7578 sayılı Kanunla 1 Mayıs 2026’da yürürlüğe giren düzenlemeye göre işçilerin ve 657 sayılı Kanun kapsamındaki memurların analık izni, doğumdan önce 8 ve doğumdan sonra 16 hafta olmak üzere toplam 24 haftadır; çoğul gebelikte toplam 26 hafta olur. Hekim onayı ve çalışanın isteğiyle doğuma 2 hafta kalıncaya kadar çalışılabilir; fiilen çalışılan doğum öncesi süreler doğum sonrasına eklenir. Evlat edinmede öngörülen 8 haftalık izin bu değişiklikle 16 haftaya çıkmamıştır. Eski izin dönemleri ile 7578 sayılı Kanunun geçici 1. maddesindeki ilave izin koşulları ayrıca değerlendirilir.
7578 sayılı Kanun, Madde 2Kaynağı aç
4857 sayılı İş Kanununun ek 2. maddesinde işçinin eşinin doğum yapması halinde tanınan ücretli babalık izni, 7578 sayılı Kanunun 16. maddesiyle 1 Mayıs 2026’dan itibaren 10 güne çıkarılmıştır. İzin bakımından işçi ve memur statüsü birbirinden ayrılmalıdır.
7578 sayılı Kanun, Madde 16Kaynağı aç
4857 sayılı İş Kanunu, işveren ile iş sözleşmesine dayanarak çalışan işçinin çalışma şartlarını ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenler. Kanun, 4. maddedeki istisnalar dışında faaliyet konusuna bakılmaksızın işyerlerine, işverenlere, işveren vekillerine ve işçilere uygulanır.
İş ilişkisi, alt işveren ve bildirim
İşçi, iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişidir. İşveren, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişi ya da tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluştur; aralarındaki ilişkiye iş ilişkisi denir. İşveren vekilinin bu sıfatla işçilere karşı işlem ve yükümlülüklerinden doğrudan işveren sorumludur. Bu sorumluluk, vekilin kendi işçi hak ve yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.
Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur. Asıl işverenin işçilerinin alt işveren tarafından işe alınarak çalıştırılmaya devam ettirilmesi suretiyle hakları kısıtlanamaz; daha önce o işyerinde çalıştırılan kimse ile alt işveren ilişkisi kurulamaz. Aksi hâlde ve genel olarak ilişkinin muvazaalı işleme dayandığı kabul edilerek alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılarak işlem görür. İşletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işler dışında asıl iş bölünerek alt işverenlere verilemez.
Kapsamdaki işyerini kuran, devralan, çalışma konusunu kısmen veya tamamen değiştiren ya da kapatan işveren; unvan ve adres, işçi sayısı, çalışma konusu, işin başlama veya bitme günü ile kendisine ve varsa işveren vekiline ait bilgileri bir ay içinde bölge müdürlüğüne bildirir.
Muvazaa tespitini içeren müfettiş raporuna tebliğden itibaren otuz iş günü içinde yetkili iş mahkemesinde itiraz edilebilir. Dava basit yargılama usulüne göre dört ayda sonuçlandırılır; temyizde Yargıtay altı ayda kesin karar verir. Süresinde itiraz edilmez veya mahkeme tespiti onarsa tescil iptal edilir ve alt işveren işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçileri sayılır.
Kapsamın sınırları
Deniz ve hava taşıma işlerinde Kanun hükümleri uygulanmaz. Elli ve daha az, elli dâhil, işçi çalıştırılan tarım ve orman işlerinin yapıldığı işyeri veya işletme de kapsam dışındadır.
Kıyı, liman ve iskelelerde gemilerden karaya veya karadan gemilere yapılan yükleme ve boşaltma işleri ile havacılığın bütün yer tesislerinde yürütülen işler Kanun kapsamındadır.
Eşit işlem ve işyerinin devri
İş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplere dayalı ayrım yapılamaz. Esaslı sebep olmadıkça kısmi süreli işçi tam süreliye, belirli süreli işçi de belirsiz süreliye karşı farklı işleme tabi tutulamaz.
Aykırılıkta işçi, dört aya kadar ücreti tutarında uygun bir tazminat ile yoksun bırakıldığı hakları isteyebilir. İşçi aykırılığı ispatlar; ihlal ihtimalini güçlü biçimde ortaya koyarsa işveren ihlalin bulunmadığını ispatlar. 20. madde hükümleri saklıdır.
İşyeri veya bölümü hukuki işleme dayalı olarak devredilirse devir tarihinde mevcut iş sözleşmeleri hak ve borçlarıyla devralana geçer. Devirden önce doğmuş ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlardan devreden ile devralan birlikte sorumludur. Devredenin sorumluluğu devirden itibaren iki yılla sınırlıdır. Tüzel kişiliğin birleşme, katılma veya tür değiştirmesiyle sona ermesinde birlikte sorumluluk uygulanmaz.
Geçici iş ilişkisi ve sözleşme türleri
Geçici iş ilişkisi, özel istihdam bürosu aracılığıyla veya holding içinde ya da aynı şirketler topluluğuna bağlı başka işyerinde görevlendirmeyle kurulabilir. Büro yoluyla sağlama, 7. maddenin ikinci fıkrasındaki hâllerle sınırlıdır. Sözleşme (a) bendindeki hâl sürdükçe, (b) ve (c) bentlerinde süre sınırı olmaksızın, diğer bentlerde en fazla dört ay kurulabilir.
Sözleşme, (g) bendi hariç toplam sekiz ayı aşmamak üzere en fazla iki kez yenilenebilir. Süre sonunda aynı iş için altı ay geçmeden yeniden geçici işçi çalıştırılamaz. Toplu işçi çıkarılan işyerinde sekiz ay, kamu kurum ve kuruluşları ile yer altı maden işyerlerinde ikinci fıkra kapsamında geçici iş ilişkisi kurulamaz. Yazılı süre bittiği hâlde ilişki sürerse, bitişten itibaren geçici işçi çalıştıran işverenle işçi arasında belirsiz süreli sözleşme kurulmuş sayılır.
Kanunda aksi belirtilmedikçe iş sözleşmesi özel şekle bağlı değildir. Bir yıl ve daha uzun süreli sözleşmeler yazılı yapılır. Yazılı sözleşme yoksa işveren, en geç iki ay içinde çalışma koşullarını, çalışma süresini, temel ücret ve eklerini, ödeme dönemini, belirli ise süreyi ve fesihte uyulacak hükümleri yazılı verir. Bir ayı geçmeyen belirli süreli sözleşmede bu belge yükümlülüğü uygulanmaz. Sözleşme iki aydan önce biterse bilgiler en geç sona erme tarihinde verilir.
Nitelikçe en çok otuz iş günü süren iş süreksiz, daha uzun süren iş süreklidir. Süreye bağlanmayan ilişki belirsiz sürelidir. Belirli süreli sözleşme objektif koşula bağlı ve yazılıdır; esaslı neden olmadan zincirlenirse başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılır. Esaslı nedene dayanan zincirleme sözleşme belirli süreli niteliğini korur.
Çağrı üzerine çalışmada süre kararlaştırılmazsa haftalık yirmi saat sayılır. İşçi çağrılmasa da bu süre için ücrete hak kazanır. Aksi kararlaştırılmadıkça çağrı en az dört gün önce yapılır; günlük süre kararlaştırılmamışsa her çağrıda en az dört saat üst üste çalışılır.
Uzaktan çalışma yazılı kurulur. İşçi, esaslı neden olmadıkça salt bu niteliği nedeniyle emsal işçiden farklı işleme tabi tutulamaz. Deneme süresi en çok iki aydır ve toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir. Deneme içinde sözleşme bildirim süresi ve tazminat olmadan feshedilebilir; çalışılan günlerin ücreti ve diğer hakları saklıdır.
Bildirimli fesih ve iş güvencesi
Belirsiz süreli sözleşmede bildirim süresi, altı aydan az kıdemde iki, altı aydan bir buçuk yıla kadar dört, bir buçuk yıldan üç yıla kadar altı ve üç yıldan fazla kıdemde sekiz haftadır. Süreler asgaridir ve artırılabilir.
Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresinin ücreti tutarında tazminat öder. İşveren bu ücreti peşin vererek feshedebilir; peşin ödeme 18 ila 21. maddelerin uygulanmasına engel olmaz. İş güvencesi dışında kalan işçide fesih hakkının kötüye kullanılması, bildirim süresinin üç katı tazminat gerektirir. Bildirim şartına uyulmaması ayrıca dördüncü fıkra tazminatını doğurur.
Otuz veya daha fazla işçinin çalıştığı işyerinde, en az altı aylık belirsiz süreli sözleşmenin feshi; işçinin yeterliliğinden, davranışından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden doğan geçerli sebebe dayanmalıdır. Yer altı işinde kıdem şartı aranmaz.
Sendikal faaliyet, temsilcilik, hak arama, ayrım yasağı kapsamındaki nedenler, kadın işçinin çalıştırılamayacağı süre ve 25. maddenin birinci fıkrasının (b) bendindeki bekleme süresindeki devamsızlık geçerli fesih sebebi oluşturmaz.
İşletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili ve yardımcıları ile işyerinin bütününü sevk ve idare eden, işe alma ve çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri hakkında 18, 19 ve 21. maddeler ile 25. maddenin son fıkrası uygulanmaz.
Fesih bildirimi yazılı olur ve sebep açık ve kesin yazılır. Davranış veya verime dayanan fesihte savunma alınır. 25. maddenin ikinci fıkrasındaki koşullara uygun fesih hakkı saklıdır.
Sebep gösterilmediğini veya sebebin geçersiz olduğunu ileri süren işçi, tebliğden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurur. Anlaşmazlıkta son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılabilir; anlaşmayla özel hakem yolu da vardır.
Arabulucuya başvurmadan açılan dava usulden reddedilir. Kesinleşen ret kararının resen tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir. Geçerli sebebi işveren, feshin başka sebebe dayandığını ise işçi ispatlar.
Feshin geçersizliğine karar verilirse işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatır. Başlatmazsa en az dört, en çok sekiz aylık ücret tutarında tazminat öder; miktarı mahkeme veya hakem belirler. Çalıştırılmayan süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer haklar ödenir. İşe başlatılırsa peşin bildirim ücreti ve kıdem tazminatı mahsup edilir.
İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için başvurmazsa fesih geçerli sayılır. İşveren yalnız bu feshin hukuki sonuçlarından sorumludur.
Esaslı çalışma koşulu değişikliği yazılı bildirilir. Şekle uymayan ve altı iş günü içinde yazılı kabul edilmeyen değişiklik işçiyi bağlamaz. Kabul edilmezse işveren geçerli nedenle ve bildirim süresine uyarak feshedebilir; işçi 17 ila 21. maddelere göre dava açabilir.
Haklı nedenle fesih ve kullanma süresi
İşçi, sağlık, ahlak ve iyiniyet ile zorlayıcı sebep hâllerinde belirli veya belirsiz sözleşmeyi sürenin bitimini ya da bildirim süresini beklemeden feshedebilir. İşverenin 25. maddedeki bildirimsiz fesih hakkı da sağlık, ahlak ve iyiniyet, zorlayıcı sebep ile gözaltı veya tutukluluk bentlerindeki şartlara bağlıdır.
İşçi, feshin 25. maddedeki bentlerde yazılı sebeplere uygun olmadığını ileri sürerek 18, 20 ve 21. maddeler çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir. Bu hüküm, 25. maddeye dayalı feshi kendiliğinden işe iade yolunun dışında bırakmaz. Aynı son fıkra, 18. maddede sayılan işveren vekilleri hakkında uygulanmaz.
Ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı hâle dayanan fesih yetkisi, davranışın öğrenildiği günden başlayarak altı iş günü geçtikten ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl sonra kullanılamaz. İşçinin maddi çıkar sağlaması hâlinde bir yıllık süre uygulanmaz; metin altı iş günlük süre için ayrıca istisna öngörmez. Süresi içinde fesheden tarafın diğer taraftan tazminat hakkı saklıdır.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 26Kaynağı aç
İş arama, belge ve toplu çıkarma
Bildirim süresi içinde işveren, iş saatlerinde ve ücret kesmeden günde en az iki saat iş arama izni verir. Toplu kullanmak isteyen işçi, izni ayrılacağı günden önceki günlere rastlatır ve işverene bildirir. İzin verilmez veya eksik kullandırılırsa o sürenin ücreti ödenir. İzin sırasında çalıştırılan işçiye, izin ücreti yanında çalışılan sürenin ücreti yüzde yüz zamlı ödenir.
İşten ayrılan işçiye işin çeşidini ve süresini gösteren belge verilir. Belgenin geç veya yanlış verilmesinden zarar gören işçi ya da yeni işveren eski işverenden tazminat isteyebilir. Belgeler resim ve harçtan muaftır.
Ekonomik, teknolojik, yapısal ve benzeri gereklerle toplu işçi çıkarmak isteyen işveren, en az otuz gün önce işyeri sendika temsilcilerine, bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna yazılı bildirim yapar. Bildirimde sebepler, etkilenecek işçi sayısı ve grupları ile zaman dilimi bulunur.
Bir aylık dönemde 17. maddeye göre işine son verilen işçi sayısı yirmi ile yüz işçi arasında en az on, yüz bir ile üç yüz arasında en az yüzde on, üç yüz bir ve daha fazlada en az otuz ise toplu işçi çıkarma söz konusudur. Aynı veya farklı tarihlerdeki son vermeler sayıma dâhildir.
Fesih bildirimleri, toplu çıkarma isteğinin bölge müdürlüğüne bildirilmesinden otuz gün sonra hüküm doğurur. Kesin ve devamlı kapatmada otuz gün önceden bildirim ve ilan yükümlülüğü vardır. Mevsim ve kampanya işlerinde niteliğe bağlı çıkarmalarda bu hükümler uygulanmaz.
Toplu çıkarma kesinleştikten sonraki altı ay içinde aynı nitelikte iş için işçi alınacaksa nitelikleri uygun olanlar tercihen çağrılır. Hüküm, 18 ila 21. maddelerin uygulanmasını engellemek için kullanılamaz.
Engelli çalıştırma ve kanuni ödev
Elli veya daha fazla işçi çalıştırılan özel sektör işyerinde yüzde üç engelli, kamu işyerinde yüzde dört engelli ve yüzde iki eski hükümlü ya da maddede belirtilen terör olayları sonucu yaralanan kişi çalıştırılır. Aynı ildeki işyerleri toplam işçi sayısına göre hesaplanır.
Hesapta belirli ve belirsiz süreli işçiler esas alınır, kısmi süre tam süreye dönüştürülür. Yarıma kadar kesirler dikkate alınmaz; yarım ve üzeri tama çevrilir. İşçiyken engelli hâle gelenlere öncelik tanınır. Yer altı ve su altı işlerinde engelli çalıştırılamaz ve bu çalışanlar sayıya katılmaz.
Maluliyeti sona eren eski işçi, eski veya benzeri işlerde boş yer varsa derhâl, yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih edilerek o andaki şartlarla işe alınır. Aranan şartlar bulunduğu hâlde sözleşme yapılmazsa altı aylık ücret tutarında tazminat ödenir.
Muvazzaf askerlik dışında silah altına alınan veya kanuni çalışma ödeviyle ayrılan ve en az bir yıl çalışmış işçinin sözleşmesi, ayrılıştan iki ay sonra feshedilmiş sayılır. Fazla her yıl için iki gün eklenir ve toplam doksan günü geçemez. Bekleme süresinde ücret işlemez. Belirli süreli sözleşme bu süre içinde kendiliğinden sona ererse 31. madde uygulanmaz.
Ödevi biten işçi iki ay içinde işe girmek isterse eski veya benzer işe, boş yer varsa derhâl, yoksa ilk boşalacak işe tercihen alınır. Aksi hâlde üç aylık ücret tutarında tazminat ödenir.
Ücret ve ödeme
Ücret, iş karşılığında işveren veya üçüncü kişilerin sağladığı ve para ile ödenen tutardır. Kural olarak Türk parasıyla işyerinde veya özel banka hesabına ödenir; bono, kupon veya benzeri senetle ödenemez. Banka yoluyla ödeme zorunluluğunun kapsamını belirleme yetkisi metinde üç idareye müştereken verilmiştir.
Ücret en geç ayda bir ödenir. Sözleşme veya toplu iş sözleşmesiyle süre bir haftaya kadar indirilebilir. Sözleşme sona erince para ile ölçülebilen menfaatler tam ödenir. Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır.
Ücret, ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir neden dışında ödenmezse işçi iş görme borcunu yerine getirmeyebilir. Kaçınma toplu olsa da grev sayılmaz. Gününde ödenmeyen ücrete mevduata uygulanan en yüksek faiz uygulanır. Bu nedenle sözleşme feshedilemez, yerine işçi alınamaz ve iş başkasına yaptırılamaz.
Aylık ücretin dörtte birinden fazlası haczedilemez veya devredilemez. Bakmakla yükümlü olunan aile üyeleri için hâkimin takdir edeceği miktar ve nafaka alacaklılarının hakları saklıdır.
Belirtilen kamu idareleri ve asıl işverenler, müteahhit veya taşeronun ödemediği ücretleri hak edişlerden öder. Her hak ediş dönemi için üç aylık tutarı aşan kısım hakkında sorumluluk doğmaz.
İşveren, ödemede ücret hesabını gösteren imzalı veya özel işaretli pusula verir. Pusulada ödeme günü ve dönemi, asıl ücrete yapılan eklemeler ile vergi, sigorta primi, avans, nafaka ve icra gibi kesintiler ayrı gösterilir.
Ücret kesme cezası, toplu sözleşme veya iş sözleşmesinde gösterilen sebepler dışında verilemez. Ceza derhâl sebepleriyle bildirilir ve bir ayda iki gündelikten ya da iki günlük kazançtan fazla olamaz. Kesilen para bir ay içinde Bakanlık hesabına yatırılır.
Asgari ücret sınırları Asgari Ücret Tespit Komisyonu aracılığıyla en geç iki yılda bir belirlenir. Komisyon kararları kesindir ve Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girer.
24 ve 25. maddelerin zorlayıcı sebebe ilişkin bentleri nedeniyle çalışamayan veya çalıştırılmayan işçiye bir haftaya kadar her gün için yarım ücret ödenir.
Fazla çalışma, tatil ve yıllık izin
Fazla çalışma, haftalık kırk beş saati aşan çalışmadır. Denkleştirmede haftalık ortalama normal süreyi aşmamak koşuluyla bazı haftalarda kırk beş saatin aşılması fazla çalışma sayılmaz. Fazla çalışmada saat ücreti yüzde elli, fazla sürelerle çalışmada yüzde yirmi beş artırılır.
İşçi, zamlı ücret yerine fazla çalışma saati başına bir saat otuz dakika, fazla sürelerle çalışma saati başına bir saat on beş dakika serbest zamanı altı ay içinde kullanabilir. Fazla çalışma onaya bağlıdır ve yılda iki yüz yetmiş saati aşamaz.
63. maddenin son fıkrasındaki sağlık nedenine dayanan kısa veya sınırlı işlerde ve gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz. Yer altı maden işlerinde 42 ve 43. maddeler dışında fazla çalışma yaptırılamaz. Bu iki maddedeki hâllerde otuz yedi buçuk saati aşan her saat için ücret, normal saat ücretinin yüzde yüzünden az olmamak üzere artırılır.
Arıza, acil iş veya zorlayıcı sebeplerde normal çalışmayı sağlayacak dereceyi aşmamak koşuluyla fazla çalışma yaptırılabilir ve uygun dinlenme verilir. 41. maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları uygulanır.
Ulusal bayram ve genel tatilde çalışma, sözleşmede hüküm yoksa işçinin onayına bağlıdır. Çalışılmayan günün ücreti tam, çalışılırsa ayrıca bir günlük ücret ödenir. Hafta tatili, ulusal bayram, genel tatil, ücretli izin ve yüzde usulü haklarına aykırı sözleşme hükmü konulamaz; daha elverişli kazanılmış haklar saklıdır.
Tatil gününden önce belirlenen iş günlerinde çalışmış olma koşuluyla yedi günlük dilimde kesintisiz en az yirmi dört saat hafta tatili verilir. Çalışılmayan günün ücreti tam ödenir. Kanunen çalışma süresinden sayılan zamanlar, ek 2. maddedeki izinler, diğer izinler ve hekim raporları çalışılmış sayılır.
Saat ücretinde tatil ücreti saat ücretinin yedi buçuk katıdır. Parça, akort, götürü veya yüzde usulünde dönem ücreti çalışılan günlere bölünür. Aylığı tam ödenen işçilere 46, 47 ve 48. maddenin birinci fıkrası uygulanmaz; tatilde çalışanlara ayrıca bir günlük ücret ödenir. Fazla çalışma ücretleri, primler, hazırlama, tamamlama ve temizleme ücretleri ile sosyal yardımlar tatil ücretine katılmaz.
Yüzde usulünde müşteri hesabına eklenen veya müşterinin bıraktığı paralar bütün işçilere eksiksiz ödenir. İşveren veya vekili bunu belgelemek zorundadır.
Deneme süresi dâhil en az bir yıl çalışan işçiye yıllık ücretli izin verilir ve bu haktan vazgeçilemez. Bir yıldan kısa süren mevsimlik veya kampanya işinde yıllık izin hükümleri uygulanmaz. Süreler sözleşme veya toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir.
İzin, bir yıldan beş yıla kadar, beş yıl dâhil, olanlarda on dört; beş yıldan fazla ve on beş yıldan az olanlarda yirmi; on beş yıl ve daha fazla olanlarda yirmi altı günden az olamaz. Yer altı işinde süreler dörder gün artar. On sekiz ve daha küçük ile elli ve daha büyük yaştakilere yirmi günden az verilemez.
Aynı işverenin bir veya çeşitli işyerlerindeki süreler birleştirilir. İşçinin aynı işverenin Kanun kapsamına girmeyen işyerlerinde geçirdiği süreler de hesaba katılır. 55. maddedeki hâller dışındaki kesintiler kadar süre eklenerek bir yıllık sürenin bitişi sonraki hizmet yılına aktarılır. İzin, hak kazanılan hizmet yılına karşılık gelecek yıl içinde kullanılır.
Yıllık izin işveren tarafından bölünemez ve kural olarak sürekli verilir. Tarafların anlaşmasıyla bir bölümü on günden az olmamak üzere parçalanabilir. Diğer ücretli veya ücretsiz izinler, dinlenme ve hastalık izinleri mahsup edilemez.
İzne rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil izin süresinden sayılmaz. İzni başka yerde geçireceğini belgeleyen işçiye toplam dört güne kadar ücretsiz yol izni verilir. Alt işveren değişse de aynı işyerindeki süreler dikkate alınır.
İzin ücreti izne başlamadan önce peşin veya avans ödenir. Sözleşme herhangi bir nedenle sona ererse kullanılmayan izin ücreti sona erme tarihindeki ücret üzerinden ödenir ve zamanaşımı bu tarihten işler. İzinde ücret karşılığı çalışıldığı anlaşılırsa ödenen ücret geri alınabilir. Bildirim süresi ve iş arama izni yıllık izne iç içe geçirilemez.
Çalışma süresi, dinlenme ve gece
Genel çalışma süresi haftada en çok kırk beş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa süre, çalışılan günlere eşit bölünür. Yer altı maden işinde süre günde en çok yedi buçuk, haftada en çok otuz yedi buçuk saattir.
Haftalık normal süre, günde on bir saati aşmamak koşuluyla farklı dağıtılabilir. İki aylık ortalama normal haftalık süreyi aşmamalıdır. Denkleştirme toplu sözleşmeyle dört aya, turizmde altı aya kadar artırılabilir.
Belirtilen zorunlu neden, tatil veya izin hâllerinde işveren iki ay içinde telafi çalışması yaptırabilir. Bu çalışma fazla çalışma sayılmaz; günde üç saati ve günlük en çok çalışma süresini aşamaz, tatilde yaptırılamaz.
Kuyuya inme ve çıkma, başka yerde çalışmak için yolda geçen süre, iş bekleyerek boş geçen süre, asıl iş dışında meşgul edilen süre, süt verme süreleri ve toplu götürülüp getirilme süreleri günlük çalışma süresinden sayılır. Salt sosyal yardım amacıyla taşıtta geçen süre sayılmaz.
Dört saate kadar işte on beş dakika, dört saatten yedi buçuk saate kadar yarım saat, daha uzun işte bir saat ara dinlenmesi verilir. Süreler en azdır, kural olarak aralıksız verilir ve çalışma süresinden sayılmaz. İklim, mevsim, gelenek ve işin niteliği gözetilerek sözleşmeyle aralıklı kullandırılabilir.
Gece, en geç 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren ve her hâlde en fazla on bir saatlik dönemdir. Gece çalışması kural olarak yedi buçuk saati geçemez. Turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmetlerinde yazılı onayla bu sürenin üzeri mümkündür.
Nöbetleşe postada gece çalışan işçi sonraki hafta gündüz çalıştırılır; iki haftalık nöbetleşme de uygulanabilir. Postası değişecek işçi kesintisiz en az on bir saat dinlendirilmeden çalıştırılamaz.
Çocuk, genç ve kadın işçiler
On beş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. On dört yaşını doldurmuş ve zorunlu ilköğretimi tamamlamış çocuklar hafif işlerde çalışabilir. On dört yaşını doldurmamış çocuklar, gelişimlerine ve okula devamına engel olmayan sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde, yazılı sözleşme ve her faaliyet için ayrı izinle çalıştırılabilir.
Çocuğun işi okula gitmesine, mesleki eğitimine ve derslerini düzenli izlemesine engel olamaz. Zorunlu ilköğretimi tamamlamış ve örgün eğitime devam etmeyen çocukta süre günde yedi ve haftada otuz beş saati; sanat, kültür ve reklam faaliyetinde günde beş ve haftada otuz saati aşamaz. On beş yaşını tamamlamış çocukta süre günde sekiz ve haftada kırk saate çıkarılabilir.
Okul öncesi ve okula devam eden çocuklar eğitim döneminde, eğitim saatleri dışında en fazla günde iki ve haftada on saat çalışabilir. Okul kapalıyken dördüncü fıkradaki süreler aşılamaz.
Maden ocakları ile kablo döşemesi, kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yer veya su altı işlerinde on sekiz yaşını doldurmamış erkekler ve her yaştaki kadınlar çalıştırılamaz. Sanayiye ait işlerde on sekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçiler gece çalıştırılamaz.
Kadın işçi doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra yirmi dört hafta, toplam yirmi dört hafta çalıştırılmaz. Çoğul gebelikte doğum öncesi süreye iki hafta eklenir. Sağlık durumu uygunsa ve doktor onayı varsa işçi doğumdan önceki iki haftaya kadar çalışabilir; çalışılan süre doğum sonrasına eklenir. Erken doğumda kullanılamayan doğum öncesi süre de doğum sonrasına eklenir.
Doğumda veya sonrasında annenin ölümü hâlinde kullanılamayan doğum sonrası süre babaya kullandırılır. Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene, fiilî teslimden itibaren sekiz hafta analık hâli izni verilir.
Doğum sonrası analık izni bitince, çocuğun hayatta olması şartıyla ilgili kadın işçiye ve üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçiye istek hâlinde birinci doğumda altmış, ikincide yüz yirmi, sonrakilerde yüz seksen gün haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir. Çoğul doğumda otuzar gün eklenir. Engelli doğumda süre üç yüz altmış gündür ve bu sürede süt izni uygulanmaz.
Hamilelikte periyodik kontroller için ücretli izin verilir. Hekim raporuyla daha hafif işe verilen işçinin ücretinden indirim yapılamaz. On altı haftalık, çoğul gebelikte on sekiz haftalık süre tamamlandıktan sonra isteğe bağlı altı aya kadar ücretsiz izin verilir. Bu izin evlat edinmede de uygulanır ve yıllık ücretli izin hesabında dikkate alınmaz.
Bir yaşından küçük çocuğunu emziren kadın işçiye, zamanını ve bölünmesini kendisinin belirleyeceği günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. Süre günlük çalışma süresinden sayılır. 74. madde, iş sözleşmesiyle çalışan ve Kanunun kapsamında olan veya olmayan her türlü işçiye uygulanır.
Kayıt, denetim ve diğer hükümler
İşveren her işçi için özlük dosyası düzenler, kanunen saklanması gereken belge ve kayıtları saklar, yetkililere gösterir ve işçinin gizli kalmasında haklı çıkarı bulunan bilgileri açıklamaz.
İş arayanları uygun işlere yerleştirme ve işler için işçi bulma aracılığı, Türkiye İş Kurumu ile izin verilen özel istihdam bürolarınca yapılır. Çalışma mevzuatını izleme, denetleme ve teftiş yetkisi Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bağlı iş müfettişlerince kullanılır.
Bireysel alacak başvurularında 91. madde uyarınca işlem, iş sözleşmesinin devam etmesi kaydıyla yapılabilir. Müfettiş tutanakları aksi kanıtlanıncaya kadar geçerlidir. İşçi alacaklarına ilişkin rapor ve tutanak kısımlarına otuz gün içinde yetkili iş mahkemesine itiraz edilebilir. Kanun yoluna başvurulması, hüküm altına alınan işçi alacağının tahsiline engel oluşturmaz.
İş müfettişleri işin normal akışını mümkün olduğunca aksatmaz. Meslek sırları ile ekonomik ve ticari bilgileri, açıklanması gerekmedikçe gizli tutar ve bilgi veren kişilerin kimliğini açıklamaz. Gerekli görmeleri ve istemeleri hâlinde zabıta kuvvetleri yardım eder.
İşçi, işveren ve meslek kuruluşlarının kendilerini ilgilendiren iş hayatı konularında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına yaptıkları yazılı başvurular ile bunlara bağlı evrak, damga vergisi ve her çeşit resim ve harçtan muaftır. Muafiyet her makama yapılan her başvuruyu kapsamaz.
Teftiş sırasında işçileri gerçeği saklamaya yöneltmek, zorlamak veya başvuru nedeniyle kötü davranmak yasaktır. İşçilerin gerçeğe aykırı haber veya cevapla denetimi güçleştirmesi de yasaktır.
101 ve 106. maddeler hariç idari para cezalarını gerekçesiyle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürü verir. Bu iki madde kapsamındaki cezaları Türkiye İş Kurumu il müdürü verir. Birden fazla ilde işyeri bulunan işverende yetki, işyerlerinin merkezinin bulunduğu yerdeki il müdüründedir.
Kanundaki bildirimler ilgiliye yazılı ve imza karşılığı yapılır. İmza kaçınması tutanakla tespit edilir. 7201 sayılı Kanun kapsamındaki tebligat o Kanun hükümlerine göre yapılır.
Konut kapıcılarının hizmet kapsamı, çalışma süreleri, tatilleri, yıllık ücretli izinleri ve kapıcı konutlarına ilişkin özel esaslar yönetmelikle düzenlenir. Sanayi, ticaret ile tarım ve orman işlerinden sayılacak işlerin esasları 111. maddede sayılmış, bir işin hangi gruba gireceği yönetmeliğe bırakılmıştır.
Aynı kamu işyerlerinde aralıksız çalışan alt işveren işçilerinden son sözleşmesi kıdem tazminatı ödenmesini gerektirecek biçimde sona erenlerin kıdem tazminatını ilgili kamu kurum veya kuruluşu öder. Süre, alt işveren değişse de aynı kamu işyerlerindeki toplam süreye göre belirlenir.
Aynı alt işveren ve aynı sözleşme kapsamında farklı kamu kurumlarında çalışan ve kıdem tazminatı gerektiren biçimde ayrılan işçinin tazminatını, toplam hizmet süresine göre son kamu kurum veya kuruluşu öder. Ödeyen son kurum diğer kurumlara ait kısmı tahsil eder; merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri arasında tahsilat yapılmaz.
Alt işverenlik sözleşmesi sona ermeden kamu işyeri dışında çalıştırılmaya devam edilen işçinin sözleşmesi kıdem tazminatı gerektirecek biçimde sona ererse, yazılı talebi üzerine kamu işyerlerinde geçen kısım son kamu kurumunca güncellenerek banka hesabına yatırılır. Farkı alt işverenden isteme hakkı saklıdır.
4. maddenin birinci fıkrasının (b) ve (ı) bentlerindeki işyerlerinde çalışanlar hakkında 32, 35, 37 ve 38. madde hükümleri ile aykırılıkta ilgili ceza hükümleri uygulanır.
Çalışma barışı ve mevzuat uygulamalarını izlemek için hükümet ile işveren, kamu görevlileri ve işçi sendikaları konfederasyonları arasında üçlü temsile dayalı istişari danışma kurulu oluşturulur. Yüz elli ve daha fazla işçinin çalıştığı işyerinde, işçilerce kurulacak tüketim kooperatifine yer tahsis edilebilir.
Önceki İş Kanunu'nun saklı tutulan hükmü dışında kalan diğer maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır. Diğer mevzuattaki atıflar bu Kanuna yapılmış sayılır. Saklı hükümdeki belirli atıflar 24, 25 ve 32. maddelere yapılmış sayılır.
Kıdem tazminatı için bir kıdem tazminatı fonu kurulur. Bu fona ilişkin kanun yürürlüğe girene kadar işçilerin kıdem tazminatı hakları saklıdır.
Korumalı işyerlerinde çalıştırılan ve iş gücü piyasasına kazandırılmaları güç olan zihinsel veya ruhsal engellilere zamanında ödenen ücretlerin belirlenen kısmı, yasal yükümlülükler de tam ve zamanında karşılanmışsa Hazine tarafından işverene ödenir.
İşçiye evlenme, evlat edinme veya ana, baba, eş, kardeş ya da çocuğunun ölümü hâlinde üç gün, eşinin doğumu hâlinde on gün ücretli izin verilir. En az yüzde yetmiş engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisinde, raporla ve çalışan ebeveynlerden yalnız biri tarafından bir yılda toptan veya bölümler hâlinde on güne kadar ücretli izin kullanılabilir.
İş sözleşmesinden kaynaklanması kaydıyla hangi kanuna tabi olursa olsun yıllık izin ücreti, kıdem tazminatı, bildirim şartına uyulmadan fesihten doğan tazminat, kötüniyet tazminatı ve eşit davranma ilkesine aykırı fesihten doğan tazminatın zamanaşımı beş yıldır. Ek 3. madde, geçici 8. maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra sona eren sözleşmelere uygulanır. Daha önce işlemeye başlamış süre eski hükme bağlı kalır; dolmamış kısım ek 3'teki süreden uzunsa o sürenin geçmesiyle zamanaşımı dolar.
11 Eylül 2014 ile 15 Ekim 2019 arasında belirtilen ihale sözleşmeleri kapsamında alt işveren işçilerine kamu kurumlarınca ödenen kıdem tazminatlarının ihale sözleşmesinde geçen kısmı için alt işverenlere rücu tutarlarının tahsilinden vazgeçilir. Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer ve hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.
Sık sorulan sorular
İş Kanunu hangi ilişkilere uygulanır?
Kanun, 4. maddedeki istisnalar dışında faaliyet konusuna bakılmaksızın iş sözleşmesiyle çalışan işçilere, işverenlere, işveren vekillerine ve işyerlerine uygulanır.
Bildirim süreleri nasıl belirlenir?
Belirsiz süreli sözleşmede süre kıdeme göre iki, dört, altı veya sekiz haftadır ve bu süreler asgari olup artırılabilir.
25. maddeye dayanan fesih yargı yolunu kapatır mı?
Hayır. İşçi, sebeplerin gerçekleşmediği iddiasıyla 18, 20 ve 21. maddeler çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir; ancak 18. maddede sayılan belirli işveren vekilleri bu son fıkranın dışındadır.
Ahlak ve iyiniyete aykırılıkta fesih süresi nedir?
Yetki, davranışın öğrenildiği günden itibaren altı iş günü ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl geçtikten sonra kullanılamaz. İşçinin maddi çıkar sağlaması hâlinde yalnız bir yıllık süre uygulanmaz.
İşe iade için ilk başvuru ne zaman yapılır?
Fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı iddiasındaki işçi, bildirimin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmak zorundadır.
Yıllık ücretli izne ne zaman hak kazanılır?
Deneme süresi dâhil en az bir yıl çalışan işçiye yıllık ücretli izin verilir ve bu haktan vazgeçilemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

