Yurt Dışında Çalışan Türk İşçilerde Uygulanacak Hukuk

İş Sözleşmelerinde Hukuk Seçimi ve Mutad İşyeri İlkesi

Yurt dışı unsuru taşıyan iş sözleşmelerinde uyuşmazlığa uygulanacak hukuk belirlenirken ilk olarak tarafların iradesi dikkate alınır. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 27/1 uyarınca iş sözleşmeleri, işçinin mutad işyeri hukukunun emredici hükümleri uyarınca sahip olacağı asgari koruma saklı kalmak kaydıyla tarafların seçtikleri hukuka tabidir. Taraflarca herhangi bir hukuk seçimi yapılmamışsa 5718 sayılı Kanun m. 27/2 uyarınca sözleşmeye işçinin işini mutad olarak yaptığı işyeri hukuku uygulanır. İşçinin işini geçici olarak başka bir ülkede görmesi halinde bu geçici yer mutad işyeri sayılmaz.

Mutad İşyerinin Belirlenmesi ve Sıkı İlişkili Hukuk Kuralı

Mutad işyeri, işin zaman ve içerik olarak ağırlıklı biçimde yerine getirildiği ve fiilen ifa edildiği yerdir. İşçiye ödenen ücretin niteliği, ödeme şekli veya hangi para birimi üzerinden sağlandığı mutad işyerinin tayininde belirleyici nitelik taşımaz. Montaj veya benzeri geçici görevlerle yurt dışında çalışılması durumunda görev yapılan yer mutad işyeri olarak kabul edilmez; bu geçici sürenin kapsamı her somut olayın özelliğine göre mahkemece tayin edilir. Buna karşılık işçinin yalnızca yabancı ülkede çalışmak üzere istihdam edilmesi ya da işverenin yurt dışına gönderdiği işçisini geri alma, işçinin de geri dönme niyetinden vazgeçmesi durumunda fiilen çalışılan yer mutad işyeri vasfını kazanır.

İşçinin işini belirli bir ülkede mutad olarak yapmayıp devamlı olarak birden fazla ülkede yapması halinde 5718 sayılı Kanun m. 27/3 uyarınca iş sözleşmesi, işverenin esas işyerinin bulunduğu ülke hukukuna tabi olur. Halin bütün şartlarına göre işin yapıldığı yer hukukunun işin yapıldığı sırada uygulanmak zorunda olan hükümleri saklı kalmak üzere, iş sözleşmesiyle daha sıkı ilişkili bir hukukun bulunması durumunda ise 5718 sayılı Kanun m. 27/4 uyarınca birinci, ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri yerine bu daha sıkı ilişkili hukuk tatbik edilebilir.

Sözleşmeyle daha sıkı ilişkili hukukun belirlenmesinde somut olgular göz önünde bulundurulur. İşçinin sosyal çevresinin Türkiye'de bulunması, Türkiye'nin sosyal güvenlik sistemi kapsamında yer alması, ücretin Türkiye'de Türk Lirası cinsinden ödenmesi, işverenin Türk olması, iş sözleşmesinin Türk hukuku esas alınarak hazırlanması, daha önce Türk hukukuna tabi bir sözleşmeye atıf içermesi veya Türkçe yazılmış olması gibi unsurlar iş sözleşmesinin Türk hukuku ile sıkı bir ilişki içinde olduğunu gösteren unsurlar olarak değerlendirilebilir.

Doğrudan Uygulanan Kurallar ve Kamu Düzeni Müdahalesi

Yabancı hukukun uygulanmasının gerektiği uyuşmazlıklarda, 5718 sayılı Kanun m. 6/1 uyarınca düzenleme amacı ve uygulama alanı bakımından Türk hukukunun doğrudan uygulanan kurallarının kapsamına giren hallerde o Türk kuralı tatbik edilir. Doğrudan uygulanan bir kuralın mevcudiyeti durumunda yetkili yabancı hukukun araştırılmasına gerek kalmaksızın doğrudan bu kural uygulanır. Bununla birlikte tarafların Türk vatandaşı olması veya iş hukukunun genel emredici yapısı, bir normu tek başına doğrudan uygulanan kural seviyesine taşımaya yeterli gerekçe oluşturmaz.

İhbar ve kıdem tazminatı ile yıllık izin, fazla mesai, hafta ve genel tatil alacaklarına dair Türk hukuku hükümleri iç hukuk bakımından emredici nitelikte olsa da yabancı hukukun bu hususlarda farklı düzenlemeler içermesi veya Türk hukukuna oranla işçiye daha az koruma sağlaması tek başına kamu düzeni müdahalesi için yeterli bir sebep teşkil etmez. Ancak uygulanması gereken yabancı mevzuatın küçük çocukların çalıştırılmasına ya da ücret ve diğer haklarda ırka dayalı ayrımcılık yapılmasına cevaz vermesi Türk kamu düzenine aykırılık oluşturur.

Uyuşmazlıkta yabancı ülke hukukunun uygulanmasının icap ettiği hallerde mahkeme hakimi, somut olayın şartlarına göre gerektiğinde ilgili yabancı hukukta uzman bir bilirkişiden rapor alarak dosyadaki tüm delillerle birlikte değerlendirme yapar ve kararını verir.

Milletlerarası Yetki ve Yabancı Para Birimiyle Açılan Davalar

Türk mahkemelerinin yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklardaki milletlerarası yetkisi, 5718 sayılı Kanun m. 40/1 hükmü çerçevesinde iç hukukun yer itibarıyla yetki kurallarına göre tayin edilir. Bireysel iş sözleşmesinden veya iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda ise 5718 sayılı Kanun m. 44/1 uyarınca işçinin işini mutaden gördüğü işyerinin Türkiye'de bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Bunun yanında işçinin işverene karşı ikame ettiği davalarda işverenin yerleşim yeri mahkemesi ile işçinin yerleşim yeri veya mutad meskeninin yer aldığı Türk mahkemeleri de yetkili kılınmıştır.

İş sözleşmesi kapsamında işçiye ödenen ücretin yabancı bir para birimi olarak kararlaştırıldığı durumlarda işçilik alacakları için döviz cinsinden dava açılabileceği gibi fiili ödeme günündeki döviz tutarı üzerinden de talepte bulunulabilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy