Yetkili Makam Kararıyla Türk Vatandaşlığının Kazanılması ve İdari Takdir Yetkisi
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu kapsamında yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığının kazanılması; genel yoldan kazanma, istisnai yoldan kazanma, yeniden kazanma ve evlilik yoluyla kazanma hallerini kapsar. 5901 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca, Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen bir yabancı kanunda belirtilen şartları taşıması halinde yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığını kazanabilir; ancak aranan şartları taşımak vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz. Başvuru sahibi kanunda yazılı tüm şartları sağlasa dahi idarenin başvuruyu kabul etmeme yetkisi bulunmakta olup bu takdir yetkisi mutlak ve sınırsız değildir, yargı denetimine tabidir. Kanun uyarınca sonradan Türk vatandaşlığının kazanılmasında uygulanacak temel ilke ve esaslar, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri alınmak suretiyle Bakanlıkça belirlenir. Genel yolla vatandaşlığın kazanılmasında başvuruyu karara bağlamaya yetkili nihai merci İçişleri Bakanlığıdır.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 10Kaynağı aç
Genel Yolla Türk Vatandaşlığına Başvuruda Aranan Kanuni Şartlar
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca, genel yoldan Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancının kendi millî kanununa, vatansız olması halinde ise Türk kanunlarına göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olması gerekir. Başvuru sahibinin başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye'de kesintisiz beş yıl yasal ikamet izniyle ikamet etmiş bulunması şarttır. Bu beş yıllık yasal ikamet süresi içinde ilgilinin toplamda on iki ayı geçmeyecek şekilde yurt dışında geçirdiği süreler de beş yıllık yasal ikamet süresi hesabına dâhil edilir. Ayrıca kişinin Türkiye'de yerleşmeye karar verdiğini davranışları ile teyit etmesi kanuni bir zorunluluktur.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 11Kaynağı aç
5901 sayılı Kanun'un 11. maddesinde aranan diğer koşullar; ilgilinin genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bulaşıcı ve tehlike arz eden bir hastalığının bulunmaması ve iyi ahlak sahibi olmasıdır. Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik'in 15. maddesinde iyi ahlak sahibi olmak; toplum içinde birlikte yaşamanın gerektirdiği sorumluluk duygusuyla hareket etmek, davranışlarıyla çevresine güven vermek, toplumca hoş karşılanmayan ve toplum değerlerine aykırı kötü alışkanlıklara sahip olmamak şeklinde çerçevelenmiştir. Başvuru sahibinin toplumsal yaşama uyum sağlayabilecek düzeyde Türkçe konuşabilmesi aranır ve bu yeterliliğin tespiti komisyon marifetiyle yapılır. Bunun yanı sıra ilgilinin Türkiye'de kendisinin ve Türk kanunlarına göre belirlenen bakmakla yükümlü olduğu kimselerin geçimini temin edecek gelire veya mesleğe sahip olması ile millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir halinin bulunmaması zorunludur.
Başvuru Usulü ve Valilikçe Yapılan Ön İnceleme
Genel yolla Türk vatandaşlığı başvurusunda ilk müracaat makamı, ilgilinin yerleşim yerinin bulunduğu valiliktir. Valilikçe kurulan merciler dosya üzerinde bir ön inceleme icra eder. Yönetmelik uyarınca ergin veya ayırt etme gücüne sahip olmayan, geriye doğru kesintisiz beş yıl ikamet koşulunu karşılamayan kimselerin başvuruları kabul edilmez. Yasal ikamet izni bulunmaksızın ya da yasal olmakla birlikte yerleşme niyetini göstermeyen sığınma, iltica, öğrenim, turistik, öğrenim gören çocuğa refakat veya tedavi gibi gerekçelerle Türkiye'de ikamet edenlerin başvuruları ön inceleme aşamasında reddedilir. Benzer şekilde herhangi bir suçtan ötürü yargılaması devam eden, hükümlü ya da tutuklu bulunan veya mevzuatta aranan belgeleri ibraz edemeyen kişilerin dosyaları kabul edilmeyerek durum ilgilisine yazılı olarak bildirilir.
Emniyet Tahkikatı ve Vatandaşlık Başvuru İnceleme Komisyonu Mülakatı
Ön inceleme sürecini başarıyla tamamlayan dosyalar bakımından il emniyet müdürlüğü tarafından başvuru sahibi hakkında güvenlik soruşturması ve tahkikat yürütülür. Gerçekleştirilen bu araştırma ve soruşturma bir yıl süreyle geçerliliğini korur; ancak idare tarafından gerekli görülen hallerde bir yıllık süre beklenmeksizin tahkikat yenilenebilir. Emniyet aşamasının ardından dosya Vatandaşlık Başvuru İnceleme Komisyonuna tevdi edilir. Komisyon mülakatında ilgilinin kanuni şartları taşıyıp taşımadığı, soy durumu, Türkçe konuşma yeterliliği, geçim durumu ve toplumsal yaşama intibakı etraflıca incelenir. Değerlendirme sonucunda oluşan idari kanaat açıkça vatandaşlık mülakat formuna işlenerek nihai karar verilmek üzere İçişleri Bakanlığına sunulur.
Vatandaşlık Kararının Yürürlüğü ve Aile Bireylerine Etkisi
Türk vatandaşlığının kazanılmasına dair yetkili makam kararları, karar tarihinden itibaren hukuken hüküm ve sonuç doğurur. Karar eşin vatandaşlık durumuna kendiliğinden sirayet etmez. Velayeti kendisinde olan çocuğun Türk vatandaşlığını kazanabilmesi için diğer eşin onayı şarttır; onay verilmemesi durumunda anne veya babanın mutad meskeninin bulunduğu ülkedeki hâkimin kararı doğrultusunda işlem tesis edilir. Anne ve babanın Türk vatandaşlığını birlikte kazanmaları halinde ise çocuklar da kendiliğinden Türk vatandaşlığını kazanır. Şartları taşımaması nedeniyle başvurusu reddedilen kimselerin, eksiklikleri giderip şartları sağladıktan sonra aynı taleple yeniden başvuruda bulunması mümkündür ve bu halde yeni bir başvuru dosyası tekemmül ettirilir.
Başvurunun Reddi Halinde İdari Başvuru ve İptal Davası
Vatandaşlık başvurusunun reddi yönünde tesis edilen idari işlemlere karşı, kararın tebliğinden itibaren altmış günlük hak düşürücü süre içerisinde iptal davası açılabilir. Dava açma süresi içinde işlemi tesis eden idari makama kararın kaldırılması talebiyle idari başvuruda bulunulması da mümkündür. İdari müracaat yapılması durumunda işlemeye başlamış olan altmış günlük dava açma süresi durur. İdare bu başvuruya otuz gün içinde cevap vermezse talep zımnen reddedilmiş sayılır; bu halde durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam eder.
Genel yolla vatandaşlık şartlarını taşımak vatandaşlığın verilmesini zorunlu kılar mı?
Kanunda aranan şartların taşınması vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz. 5901 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca idare takdir yetkisine sahip olmakla birlikte, bu takdir yetkisi sınırsız olmayıp yargı denetimine tabidir.
Beş yıllık ikamet süresinde yurt dışına çıkışlar ikameti kesintiye uğratır mı?
Başvuru tarihinden geriye doğru kesintisiz beş yıllık ikamet sürecinde, ilgilinin toplamda on iki ayı geçmeyecek şekilde yurt dışında geçirdiği süreler yasal ikamet süresi hesabına dâhil edilir.
Vatandaşlığın kazanılması diğer eşe ve müşterek çocuklara doğrudan yansır mı?
Yetkili makam kararıyla vatandaşlığın kazanılması eşin vatandaşlığını doğrudan etkilemez; çocukların durumu bakımından ise anne ve babanın birlikte kazanması halinde çocuklar vatandaşlığı kazanırken, tek ebeveynin kazanmasında diğer eşin muvafakati veya yetkili hâkim kararı aranır.
Vatandaşlık başvurusunun reddine karşı dava açma süresi ne kadardır?
Ret kararının tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir veya aynı sürede idari başvuru yoluna başvurulabilir; idare otuz gün içinde cevap vermezse başvuru zımnen reddedilmiş sayılarak dava süresi kaldığı yerden işler.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy