Yurtdışına adli tebligat, hukuki işlemin muhataba kanunda gösterilen yolla resmî olarak bildirilmesi ve bu bildirimin belgelenmesidir. Süreler tebliğle işlemeye başladığından bildirimin hangi makam eliyle yapılacağı ayrıca belirlenir. Yabancı ülkede tebligat, kural olarak o ülkenin yetkili makamı aracılığıyla yapılır.
7201 sayılı TEBLİGAT KANUNU m. 25Kaynağı aç
Yabancı ülkenin yetkili makamı aracılığıyla tebligat
7201 sayılı Tebligat Kanunu’nun 25. maddesine göre yabancı memlekette tebliğ, o memleketin salahiyetli makamı vasıtasıyla yapılır. Bu hüküm, bildirimin yabancı ülkedeki yetkili merci eliyle gerçekleştirilmesini esas alır.
Anlaşma veya ilgili ülke kanunları elverişliyse, o yerdeki Türkiye siyasi memuru veya konsolosu tebligat yapılmasını yetkili makamdan ister. Temsilciliğin bu başvuruyu yapabilmesi, anlaşmanın veya o ülke hukukunun buna imkân vermesi şartına bağlıdır.
Yabancı memleketlerde bulunan kimselere tebliğ olunacak evrak, tebligatı çıkaran merciin bağlı bulunduğu bakanlık aracılığıyla Dışişleri Bakanlığına gönderilir. Evrak oradan görev çevresi dikkate alınarak ilgili Türkiye elçiliğine veya konsolosluğuna iletilir.
Dışişleri Bakanlığının aracılığına lüzum görülmeyen hâllerde tebligat evrakı, ilgili bakanlıkça doğrudan o yerdeki Türkiye büyükelçiliğine veya başkonsolosluğuna gönderilebilir. Bu imkân her olayda zorunlu bir yol değildir; aracılığa gerek görülmemesi hâline özgüdür.
7201 sayılı Kanun’un 25. maddesinde 19/3/2003-4829/18 biçiminde bir mülga kaydı bulunur.
Resmî görevli memurlar ve asker kişiler
7201 sayılı Tebligat Kanunu’nun 27. maddesine göre yabancı bir memlekette resmî bir vazife ile bulunan Türk memurlarına tebligat, Dışişleri Bakanlığı vasıtasıyla yapılır. Hüküm yurtdışında bulunan herkese değil, resmî görevle bulunan Türk memurlarına ilişkindir.
7201 sayılı TEBLİGAT KANUNU m. 27Kaynağı aç
Yabancı memleketlerde bulunan askerî şahıslara tebligat, bağlı bulundukları Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlıkları ile Jandarma Genel Komutanlığı vasıtasıyla yapılır. Asker kişiler için öngörülen bu yol, resmî görevli memurlar bakımından kabul edilen Dışişleri Bakanlığı yolundan ayrıdır.
Tebliğin yapılma biçimleri
1965 tarihli Lahey Sözleşmesi’nin 5. maddesi çerçevesinde tebligat, yapılacağı ülkenin tebliğ usulüne göre yapılabilir. Taraflar bir seçim yapmamışsa tebligat doğrudan bu usulle yapılır.
Taraflar kendi aralarında özel bir tebligat usulü kararlaştırmış olabilir. Kararlaştırılan usulün, talep edilen devletin hukuk kurallarına aykırı olmaması gerekir.
Bu iki yol dışında tebligat, kabul eden muhataba teslim edilerek de yapılabilir. Üç hâlde de usulüne uygun tebligat, merkezi makam veya bu makamın yetkili kıldığı kişiler vasıtasıyla yapılır.
Muhatabın tebligatı yapacak ülkenin veya başka bir ülkenin vatandaşı olması bakımından bir ayrım yoktur. Muhatap tebligatı yapacak ülkenin vatandaşıysa, o devletin diplomatik memurları aracılığıyla tebligat yapılması da mümkündür.
Talepname, dil ve gönderim
1965 tarihli Lahey Sözleşmesi’nin 2. maddesi çerçevesinde, resmî tasdik veya benzeri bir formaliteye lüzum kalmaksızın doğrudan merkezi makama başvurulur. Talepname dört sayfadan oluşur; talepname sayfası, tasdikname, tebliğ edilecek evrakın özeti ile muhatabın kimliği ve adresini içerir. Uygulamada bu evraka 184 formu da denir.
Talepname sayfasında talep edenin, muhatap makamın ve yabancı ülkede kendisine tebliğ yapılacak gerçek veya tüzel kişinin kimlik ve adresleri bulunur. Evrak listesi, talep eden makamın kimlik ve adresi ile tebliğ şekli de bu sayfada yer alır.
1965 tarihli Lahey Sözleşmesi’nin 7. maddesine göre numunelerde basılı terimler her hâlde Fransızca veya İngilizce yazılır. Bu terimler, belgenin çıktığı memleketin resmî dili veya resmî dillerinden biriyle de yazılabilir. Terimlere karşılık gelen boş yerler, talep edilen devletin diliyle ya da Fransızca veya İngilizce doldurulur.
Tebliğ edilecek evrakın kendisinin yabancı dile çevrilmesi, ancak talep edilen devlet bunu talep ettiyse aranır. Devletlerin genellikle böyle bir talepte bulunduğu görülmekle birlikte bu gözlem her devlet için zorunlu bir kural oluşturmaz.
Gerekli evraklar hazırlandıktan sonra Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğüne gönderilir. Bakanlık talebi inceleyip uygun gördükten sonra ilgili ülkenin merkezi makamına tebligat yapılır.
Sık sorulan sorular
Yabancı ülkede tebligat hangi makam aracılığıyla yapılır?
Yabancı memlekette tebliğ, o memleketin salahiyetli makamı vasıtasıyla yapılır. Anlaşma veya ülke kanunları elverişliyse Türkiye’nin siyasi memuru ya da konsolosu bu makamdan tebligat ister.
Evrak büyükelçiliğe her zaman doğrudan gönderilir mi?
Hayır. Evrak kural olarak tebligatı çıkaran merciin bağlı olduğu bakanlık ve Dışişleri Bakanlığı yoluyla ilgili elçiliğe veya konsolosluğa gider. Doğrudan büyükelçiliğe veya başkonsolosluğa gönderme, aracılığa lüzum görülmeyen hâllerde ilgili bakanlıkça kullanılabilen bir imkândır.
Yurtdışındaki Türk memura tebligat nereye yapılır?
Yabancı ülkede resmî görevle bulunan Türk memuruna tebligat Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla yapılır. Bu hüküm resmî görevli memurlarla sınırlıdır.
Yurtdışındaki asker kişiye tebligat nasıl yapılır?
Yabancı ülkede bulunan asker kişiye tebligat, bağlı olduğu kuvvet komutanlığı veya Jandarma Genel Komutanlığı aracılığıyla yapılır.
Özel tebligat usulü her zaman uygulanır mı?
Tarafların kararlaştırdığı özel usul, talep edilen devletin hukukuna aykırı olmadığı sürece gündeme gelebilir. Seçim yoksa tebligat, yapılacağı ülkenin kendi tebliğ usulüne göre yapılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy