4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun, kendi uygulanması bakımından rekabeti bir yarış olarak tanımlar. Bu yarış, mal ve hizmet piyasalarında teşebbüslerin ekonomik kararlarını özgürce verebilmesini sağlar. Aynı madde teşebbüsü, teşebbüs birliğini ve hakim durumu da belirler.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 3Kaynağı aç
Teşebbüs, birlik ve hakim durum
Teşebbüs, piyasada mal veya hizmet üreten, pazarlayan ya da satan gerçek ve tüzel kişileri kapsar. Bağımsız karar verebilen ve ekonomik bakımdan bir bütün oluşturan birimler de teşebbüstür. Teşebbüs birliği, teşebbüslerin belirli amaçlara ulaşmak için oluşturduğu her türlü birliktir. Birliğin tüzel kişiliğinin bulunması şart değildir.
Hakim durum, belirli bir piyasada bir veya birden fazla teşebbüsün rakiplerinden ve müşterilerinden bağımsız hareket edebilme gücüdür. Bu güç; fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilmeyi içerir. Tanım, hakim durumun sonuçlarını veya bir ihlalin şartlarını düzenlemez.
Mal, ticarete konu olan taşınır ve taşınmaz eşyanın her türünü ifade eder. Hizmet, bedel veya menfaat karşılığında yapılan bedeni, fikri ya da her ikisini birlikte içeren faaliyettir. Kanundaki Kurum Rekabet Kurumunu, Kurul ise Rekabet Kurulunu belirtir.
Özellikle yasaklanan anlaşma halleri
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi, yasağın özellikle kapsadığı haller arasında alım veya satım fiyatının tespitini sayar. Fiyatı oluşturan maliyet ve kâr gibi unsurlar ile her türlü alım veya satım şartının belirlenmesi de bu haldedir.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 4Kaynağı aç
Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi, piyasa kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ve bunların kontrolü de özellikle sayılır. Mal veya hizmetin arz ya da talep miktarının kontrol edilmesi ve bu miktarların piyasa dışında belirlenmesi aynı kapsamda yer alır.
Rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması veya kısıtlanması özellikle yasaklanan hallerdendir. Piyasadaki teşebbüslerin boykot ya da başka davranışlarla dışarı çıkarılması ve piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi de bu bentte birlikte düzenlenir.
Eşit hak, yükümlülük ve edimler için eşit durumdaki kişilere farklı şartlar uygulanması da özellikle sayılan haller arasındadır. Münhasır bayilik bu bentte istisna tutulmuştur. İstisnanın kapsamı ve şartları bentte ayrıca açıklanmaz.
Bir mal veya hizmetle birlikte başka mal veya hizmet alınmasının zorunlu kılınması, anlaşmanın niteliğine veya ticari teamüllere aykırı olması halinde özellikle yasak kapsamındadır. Aracı alıcının talep ettiği malın veya hizmetin başka bir malın ya da hizmetin teşhirine bağlanması ve yeniden arza ilişkin şartlar da aynı aykırılık ölçüsüne bağlıdır.
Uyumlu eylem karinesi
Anlaşmanın varlığı ispat edilememişse Kanun, bazı piyasa görünümlerini uyumlu eylem karinesi sayar. Bu görünümler fiyat değişmeleri, arz ve talep dengesi ile teşebbüslerin faaliyet bölgeleridir. Benzerlik, rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardaki duruma göre aranır. Karine yalnızca bu ispat edilememe hali ve belirtilen benzerlik için düzenlenmiştir.
Sorumluluktan kurtulmak, uyumlu eylemde bulunulmadığının ispatına bağlıdır. Bu ispatın ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanması gerekir.
Rekabet Kanunu teşebbüsü nasıl tanımlar?
Teşebbüs, piyasada mal veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişiler ile bağımsız karar verebilen ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil eden birimlerdir.
Teşebbüs birliği nedir?
Teşebbüs birliği, teşebbüslerin belirli amaçlara ulaşmak için oluşturduğu, tüzel kişiliği bulunan veya bulunmayan her türlü birliktir.
Uyumlu eylem karinesi ne zaman doğar?
Anlaşma ispatlanamadığında fiyat değişmeleri, arz ve talep dengesi ya da faaliyet bölgeleri, rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik gösterirse uyumlu eylem karinesi doğar.
Farklı şart uygulamak her durumda yasak mıdır?
Münhasır bayilik, eşit durumdaki kişilere farklı şart uygulanmasına ilişkin bentte istisna tutulmuştur. Bu istisna dışında eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şart uygulanması özellikle yasaklanan haller arasındadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy