Sınır Dışı Etme Kararına Karşı Yargı Yolu

Sınır dışı etme kararı, Genel Müdürlüğün talimatı üzerine veya valilikçe resen alınır. Karar gerekçeleriyle birlikte yabancıya, yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir. Yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı, tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir ve bu başvuruyu kararı veren makama da bildirir.

Kararı kim alır ve nasıl bildirilir

6458 sayılı Kanun’un 53. maddesinin birinci fıkrası karar merciini valiliğe bırakır. Karar, Genel Müdürlüğün talimatıyla veya valiliğin kendi değerlendirmesiyle kurulabilir. 54. madde kapsamındaki bir yabancı kolluk tarafından yakalanırsa durum gecikmeksizin valiliğe iletilir. Sınır dışı etme kararı verilmesi gerektiği sonucuna varılan kişiler bakımından kararı yine valilik kurar; değerlendirme ve karar için öngörülen süre kırk sekiz saati aşamaz.

Tebliğ, işlemin gerekçesini de içerir. Karar verilen yabancı avukatla temsil edilmiyorsa, kendisine veya yasal temsilcisine işlemin sonucu ile başvuru yolu ve süreleri ayrıca açıklanır.

Hangi hâllerde karar alınır

54. maddenin birinci fıkrası, sınır dışı etme kararının ancak bu fıkrada sıralanan yabancılar hakkında alınacağını belirtir. Kapsama, 5237 sayılı Kanun’un 59. maddesi yönünden sınır dışı edilmesi gerektiği değerlendirilenler girer. Terör örgütünün veya çıkar amaçlı suç örgütünün yöneticisi, üyesi ya da destekleyicisi olanlar da bu listededir. Türkiye’ye giriş, vize ve ikamet işlemlerinde gerçek dışı bilgi veya sahte belge kullananlar ile Türkiye’de geçimini meşru olmayan yollardan sağlayanlar aynı fıkrada sayılır.

Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı bakımından tehdit oluşturanlar da karar kapsamındadır. Vize ya da vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar, vizesi iptal edilenler, ikamet izni iptal edilenler ve ikamet süresi bittikten sonra kabul edilebilir gerekçe olmaksızın bu süreyi on günden fazla aşanlar ayrıca belirtilmiştir. Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler, Türkiye’ye yasal giriş veya Türkiye’den yasal çıkış kurallarını ihlal edenler ya da ihlale teşebbüs edenler ve hakkında giriş yasağı varken Türkiye’ye geldiği tespit edilenler de fıkradadır.

Uluslararası koruma başvurusu fıkrada belirtilen biçimde olumsuz sonuçlanan, statüsü sona eren veya iptal edilen ve son karardan sonra Kanun’un diğer hükümlerine göre Türkiye’de kalma hakkı bulunmayanlar hakkında da sınır dışı etme kararı alınır. İkamet iznini uzatma başvurusu reddedilip on gün içinde Türkiye’den çıkmayanlar ile uluslararası kurum ve kuruluşlarca tanımlanan terör örgütleriyle ilişkili olduğu değerlendirilenler aynı fıkranın diğer bentlerindedir.

5237 sayılı Kanun’un 59. maddesi, hapis cezasına mahkûm edilen yabancının durumunun denetimli serbestlik veya koşullu salıverilme kararından sonra ve her hâlde cezasının infazı tamamlandıktan sonra sınır dışı işlemleri açısından değerlendirilmek üzere İçişleri Bakanlığına derhâl bildirilmesini düzenler. Madde bildirim ve değerlendirme öngörür; sınır dışı etme kararının bu bildirimle kurulmuş sayılacağını söylemez.

Birinci fıkranın örgüt bağlantısı, kamu düzeni ile kamu güvenliği veya kamu sağlığı tehdidi ve uluslararası kurumlarca tanımlanan terör örgütleriyle ilişki bentleri kapsamında görülen uluslararası koruma başvuru sahipleri veya statü sahipleri hakkında, koruma işlemlerinin her aşamasında sınır dışı etme kararı alınabilir.

Karar alınmayacak kişiler

Kişi 54. madde kapsamına girse bile 55. maddenin birinci fıkrasında sayılanlar hakkında sınır dışı etme kararı alınmaz. Bu koruma; gönderileceği ülkede ölüm cezası, işkence, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muamele riskine dair ciddi emare bulunanları, ciddi sağlık sorunu, yaş ya da hamilelik sebebiyle seyahati riskli görülenleri ve hayati nitelikteki hastalığının tedavisi sürerken gideceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanları kapsar.

Mağdur destek sürecinden yararlanan insan ticareti mağdurları hakkında da sınır dışı etme kararı alınmaz. Psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları bakımından koruma, tedavileri tamamlanıncaya kadar devam eder. Birinci fıkradaki değerlendirme her kişi için ayrı yapılır. Bu kişilerden belirli bir adreste kalmaları ve istenen biçim ile sürelerde bildirim yapmaları istenebilir.

İdare mahkemesindeki başvuru

Başvuruyu yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı yapabilir. Süre, kararın tebliğ edildiği andan itibaren yedi gündür. Mahkemeye başvuran kişi, sınır dışı etme kararını veren makama da başvurusunu bildirir.

Savunmanın verilmesi veya savunma süresinin geçmesiyle dosya tamamlanmış sayılır. Davacının gösterdiği adrese tebligat yapılamaması hâlinde, 6458 sayılı Kanun’un 53. maddesi, 2577 sayılı Kanun’un 26. maddesinin üçüncü fıkrasında öngörülen sürenin iki ay olarak uygulanacağını düzenler. Duruşma açılıp açılmaması mahkemenin takdirindedir.

Başvuru, dosya tamamlandıktan sonra on beş gün içinde sonuçlandırılır. Ara karar veya duruşma gerekiyorsa on beş gün, bunların bitmesinden itibaren işler. İdare mahkemesinin sınır dışı etme kararına karşı yapılan başvuru konusunda verdiği karar kesindir.

Yabancının rızası saklı tutulmak üzere, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulmuşsa yargılama bitene kadar yabancı sınır dışı edilmez.

İdari gözetim ve sulh ceza denetimi

Sınır dışı etme kararı bulunan kişilerden kaçma veya kaybolma riski taşıyan, Türkiye’ye giriş ya da çıkış kurallarını ihlal eden, sahte veya asılsız belge kullanan, kabul edilebilir mazereti olmaksızın tanınan sürede çıkmayan ya da kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı bakımından tehdit oluşturanlar hakkında valilik tarafından idari gözetim kararı alınır ya da 57/A maddesi uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilir.

Gözetim kararı verilen yabancı, yakalamayı yapan kolluk birimi tarafından kırk sekiz saat içinde geri gönderme merkezine götürülür. Merkezdeki gözetim süresi altı ayı geçemez. Sınır dışı işlemleri, yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesi hakkında doğru bilgi ya da belge vermemesi yüzünden tamamlanamazsa süre en fazla altı ay daha uzatılabilir.

Gözetimin sürmesinde zorunluluk bulunup bulunmadığını valilik her ay düzenli biçimde değerlendirir. Gerekirse otuz günün dolması beklenmez. Zorunluluk kalmamışsa gözetim hemen sona erdirilir ve alternatif yükümlülükler getirilir. Gözetim kararı, sürenin uzatılması ve aylık değerlendirme sonuçları gerekçesiyle yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Avukatı olmayan kişi ya da yasal temsilcisi, sonuç ile başvuru yolu ve süreleri hakkında bilgilendirilir.

Gözetim altına alınan kişi, yasal temsilcisi veya avukatı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Bu başvuru gözetimi durdurmaz. Dilekçe idareye verilmişse yetkili hâkime hemen ulaştırılır. Hâkim incelemesini beş gün içinde bitirir ve kararı kesindir. Gözetim şartlarının kalktığı veya değiştiği ileri sürülerek yeniden başvurulabilir.

İdari gözetim işlemine karşı yargı yoluna başvuran ve avukatlık ücretini karşılayamayan kişiye, istemesi hâlinde 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanır. Gözetim altındaki yabancıların uyruklarının belirlenmesi için elektronik ve iletişim cihazları incelenebilir; bu incelemeden çıkan veriler belirtilen amaç dışında kullanılamaz.

Giriş yasağı ve istisnaları

Genel Müdürlük, gerektiğinde ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşünü alarak kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı yönünden sakınca gördüğü yabancıların Türkiye’ye girişini yasaklayabilir. Türkiye’den sınır dışı edilen yabancıların ülkeye girişi ise Genel Müdürlük veya valilikler tarafından yasaklanır.

Türkiye’ye giriş yasağının süresi en fazla beş yıldır. Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit varsa Genel Müdürlük bu süreyi en fazla on yıl daha artırabilir. Genel Müdürlük yasağı kaldırabilir veya yasağı saklı tutarak yabancının belirli bir süre için Türkiye’ye girişine izin verebilir.

Vize veya ikamet süresi biten ve bu durum yetkili makamlarca tespit edilmeden önce çıkmak üzere valiliğe başvuran, ardından hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancıya, idari para cezalarını ödemiş olması ve Bakanlıkça belirlenen ihlal sürelerini aşmaması kaydıyla giriş yasağı kararı alınmayabilir. 56. madde uyarınca ülkeyi terk etmeye davet edilip verilen süre içinde ayrılanlar hakkında da giriş yasağı kararı alınmayabilir. İki hüküm de yasağın konulmamasını zorunlu sonuç olarak düzenlemez.

Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı sebebiyle Genel Müdürlük, idari para cezaları ve kamu alacakları sebebiyle ise valilikler, yabancıların ülkeye kabulünü ön izne bağlayabilir. Dokuzuncu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy