geçmesi ve resmî
sağlık kurumlarından sürücülüğe engel hâli bulunmadığını gösteren sağlık kurulu
raporunun sürücü kursuna ibrazı zorunludur.
(Değişik dokuzuncu fıkra:12/2/2026-7574/12
md.) Uyuşturucu
veya uyarıcı maddelerin kullanılıp kullanılmadığının ya da alkolün kandaki
miktarının kolluk tarafından tespit edilmesi için ölçüm yaptırmayan sürücülere
150.000 Türk lirası idari para cezası verilir ve sürücü belgesi beş yıl süreyle
geri alınır.
Sürücünün uyuşturucu veya uyarıcı madde
kullandığından şüphe edilmesi hâlinde 5271 sayılı Kanunun adli kolluğa ilişkin hükümleri
uygulanır.
Alkollü olarak araç
kullanması nedeniyle son ihlalin gerçekleştiği tarihten itibaren geriye doğru beş
yıl içinde sürücü belgeleri ikinci defa geri alınan sürücüler Sağlık Bakanlığınca,
usul ve esasları İçişleri, Millî Eğitim ve Sağlık bakanlıklarınca çıkarılacak yönetmelikte
gösterilen sürücü davranışlarını geliştirme eğitimine; üç veya üçten fazla geri
alınan sürücüler ise psiko-teknik değerlendirmeye ve psikiyatri uzmanının muayenesine
tabi tutulurlar.
(Değişik onikinci fıkra:12/2/2026-7574/12
md.) Sürücü belgelerinin geçici
geri alma ve iptal işlemleri bu Kanunun 6 ncı maddesinde sayılan görevliler
tarafından yapılır.
(Değişik onüçüncü fıkra:12/2/2026-7574/12
md.) Bu
madde hükümlerine göre geçici olarak geri alınan sürücü belgelerinin iade
edilebilmesi için ilgili kişi hakkında bu Kanun kapsamında verilen idari para
cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması şarttır.
(Ek fıkra:12/2/2026-7574/12 md.) Beşinci veya dokuzuncu fıkraların
sürücülerce; 4925 sayılı Kanun, 5216 sayılı Kanun ve 5393 sayılı Kanun
kapsamında yük ve yolcu taşımacılığı yapılan araçları kullanırken son ihlalin
gerçekleştiği tarihten itibaren geriye doğru beş yıl içinde toplamda üç defa
ihlal edilmesi halinde sürücünün sürücü belgesi iptal edilir. Bu fıkra kapsamında
sürücü belgesi iptal edilenlerin tekrar sürücü belgesi alabilmeleri için sürücü
kurslarına devam etmeleri ve yapılan sınavlarda başarılı olarak motorlu taşıt
sürücüsü sertifikası almaları gerekir. Bu kişilerin sürücü kurslarında eğitime
başlayabilmeleri için; belgenin iptal edildiği tarihten itibaren iptal
nedenlerinde yer alan geri alma süreleri kadar zamanın geçmiş olması, bu Kanun
kapsamında verilen idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması,
sürücülerin psiko-teknik değerlendirmeden geçmesi ve resmî sağlık kurumlarından
sürücülüğe engel hâli bulunmadığını gösteren sağlık kurulu raporunun sürücü
kursuna ibrazı zorunludur.
Alkol, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin
tespiti için kullanılacak teknik cihazların/test kitlerinin sahip olacağı asgari koşullar ile diğer usul ve esaslar yönetmelikte
gösterilir.[44]
Taşıt
kullanma sürelerine uyma zorunluluğu:
Araç Türüne Göre Alkol Promil Sınırları
Karayolları Trafik Kanunu'nun 48/5. maddesi uyarınca hususi otomobil sürücüleri 0,50 promilin üzerinde alkollü olarak araç süremez. Hususi otomobil dışındaki araçları kullanan sürücüler bakımından ise Karayolları Trafik Kanunu m. 48/5 sınırı 0,21 promil olarak belirlemektedir. Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 97. maddesi aynı grupta bu sınırı 0,20 promil olarak ifade etmekte; kanun ve yönetmelik metni arasında sayısal bir uyumsuzluk bulunmaktadır. Üst norm olan kanun hükmü öncelikli uygulanır; yönetmeliğin güncelleme durumu ayrıca değerlendirilmelidir.
Promil Nedir ve Vücutta Nasıl Değişir
Promil, kandaki alkol miktarını ölçmek için kullanılan bir birimdir: alkolün ağırlığı kanın hacmiyle oranlanarak hesaplanır. Örneğin 0,50 promil, 100 mililitre kanda 50 miligram alkol bulunduğu anlamına gelir. Bu oran trafik denetimlerinde kişinin yasal sınırın altında mı yoksa üzerinde mi olduğunu belirlemede esas alınır.
Vücut alkolü kendi metabolizması aracılığıyla yakar; bu hız ortalama saatte 0,10 ile 0,15 promil arasında değişmekle birlikte kişiden kişiye önemli farklılıklar gösterir. Alkol yalnızca karaciğerin çalışması ve zamanla vücuttan atılır; kahve içmek, egzersiz yapmak veya kısa süreli uyumak kandaki alkol düzeyini düşürmez.
İdari Yaptırımlar: Para Cezası ve Ehliyet Geri Alımı
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 48/5. maddesi, 0,50 promilin üzerinde alkollü araç kullandığı ilk kez tespit edilen sürücülere idari para cezası verilmesini ve sürücü belgesinin altı ay süreyle geri alınmasını öngörmektedir. Kanunda belirlenen para cezası miktarları yeniden değerleme katsayısıyla her yıl artırılabilmekte olup güncel rakamlar için resmî mevzuatın takip edilmesi gerekir.
Aynı kişinin son ihlalden itibaren geriye dönük beş yıl içinde ikinci kez ihlalde bulunması hâlinde sürücü belgesinin iki yıl süreyle geri alınması öngörülmüştür. Beş yıl içinde üç veya daha fazla ihlalde ise sürücü belgesi her seferinde beş yıl süreyle geri alınır. Yük ve yolcu taşımacılığına ilişkin özel kanunlar kapsamındaki araçları kullanan sürücülerin aynı dönemde üç kez ihlalde bulunması hâlinde sürücü belgesi iptal edilmektedir; bu hüküm 12 Şubat 2026 tarihli 7574 sayılı Kanun değişikliğiyle eklenmiştir.
Geçici olarak geri alınan sürücü belgesinin iade edilebilmesi, ilgili kişi hakkında Karayolları Trafik Kanunu kapsamında verilen idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması koşuluna bağlıdır.
Ölçümü Reddeden veya Uyuşturucu Kullandığı Tespit Edilen Sürücüler
Karayolları Trafik Kanunu'nun 48/9. maddesi, 27 Şubat 2026'da yürürlüğe giren 7574 sayılı Kanun değişikliğiyle alkol veya uyuşturucu tespiti amacıyla yapılacak ölçümü reddeden sürücüler için 150.000 Türk lirası idari para cezası ve sürücü belgesinin beş yıl süreyle geri alınmasını öngörmektedir. Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 97. maddesinde iki yıllık eski ifade bulunması, kanundan sonraki ihlaller bakımından kanunun açık hükmünü değiştirmez; kanun ile yönetmelik arasındaki çatışmada kanun hükmü üstün tutulur. İhlal tarihi eski düzenleme dönemine aitse geçiş ve lehe uygulama ayrıca değerlendirilmelidir.
Uyuşturucu veya uyarıcı madde aldığı tespit edilen sürücüler hakkında ise Karayolları Trafik Kanunu m. 48/8 uyarınca idari para cezası uygulanmakta ve sürücü belgesi iptal edilmektedir; bu kişiler hakkında ayrıca Türk Ceza Kanunu hükümleri de uygulanır. İptal edilen sürücü belgesinin yeniden alınabilmesi için iptal tarihinden itibaren en az beş yıl geçmesi, mevzuat kapsamındaki tüm idari para cezalarının tahsil edilmiş olması, psikoteknik değerlendirmeden geçilmesi ve resmî sağlık kurumundan sürücülüğe engel hâli bulunmadığına dair sağlık kurulu raporunun ibrazı zorunludur.
Cezai Sorumluluk: TCK m. 179
Alkollü araç kullanımı koşulların oluşması hâlinde idari yaptırımların yanı sıra cezai sonuçlar da doğurabilir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 48/6. maddesine göre alkol düzeyi 1,00 promilin üzerinde tespit edilen sürücüler hakkında ayrıca 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 179. maddesinin üçüncü fıkrası uygulanır. Öte yandan 1,00 promilin altında alkollü olmasına rağmen alkolün etkisiyle emniyetli biçimde araç kullanamayacak durumda olduğu tutanakla tespit edilen sürücüler hakkında da aynı fıkra kapsamında adli işlem yapılır.
TCK'nın 179. maddesinin üçüncü fıkrası, alkol ya da uyuşturucu madde etkisiyle veya başka herhangi bir nedenle emniyetli biçimde araç kullanamayacak hâlde olmasına rağmen araç kullanan kişiye altı aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörmektedir. Bu fıkranın uygulanabilmesi için salt bir promil değerinin aşılması yeterli değildir; kanun metni, emniyetli araç kullanma yeteneğinin yitirilmiş olması koşulunu aramaktadır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 179Kaynağı aç
güven içinde akışını sağlamak için konulmuş her türlü işareti değiştirerek,
kullanılamaz hale getirerek, konuldukları yerden kaldırarak, yanlış işaretler
vererek, geçiş, varış, kalkış veya iniş yolları üzerine bir şey koyarak ya da
teknik işletim sistemine müdahale ederek, başkalarının hayatı, sağlığı veya
malvarlığı bakımından bir tehlikeye neden olan kişiye bir yıldan altı yıla
kadar hapis cezası verilir.
(2) Kara, deniz, hava veya demiryolu ulaşım araçlarını kişilerin hayat,
sağlık veya malvarlığı açısından tehlikeli olabilecek şekilde sevk ve idare
eden kişi, dört aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.[76]
(3) Alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle ya da başka bir nedenle
emniyetli bir şekilde araç sevk ve idare edemeyecek halde olmasına rağmen araç
kullanan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılır.
Trafik güvenliğini taksirle tehlikeye sokma
Aynı maddenin ikinci fıkrası ise kara, deniz, hava veya demiryolu ulaşım araçlarını kişilerin hayat, sağlık ya da malvarlığı açısından tehlikeli olabilecek biçimde sevk ve idare eden kişiye dört aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörmektedir.
Trafik kazasına yol açılması hâlinde hukuki tablo daha da ağırlaşır. Karayolları Trafik Kanunu m. 48/7 uyarınca hususi otomobil sürücüleri bakımından 0,50 promilin, diğer araç sürücüleri bakımından ise 0,20 promilin üzerinde alkollü olarak trafik kazasına sebebiyet veren sürücüler hakkında Türk Ceza Kanunu'nun ilgili hükümleri de ayrıca uygulanır.
Alkol Denetimi Nasıl Yapılır
Trafik denetimlerinde alkol tespitinde tarih, saat, ölçüm sonucu ve cihaz seri numarasını gösterir çıktı verebilen, kalibrasyon ayarlı teknik cihazlar kullanılmak zorundadır. Yaralanmalı veya ölümlü ya da kollukça müdahil olunan maddi hasarlı trafik kazasına karışan sürücülerin de bu ölçüme tabi tutulması zorunludur.
Karayolları Trafik Kanunu m. 48/3 uyarınca teknik cihazla ölçüme itiraz eden veya ölçüme izin vermeyen sürücüler en yakın adli tıp kurumuna, adli tabipliğe ya da Sağlık Bakanlığı'na bağlı sağlık kuruluşuna götürülerek kan, tükürük veya idrar örneği alınır. Teknik cihaz ölçüm sonucuna yapılan itirazda ise yeniden ölçüm yapılmaz; bu itiraz 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 27. maddesi kapsamında ilgili mahkemelere yöneltilir.
İtiraz veya ölçüme izin verilmemesi hâllerinde sağlık kuruluşunda tespit yapılması gerektiğinde, Karayolları Trafik Yönetmeliği m. 97 gereğince iki tespit arasındaki her bir saat için sağlık kuruluşundaki ölçüm sonucuna 0,15 promil eklenmek suretiyle olay anındaki alkol oranı belirlenir.
Yasal sınırın üzerinde alkollü olduğu tespit edilen ya da ölçümü reddeden sürücüler araç kullanmaktan men edilir.
Sık Sorulan Sorular
Ticari araç sürücüleri için alkol sınırı nedir?
Hususi otomobil dışındaki araçları kullanan sürücüler için Karayolları Trafik Kanunu m. 48/5 alt sınırı 0,21 promil olarak belirlemiştir; Karayolları Trafik Yönetmeliği m. 97 ise aynı grupta bu değeri 0,20 promil olarak ifade etmektedir. İki metin arasındaki sayısal uyumsuzluk nedeniyle üst norm olan kanun hükmü esas alınır.
1,00 promilin üzerinde alkollü araç kullanmak ne anlama gelir?
Karayolları Trafik Kanunu m. 48/6 uyarınca alkol düzeyi 1,00 promilin üzerinde tespit edilen sürücüler hakkında idari yaptırımlara ek olarak TCK m. 179/3 hükümleri de uygulanır. Bu fıkra, emniyetli biçimde araç kullanamayacak hâlde olmasına rağmen araç kullanan kişiye altı aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörmektedir.
Alkollü araç kullanmak hapis cezasına yol açar mı?
TCK m. 179/3, alkol ya da uyuşturucu madde etkisiyle emniyetli biçimde araç kullanamayacak hâlde olmasına rağmen araç kullanan kişiye altı aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörmektedir. Salt bir promil değerinin aşılması bu fıkra için yeterli koşul değildir; emniyetli araç kullanma yeteneğinin yitirilmesi kanun metninde açıkça aranmaktadır. Alkol düzeyi 1,00 promilin altında olsa bile tutanakla tespit edilmiş yetersizlik durumunda aynı fıkra devreye girebilir.
Alkol testine itiraz edebilir miyim?
Teknik cihazla yapılan ölçüm sonucuna itirazda yeniden ölçüm yapılmaz; itiraz 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 27. maddesi kapsamında ilgili mahkemelere yöneltilir. Ölçüme hiç izin verilmemesi hâlinde ise sürücü adli tıp kurumuna veya Sağlık Bakanlığı'na bağlı bir sağlık kuruluşuna götürülerek biyolojik örnek alınır.
Kahve içince alkol promili düşer mi?
Hayır. Alkol yalnızca karaciğerin metabolik faaliyeti ve zaman aracılığıyla vücuttan atılır. Kahve içmek, egzersiz yapmak veya uyumak bu süreci hızlandırmaz; kandaki alkol düzeyi dışarıdan herhangi bir müdahaleyle azaltılamaz.
Alkollü araç kullandıktan sonra kaza yapılırsa ne olur?
Karayolları Trafik Kanunu m. 48/7 uyarınca hususi otomobil sürücüleri bakımından 0,50 promilin, diğer araç sürücüleri bakımından ise 0,20 promilin üzerinde alkollü olarak trafik kazasına sebebiyet veren sürücüler hakkında, idari yaptırımların yanı sıra Türk Ceza Kanunu'nun ilgili hükümleri de ayrıca uygulanır.
7574 sayılı Kanun m. 12, 35 — KTK m. 48 değişikliği ve yürürlükKaynağı aç
MADDE 35- Bu Kanunun; a) 28 inci maddesi 1/1/2027 tarihinde, b) Diğer maddeleri yayımı tarihinde, yürürlüğe girer.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy