Adli Para Cezasının Hukuki Niteliği ve Kapsamı
Adli para cezası; kanunda aksine bir düzenleme bulunmadıkça en az beş gün, en çok yedi yüz otuz gün olmak üzere belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı takdir edilen parasal tutar ile çarpılması neticesinde hesaplanan meblağın hükümlü tarafından Devlet Hazinesine ödenmesinden ibaret bir ceza yaptırımıdır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 52Kaynağı aç
hüküm bulunmayan hallerde yediyüzotuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam
gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile çarpılması
suretiyle hesaplanan meblağın hükümlü tarafından Devlet Hazinesine ödenmesinden
ibarettir.
(2) En az yüz ve en fazla beşyüz Türk Lirası olan bir gün
karşılığı adlî para cezasının miktarı, kişinin ekonomik ve diğer şahsi halleri
göz önünde bulundurularak takdir edilir.[11]
(3) Kararda, adlî para cezasının belirlenmesinde esas alınan tam gün
sayısı ile bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ayrı ayrı gösterilir.
(4) Hakim, ekonomik ve şahsi hallerini göz önünde bulundurarak, kişiye
adlî para cezasını ödemesi için hükmün kesinleşme tarihinden itibaren bir
yıldan fazla olmamak üzere mehil verebileceği gibi, bu cezanın belirli taksitler
halinde ödenmesine de karar verebilir. Taksit süresi iki yılı geçemez ve taksit
miktarı dörtten az olamaz. Kararda, taksitlerden birinin zamanında ödenmemesi
halinde geri kalan kısmın tamamının tahsil edileceği ve ödenmeyen adlî para
cezasının hapse çevrileceği belirtilir.
İKİNCİ
BÖLÜM
Güvenlik
Tedbirleri
Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma[12]
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 106Kaynağı aç
maddesinin birinci fıkrasında belirtilen usule göre tayin olunacak bir miktar
paranın Devlet Hazinesine ödenmesinden ibarettir.
(2) Adlî para cezasını içeren ilâm Cumhuriyet Başsavcılığına verilir.
Cumhuriyet savcısı otuz gün içinde adlî para cezasının ödenmesi için hükümlüye
20 nci maddenin üçüncü fıkrası uyarınca bir ödeme emri tebliğ eder.
(3) (Değişik: 18/6/2014-6545/81 md.) Hükümlü, tebliğ olunan ödeme
emri üzerine belli süre içinde adli para cezasını ödemezse, Cumhuriyet
savcısının kararı ile ödenmeyen kısma karşılık gelen gün miktarı hapis cezasına
çevrilerek, hükümlünün iki saat çalışması karşılığı bir gün olmak üzere kamuya
yararlı bir işte çalıştırılmasına karar verilir. Günlük çalışma süresi, en az
iki saat ve en fazla sekiz saat olacak şekilde denetimli serbestlik
müdürlüğünce belirlenir. Hükümlünün, hakkında hazırlanan programa ve denetimli
serbestlik görevlilerinin bu kapsamdaki uyarı ve önerilerine uymaması hâlinde,
çalıştığı günler hapis cezasından mahsup edilerek kalan kısmın tamamı açık ceza
infaz kurumunda yerine getirilir.
(4) (Değişik: 26/2/2008-5739/5 md.) Çocuklar hakkında hükmedilen
adlî para cezasının ödenmemesi hâlinde, bu ceza hapse çevrilemez. Bu takdirde
onbirinci fıkra hükmü uygulanır.
(5) Adlî para cezasının hapse çevrileceği mahkeme ilâmında yazılı olmasa
bile üçüncü fıkra hükmü Cumhuriyet Başsavcılığınca uygulanır.
(6) Hükümde, adlî para cezası takside bağlanmamış ise, bir aylık süre
içinde adlî para cezasının üçte birini ödeyen hükümlünün isteği üzerine geri
kalan kısmının birer ay ara ile iki eşit taksitte ödenmesine izin verilir. İlk
taksidin süresinde ödenmemesi hâlinde, verilen ikinci takside ilişkin izin
hükümsüz kalır.
(7) Adlî para cezası yerine çektirilen hapis süresi üç yılı geçemez.
Birden fazla hükümle adlî para cezalarına mahkûmiyet hâlinde bu süre beş yılı
geçemez.
(8) (Değişik: 18/6/2014-6545/81 md.) Hükümlü, hapis yattığı veya
kamuya yararlı işte çalıştığı günlerin dışındaki günlere karşılık gelen parayı
öderse hapisten çıkartılır veya kamuya yararlı işte çalıştırılma sona erer.
(9) (Değişik: 26/2/2008-5739/5 md.) 16 ncı madde hükümleri saklı
kalmak üzere, adlî para cezasından çevrilen hapsin infazı ertelenemez ve bunun
infazında koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz. Hapse çevrilmiş olmasına
rağmen hak yoksunlukları bakımından esas alınacak olan adlî para cezasıdır.[48]
(10) (Mülga: 26/2/2008-5739/5 md.)
(11) İnfaz edilen hapsin veya kamuya yararlı işte çalışmanın süresi, adlî
para cezasını tamamıyla karşılamamış olursa, geri kalan adlî para cezasının
tahsili için ilâm, Cumhuriyet Başsavcılığınca mahallin en büyük mal memuruna
verilir. Bu makamlarca 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında
Kanuna göre kalan adlî para cezası tahsil edilir.[49]
İKİNCİ
BÖLÜM
Koşullu
Salıverilme, Mükerrirlere Özgü İnfaz Rejimi ve
Denetimli
Serbestlik Tedbiri
Koşullu salıverilme[50]
Bu ceza yaptırımı, Türk Ceza Kanunu kapsamında doğrudan doğruya bir suç karşılığı olarak düzenlenebileceği gibi, hapis cezasıyla birlikte veya hapis cezasının yerine seçenek yaptırım olarak da uygulanabilir.
Kısa süreli hapis cezasından dönüştürülen adli para cezası yahut tedbir, infaz rejimi ve hukuki neticeleri yönünden asıl mahkûmiyet niteliğindedir. Buna karşın, hükmün kesinleşmesi sonrası tebliğ edilen ihtara karşın otuz günlük sürede seçenek tedbirin yerine getirilmesine girişilmez ya da başlanıp da sürdürülmezse, infaz hâkimliği cezanın kısmen veya tamamen infaz edilmesini kararlaştırır ve bu durumda asıl mahkûmiyet ilkesi tatbik edilmez.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 50Kaynağı aç
kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa
ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre;
a) Adlî para cezasına,
b) Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hale
getirme veya tazmin suretiyle, tamamen giderilmesine,
c) En az iki yıl süreyle, bir meslek
veya sanat edinmeyi sağlamak amacıyla, gerektiğinde barınma imkanı da bulunan
bir eğitim kurumuna devam etmeye,
d) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle, belirli
yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanmaya,
e) Sağladığı hak ve yetkiler kötüye kullanılmak suretiyle veya
gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranılarak suç işlenmiş
olması durumunda; mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle,
ilgili ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınmasına, belli bir meslek ve
sanatı yapmaktan yasaklanmaya,
f) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle ve gönüllü olmak
koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılmaya,
çevrilebilir.
(2) Suç tanımında hapis cezası ile adlî para cezasının seçenek olarak
öngörüldüğü hallerde, hapis cezasına hükmedilmişse; bu ceza artık adlî para cezasına
çevrilmez.
(3) Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, mahkûm
olunan otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiili işlediği tarihte
onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş bulunanların mahkûm
edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, birinci fıkrada yazılı
seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.
(4) Taksirli suçlardan dolayı
hükmolunan hapis cezası uzun süreli de olsa; bu ceza, diğer koşulların varlığı
halinde, birinci fıkranın (a) bendine göre adlî para cezasına çevrilebilir.
Ancak, bu hüküm, bilinçli taksir halinde uygulanmaz.
(5) Uygulamada asıl mahkûmiyet, bu madde hükümlerine göre çevrilen adlî
para cezası veya tedbirdir.
(6) Hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebligata
rağmen otuz gün içinde seçenek tedbirin gereklerinin yerine getirilmesine
başlanmaması veya başlanıp da devam edilmemesi halinde, infaz hâkimliği kısa
süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verir ve bu karar
derhal infaz edilir. Bu durumda, beşinci fıkra hükmü uygulanmaz.[7][8]
(7) Hükmedilen seçenek tedbirin hükümlünün elinde olmayan nedenlerle
yerine getirilememesi durumunda, infaz hâkimliğince tedbir değiştirilir.8
Hapis cezasının ertelenmesi
Adli Para Cezasının Hesaplanması ve Günlük Tutar
Bir gün karşılığı adli para cezası miktarı, en az yüz Türk Lirası ve en fazla beş yüz Türk Lirasıdır. Hâkim, bu kanuni sınırlar arasında bir gün karşılığı miktarı belirlerken kişinin ekonomik durumunu ve diğer şahsi hallerini göz önünde bulundurur.
Mahkemece kurulan mahkûmiyet hükmünde, adli para cezasının tayininde esas alınan tam gün sayısı ile bir gün karşılığı takdir edilen parasal miktarın kararda ayrı ayrı gösterilmesi zorunludur.
Hapis Cezasının Seçenek Yaptırımlara Çevrilmesi Şartları
Suç tanımında hapis cezası ile adli para cezasının seçenek olarak düzenlendiği durumlarda mahkeme hapis cezasına hükmetmişse, hükmolunan bu ceza sonradan adli para cezasına çevrilemez.
Geçmişte hapis cezası mahkûmiyeti bulunmayan kişiler açısından otuz günü aşmayan hapis cezaları ile suçun işlendiği sırada on sekiz yaşından küçük veya altmış beş yaşını tamamlamış olanların çarptırıldığı bir yıl veya daha altındaki süreli hapis cezalarının seçenek yaptırımlara dönüştürülmesi zorunluluk arz eder.
Taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezası uzun süreli dahi olsa, yasal diğer koşulların bulunması halinde adli para cezasına dönüştürülebilir. Buna karşın söz konusu düzenleme bilinçli taksir halinde uygulama alanı bulmaz.
Mahkeme Aşamasında Taksitlendirme ve Mehil Verilmesi
Hâkim, sanığın ekonomik ve şahsi hallerini dikkate alarak, hükmün kesinleştiği tarihten itibaren bir yılı aşmamak üzere adli para cezasının ödenmesi için mehil tanıyabileceği gibi, cezanın belirli taksitler halinde ödenmesine de karar verebilir.
Mahkemece taksitlendirmeye karar verilmesi halinde taksit süresi iki yılı geçemez ve taksit miktarı dörtten az olamaz. Hükümde, taksitlerden birinin vaktinde ödenmemesi halinde geri kalan kısmın tamamının tahsil edileceği ve ödenmeyen adli para cezasının hapse çevrileceği açıkça belirtilir.
Adli Para Cezasının İnfazı ve Kamuya Yararlı İşte Çalıştırma
Adli para cezasını içeren ilam Cumhuriyet Başsavcılığına verilir ve Cumhuriyet savcısı otuz gün içinde cezanın ödenmesi amacıyla hükümlüye ödeme emri tebliğ eder. Mahkeme ilamında adli para cezası takside bağlanmamışsa, bir aylık süre içinde cezanın üçte birini ödeyen hükümlünün istemi üzerine kalan borcun birer ay ara ile iki eşit taksitte ödenmesine izin verilir; ilk taksidin süresinde ödenmemesi durumunda ikinci takside dair izin hükümsüz hale gelir.
Hükümlü, tebliğ edilen ödeme emrine rağmen belirlenen süre içinde adli para cezasını ödemezse, ilamda hapse çevirme ihtarı yazılı olmasa dahi Cumhuriyet savcısının kararı ile ödenmeyen kısma karşılık gelen gün miktarı hapse çevrilir ve hükümlünün iki saat çalışması bir gün sayılmak üzere kamuya yararlı bir işte çalıştırılmasına karar verilir.
Kamuya yararlı işte günlük çalışma süresi denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından en az iki ve en fazla sekiz saat olarak belirlenir. Hükümlünün hazırlanan programa ve görevlilerin uyarı ve önerilerine uymaması halinde, kamuya yararlı işte çalıştığı günler hapis cezasından mahsup edilir ve kalan sürenin tamamı açık ceza infaz kurumunda yerine getirilir.
Çocuklar hakkında hükmolunan adli para cezasının ödenmemesi durumunda bu ceza hiçbir surette hapse çevrilemez; ödenmeyen meblağ 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilir.
Hapse Çevrilme Halinde İnfaz Rejimi ve Süre Sınırları
Adli para cezası yerine çektirilen hapis süresi üç yılı, birden fazla hükümle adli para cezalarına mahkûmiyet durumunda ise beş yılı aşamaz. İnfaz edilen hapis veya kamuya yararlı çalışmanın süresi adli para cezasını tamamen karşılamazsa, geri kalan cezanın tahsili amacıyla ilam Cumhuriyet Başsavcılığınca mahallin en büyük mal memuruna verilir ve 6183 sayılı Kanun uyarınca tahsilat sağlanır.
5275 sayılı Kanun'un 16. maddesi hükümleri saklı kalmak kaydıyla, adli para cezasından çevrilen hapsin infazı ertelenemez ve bu cezanın infazında koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz. Hapse çevrilmiş olmasına karşın hak yoksunlukları bakımından adli para cezası esas alınır.
Hükümlü, hapis yattığı veya kamuya yararlı işte çalıştığı günlerin dışındaki günlere karşılık gelen meblağı ödediği takdirde hapisten çıkartılır veya kamuya yararlı işte çalıştırılması sona erer.
Adli para cezası günlük ne kadar olarak hesaplanır?
Bir gün karşılığı adli para cezası miktarı en az yüz Türk Lirası ve en fazla beş yüz Türk Lirası olarak failin ekonomik ve diğer şahsi halleri göz önünde bulundurularak takdir edilir.
Adli para cezasında mahkemenin uygulayabileceği taksit şartları nelerdir?
Mahkemece verilecek taksitlendirme kararlarında taksit süresi iki yılı geçemez ve taksit miktarı dörtten az olamaz.
Hapis cezasının seçenek yaptırımlara çevrilmesi hangi hallerde zorunludur?
Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak şartıyla, otuz gün ve daha az süreli hapis cezaları ile suç tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilerin bir yıl veya daha az süreli hapis cezalarının seçenek yaptırımlardan birine çevrilmesi zorunludur.
Ödenmeyen adli para cezası nedeniyle hapse çevrilen ceza ertelenebilir mi?
5275 sayılı Kanun'un 16. maddesinde yer alan hükümler saklı kalmak üzere, adli para cezasından çevrilen hapis cezasının infazı ertelenemez ve infazında koşullu salıverilme hükümleri uygulanamaz.
Çocuklar hakkında verilen adli para cezası ödenmezse hapse çevrilir mi?
Çocuklar hakkında hükmedilen adli para cezasının ödenmemesi durumunda ceza hapse çevrilemez ve kamu alacağı usulüyle tahsil edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy