Mali Hak Devrinde Kanuni Şekil Şartı ve Hakların Belirlenmesi
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 52. maddesi gereğince, mali haklara ilişkin sözleşmelerin ve tasarrufların geçerli olabilmesi için yazılı şekilde yapılması kanuni bir zorunluluktur. Bununla birlikte, sözleşme veya tasarruf işlemine konu edilen hakların her birinin sözleşme metninde ayrı ayrı ve açıkça gösterilmesi şarttır.
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 52Kaynağı aç
Eser Sahibinin Hukuki Taahhütleri ve Sorumluluk Sınırları
Yazar sözleşmelerinde eser sahibi; devredeceği haklar bakımından tasarruf yetkisine ve ehliyetine sahip olduğunu, eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkı bulunmadığını ve eserin bütünüyle özgün olduğunu taahhüt edebilir. Eserin tamamı veya bir kısmı üzerinde üçüncü kişilerin hak iddia etmesi halinde doğacak tazminat ve yasal sorumlulukların yazara ait olacağı, yayımcının bu sebeple maruz kalacağı zararları derhal ve nakden tazmin etme borcu altında bulunduğu ve yayımcının sözleşmeyi haklı nedenle feshedebileceği hüküm altına alınabilir.
Eserin içeriğinin kanunlara aykırı unsurlar barındırması veya suç teşkil etmesi sebebiyle meydana gelebilecek cezai, mali ve hukuki sorumluluklar ile mahkemelerce takdir edilecek maddi ve manevi tazminatların eser sahibi tarafından karşılanacağı düzenlenebilir. Bu tür bir hukuka aykırılık durumunda yayımcı kuruluşa, herhangi bir protesto çekme mecburiyeti olmaksızın sözleşmeyi tek taraflı feshetme imkânı tanınabilir.
Bandrol, ISBN ve Kanuni Dağıtım Yükümlülükleri
Basım ve dağıtım sürecinde yerine getirilmesi gereken idari işlemlerin hangi tarafça üstlenileceği sözleşme maddeleriyle belirlenebilir. Kitaba ait ISBN ve bandrollerin temini yayımcı ajansa bırakılabileceği gibi, Basın Kanunu ile Basma Yazı ve Resimleri Derleme Kanunu uyarınca ilgili mercilere gönderilmesi mecburi olan nüshaların intikalinin ajans veya basımı üstlenen matbaa tarafından gerçekleştirileceği kararlaştırılabilir.
Sözleşmenin Devri Yasağı, Şekil Değişiklikleri ve Gizlilik
Yazar sözleşmelerinde tarafların, sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerini karşı tarafın yazılı izni olmaksızın üçüncü kişilere devir veya temlik edemeyeceği kararlaştırılabilir. Bununla birlikte sözleşme hükümlerinde yapılacak değişiklik ve ilavelerin geçerliliği, tarafların müşterek mutabakatıyla yazılı şekilde yapılması şartına bağlanabilir; taraflardan birinin bir hususta feragatte bulunmasının diğer hükümleri etkilemeyeceği de düzenlenebilir.
Eser sahibine, sözleşme şartlarını ve bu ilişki vesilesiyle öğrendiği ticari sırları koruma borcu yüklenebilir. Taraflar arasındaki her türlü gizli belge ve bilginin sözleşme süresince ve sözleşmenin bitiminden sonra süresiz muhafaza edilmesi ile eser sahibinin yayımcı kuruluş aleyhine herhangi bir gerekçeyle olumsuz beyanda bulunmaması sözleşmesel taahhüt haline getirilebilir.
Temerrüt, İlkelere Aykırılık ve Sözleşmenin Feshi
Eser sahibinin esere ilişkin edimlerini sözleşmeye uygun şekilde ifa etmemesi, eserin tesliminde gecikme veya eksiklik göstermesi halinde, yayımcı tarafından eksikliğin giderilmesi için uygun bir süre verilmesi öngörülebilir. Verilen süreye rağmen eksikliğin giderilmemesi durumunda yayımcı, ayrıca bir protesto çekmeksizin sözleşmeyi feshedebilir; bu fesihle birlikte ödenen bedellerin iadesini ve doğan tüm zararlarının tazminini isteyebilir.
Eserin yayımcı kuruluşun yayıncılık hedefleri, ilkeleri, kurumsal itibarı, vizyonel yaklaşımı ve projenin kuruluşa sağlayacağı maddi veya manevi faydalarla örtüşmediğinin tespiti de sözleşmesel fesih nedeni yapılabilir. Yayımcı bu tespitle birlikte yazılı bildirimde bulunarak sözleşmeyi tek taraflı feshedebilir; bu takdirde eser sahibinin daha önce yapılmış olan ödemelerin yüzde ellisini iade etmesi hükme bağlanabilir.
Yazar sözleşmelerinde, eser sahibine yapılacak ödemenin belirlenen süre içerisinde yapılmaması durumu, eser sahibine ayrıca protesto çekmeye gerek kalmadan sözleşmeyi feshetme imkânı veren bir fesih sebebi olarak öngörülebilir. Bunun yanı sıra taraflar, karşılıklı mutabakat ile sözleşmeyi her zaman feshedebilir; bu durumda sözleşme hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir.
Mali hak devir sözleşmelerinde kanuni şekil şartı nedir?
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 52. maddesi gereğince mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı yapılması ve devre konu hakların ayrı ayrı gösterilmesi geçerlilik şartıdır.
Eser tesliminde gecikme veya eksiklik halinde sözleşme nasıl feshedilir?
Eser sahibinin eksik ifası veya temerrüdü halinde uygun bir süre tanınması, sürenin sonuçsuz kalması durumunda ise ayrıca protesto çekilmeksizin sözleşmenin feshedilip ödemelerin iadesi kararlaştırılabilir.
Yayımcı eseri yayın ilkelerine uygun bulmazsa sözleşmeyi feshedebilir mi?
Eserin yayıncılık hedefleri veya kurumsal ilkelerle örtüşmediğinin değerlendirilmesi durumunda yayımcının yazılı bildirimle sözleşmeyi feshedebileceği ve yapılan ödemelerin yüzde ellisinin iadesini talep edebileceği düzenlenebilir.
Eser sahibine hak bedeli ödenmezse ihtarsız fesih mümkün müdür?
Sözleşmede ödemenin vadesinde yapılmaması fesih nedeni olarak düzenlenmişse, eser sahibi ayrıca bir ihtar veya protesto çekme mecburiyeti olmaksızın sözleşmeyi tek taraflı feshedebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy