Türk Ceza Kanunu üzerinde yapılan değişiklikler; mahkemelerin takdiri indirim uygularken esas alacağı kriterleri ve gerekçe zorunluluğunu, kadına karşı işlenen bazı suç tiplerinde belirlenen özel ceza alt sınırlarını, sağlık hizmetlerinin engellenmesi eylemine getirilen cezai artırımı ve bağımsız bir suç olarak düzenlenen ısrarlı takibin unsurlarını kapsamaktadır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 86Kaynağı aç
sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) (Ek fıkra: 31/3/2005 – 5328/4 md.) Kasten yaralama fiilinin
kişi üzerindeki etkisinin basit bir tıbbî müdahaleyle giderilebilecek ölçüde
hafif olması hâlinde, mağdurun şikâyeti üzerine, altı aydan
bir yıl altı aya kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur. (Ek cümle:12/5/2022-7406/3 md.) Suçun kadına
karşı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı dokuz aydan
az olamaz.
(3) Kasten yaralama suçunun;
a) Üstsoya, altsoya, eşe, boşandığı eşe veya kardeşe karşı,[38]
b) Beden veya ruh bakımından kendisini
savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı,
c) Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle,
d) Kamu görevlisinin sahip bulunduğu nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle,
e) Silahla,
f) (Ek:14/4/2020-7242/11 md.) Canavarca hisle,
İşlenmesi halinde, şikâyet aranmaksızın, verilecek ceza yarı oranında,
(f) bendi bakımından ise bir kat artırılır.[39]
Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama[40]
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 123/AKaynağı aç
(1) Israrlı bir şekilde; fıziken takip etmek ya da haberleşme ve iletişim
araçlarını, bilişim sistemlerini veya üçüncü kişileri kullanarak temas kurmaya
çalışmak suretiyle bir kimse üzerinde ciddi bir huzursuzluk oluşmasına ya da
kendisinin veya yakınlarından birinin güvenliğinden endişe duymasına neden olan
faile altı aydan iki yıla kadar hapis cezası verilir.
(2) Suçun;
a) Çocuğa ya da ayrılık kararı verilen veya boşandığı eşe karşı
işlenmesi,
b) Mağdurun okulunu, iş yerini, konutunu değiştirmesine ya da okulunu
veya işini bırakmasına neden olması,
c) Hakkında uzaklaştırma ya da konuta, okula veya iş yerine yaklaşmama
tedbirine karar verilen fail tarafından işlenmesi,
hâlinde faile bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.
(3) Bu maddede düzenlenen suçun soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete
bağlıdır.
Haberleşmenin engellenmesi
Takdiri indirimde gözetilecek hususlar
Türk Ceza Kanunu’nun 62. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında; failin geçmiş yaşamı, sosyal çevresiyle ilişkileri, fiil sonrasında ve yargılama aşamasında pişmanlık sergileyen somut hareketleri ile hükmedilecek cezanın failin geleceğine muhtemel yansımaları takdiri indirim uygulanırken değerlendirilebilir. Buna karşılık, failin duruşma sırasında yalnızca mahkeme heyetini etkileme gayesi taşıyan şeklî tutum ve davranışları ceza indirimine dayanak yapılamaz. Düzenleme, duruşmadaki her türlü davranışı değil, mahkemeyi etkilemeye yönelik biçimsel tutumları kapsam dışı bırakmaktadır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 62Kaynağı aç
varlığı halinde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine, müebbet hapis;
müebbet hapis cezası yerine, yirmibeş yıl hapis cezası verilir. Diğer cezaların
altıda birine kadarı indirilir.[20]
(2) Takdiri indirim nedeni olarak,
failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki
pişmanlığını gösteren davranışları veya cezanın failin geleceği üzerindeki
olası etkileri (…)[21] göz önünde bulundurulabilir. (Ek
cümle:12/5/2022-7406/1 md.) Ancak failin duruşmadaki mahkemeyi etkilemeye
yönelik şeklî tutum ve davranışları, takdiri indirim nedeni olarak dikkate
alınmaz. Takdiri indirim nedenleri kararda gerekçeleriyle gösterilir.21
Mahsup
Aynı fıkra, takdiri indirim nedenlerinin kararda gerekçeleriyle gösterilmesini de zorunlu kılmaktadır. Böylece indirime dayanak yapılan hususun kararda yalnızca adının geçmesiyle yetinilmez; indirimin hangi somut gerekçeye dayandığı açıkça hükme yansıtılır.
Kasten yaralama ve basit tıbbi müdahale
Türk Ceza Kanunu’nun 86. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, kasten başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi hakkında bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir.
Yaralama fiilinin kişi üzerindeki etkisi basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafifse, 86. maddenin ikinci fıkrası gereğince mağdurun şikâyeti üzerine altı aydan bir yıl altı aya kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur. Bu hafiflik ölçüsü, eyleme birinci fıkradaki genel ceza aralığı yerine ikinci fıkradaki özel yaptırımı bağlar.
Türk Ceza Kanunu’nun 86. maddesinin ikinci fıkrasına göre, basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek kasten yaralama suçunun kadına karşı işlenmesi hâlinde verilecek cezanın alt sınırı dokuz aydan az olamaz. Bu kural fıkra metninde doğrudan hafif yaralama hâli için öngörüldüğünden, dokuz aylık alt sınır diğer yaralama türlerine kendiliğinden genişletilemez.
86. maddenin üçüncü fıkrası uyarınca kasten yaralamanın üstsoya, altsoya, eşe, boşandığı eşe veya kardeşe, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak kişiye, yerine getirilen kamu görevi nedeniyle, kamu görevlisinin sahip bulunduğu nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle, silahla ya da canavarca hisle işlenmesi durumunda şikâyet şartı aranmaz. Bu bentlerde cezanın yarı oranında, canavarca hisle işleme hâlinde ise bir kat artırılacağı hükme bağlanmıştır.
Kadına karşı işlenen diğer suçlarda ceza alt sınırları
Türk Ceza Kanunu’nun 94. maddesinin birinci fıkrası uyarınca işkence suçunun kadına karşı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı beş yıldan az olamaz. Kanun’un 96. maddesinin birinci fıkrasında eziyet suçunun kadına karşı işlenmesi hâlinde alt ceza sınırı iki yıl altı ay olarak belirlenmiştir. 106. maddenin birinci fıkrasında ise hayata, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik tehdit suçunun kadına karşı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırının dokuz aydan az olamayacağı düzenlenmiştir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 94Kaynağı aç
bedensel veya ruhsal yönden acı çekmesine, algılama veya irade yeteneğinin etkilenmesine,
aşağılanmasına yol açacak davranışları gerçekleştiren kamu görevlisi hakkında
üç yıldan oniki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(Ek cümle:12/5/2022-7406/4 md.) Suçun kadına karşı işlenmesi hâlinde
cezanın alt sınırı beş yıldan az olamaz.
(2) Suçun;
a) Çocuğa, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda
bulunan kişiye ya da gebe kadına karşı,
b) Avukata veya diğer kamu görevlisine karşı görevi dolayısıyla,
İşlenmesi halinde, sekiz yıldan onbeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(3) Fiilin cinsel yönden taciz şeklinde gerçekleşmesi halinde, on yıldan
onbeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(4) Bu suçun işlenişine iştirak eden diğer kişiler de kamu görevlisi gibi
cezalandırılır.
(5) Bu suçun ihmali davranışla işlenmesi halinde, verilecek cezada bu
nedenle indirim yapılmaz.
(6) (Ek: 11/4/2013-6459/9 md.) Bu suçtan dolayı zamanaşımı
işlemez.
Neticesi sebebiyle ağırlaşmış işkence
Sağlık hizmetinin engellenmesinde ceza artırımı
Türk Ceza Kanunu’nun 113. maddesinin ikinci fıkrası, kamu hizmetlerinden yararlanma hakkının engellenmesi suçunda fiilin konusunun sağlık hizmeti olması durumunda verilecek cezanın altıda biri oranına kadar artırılacağını düzenler. Bu artırım, suçun konusunun sağlık hizmeti olmasına bağlı tutulmuştur.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 113Kaynağı aç
(1) Cebir veya tehdit kullanılarak ya da hukuka aykırı başka bir
davranışla;
a) Bir kamu faaliyetinin yürütülmesine,
b) Kamu kurumlarında veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarında
verilen ya da kamu makamlarının verdiği izne dayalı olarak sunulan hizmetlerden
yararlanılmasına,
engel olunması hâlinde, fail hakkında
iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(2) (Ek:12/5/2022-7406/7 md.) Suçun konusunun sağlık hizmeti
olması hâlinde, verilecek ceza altıda biri oranına kadar artırılır.
Siyasi hakların kullanılmasının engellenmesi
Israrlı takip suçunun temel unsurları
Türk Ceza Kanunu’nun 123/A maddesinin birinci fıkrası uyarınca, ısrarlı biçimde fiziken takip etmek ya da haberleşme ve iletişim araçlarını, bilişim sistemlerini veya üçüncü kişileri kullanarak temas kurmaya çalışmak suçun seçimlik hareketleridir. Eylemin cezalandırılabilmesi için bu davranışların mağdur üzerinde ciddi bir huzursuzluk yaratması ya da mağdurun kendisinin veya bir yakınının güvenliğinden endişe duymasına yol açması gerekir. Fiilin temel şekli için altı aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir.
Israrlı takibin nitelikli hâlleri ve usul kuralları
123/A maddesinin ikinci fıkrasında suçun ayrı ceza öngörülen nitelikli hâlleri düzenlenmiştir. Eylemin çocuğa ya da ayrılık kararı verilen veya boşandığı eşe karşı işlenmesi, mağdurun okulunu, iş yerini veya konutunu değiştirmesine ya da okulunu veya işini bırakmasına neden olması veya hakkında uzaklaştırma ya da konuta, okula veya iş yerine yaklaşmama tedbiri bulunan fail tarafından işlenmesi hâlinde fail hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası tayin edilir. Bu hâllerde oransal bir artırım yerine doğrudan daha yüksek bir ceza aralığı uygulanır.
Aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca ısrarlı takip suçunun soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı kılınmıştır. Madde metninde şikâyet süresine veya şikâyetten vazgeçmenin sonuçlarına ilişkin müstakil bir hüküm yer almamaktadır.
Sık sorulan sorular
Takdiri indirimde hangi davranışlar değerlendirilebilir?
Failin geçmişi, sosyal ilişkileri, eylemden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları ile cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri göz önünde bulundurulabilir. Failin duruşmadaki mahkemeyi etkilemeye yönelik şeklî tutum ve davranışları ise takdiri indirim nedeni olarak kabul edilmez.
Takdiri indirim nedeni kararda nasıl gösterilir?
Takdiri indirim nedenleri mahkeme kararında gerekçeleriyle birlikte gösterilmelidir. Uygulanan indirim sebebinin yalnızca zikredilmesi yeterli görülmemiş, gerekçesinin kararda yer alması kanuni zorunluluk sayılmıştır.
Basit tıbbi müdahalelik yaralamada kadına karşı alt sınır nedir?
Basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek kasten yaralamada temel ceza şikâyet üzerine altı aydan bir yıl altı aya kadar hapis veya adli para cezasıdır; fiilin kadına karşı işlenmesi hâlinde ise cezanın alt sınırı dokuz aydan az olamaz.
Israrlı takip yalnız fiziken takip etmekle mi oluşur?
Hayır. Israrlı takip fiili fiziken izlemenin yanı sıra haberleşme ve iletişim araçları, bilişim sistemleri veya üçüncü kişiler aracı kılınarak temas kurmaya çalışmak suretiyle de işlenebilir. Davranışların ciddi huzursuzluk veya güvenlik endişesi doğurması aranır.
Israrlı takip suçunun takibi şikâyete bağlı mıdır?
Evet. Israrlı takip suçunun gerek temel hâlinin gerekse nitelikli hâllerinin soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete tabidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy