Yabancı Tarafından Türkiye'nin Zararına İşlenen Fiiller
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 12. maddesinin ilk fıkrası uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine sınır ötesinde suç işleyen bir yabancının ulusal mahkemelerce cezalandırılabilmesi belirli yasal şartlara bağlanmıştır. Failin kanunun 13. maddesinde belirtilen fiiller haricinde, Türk kanunlarına göre alt sınırı en az bir yıl hapis yaptırımını gerektiren bir suçu yabancı bir devlette işlemesi ve Türkiye sınırları dahilinde bulunması durumunda Türk hukuku uygulanır. Söz konusu fiilden ötürü yargılama sürecinin başlatılabilmesi kural olarak Adalet Bakanının talebini gerektirir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 12Kaynağı aç
yazılı suçlar dışında, Türk kanunlarına göre aşağı sınırı en az bir yıl hapis
cezasını gerektiren bir suçu yabancı ülkede Türkiye'nin zararına işlediği ve
kendisi Türkiye'de bulunduğu takdirde, Türk kanunlarına göre cezalandırılır.
Yargılama yapılması Adalet Bakanının istemine bağlıdır.
(2) Yukarıdaki fıkrada belirtilen suçun bir Türk vatandaşının veya Türk
kanunlarına göre kurulmuş özel hukuk tüzel kişisinin zararına işlenmesi ve
failin Türkiye'de bulunması halinde, bu suçtan dolayı yabancı ülkede hüküm
verilmemiş olması koşulu ile suçtan zarar görenin şikayeti üzerine fail, Türk
kanunlarına göre cezalandırılır.
(3) Mağdur yabancı ise, aşağıdaki koşulların varlığı halinde fail, Adalet
Bakanının istemi ile yargılanır:
a) Suçun, Türk kanunlarına göre aşağı sınırı üç yıldan az olmayan hapis
cezasını gerektirmesi.
b) Suçluların geri verilmesi
anlaşmasının bulunmaması veya geri verilme isteminin suçun işlendiği ülkenin
veya failin uyruğunda bulunduğu devletin hükûmeti tarafından kabul edilmemiş
olması.
(4) Birinci fıkra kapsamına giren
suçtan dolayı yabancı mahkemece mahkûm edilen veya herhangi bir nedenle davası
veya cezası düşen veya beraat eden yahut suçu kovuşturulabilir olmaktan çıkan
yabancı hakkında Adalet Bakanının istemi üzerine Türkiye'de yeniden yargılama
yapılır.
(5) (Ek:
18/6/2014-6545/56 md.) Birinci fıkra kapsamına giren hâllerde rüşvet ve
nüfuz ticareti suçlarından dolayı yargılama yapılması Adalet Bakanının istemine
bağlı değildir.
Diğer suçlar
Türkiye aleyhine işlenen bu fiillere ilişkin genel yargılama şartına 5237 sayılı Kanun'un 12. maddesinin 5. fıkrasında istisna getirilmiştir. Buna göre birinci fıkra kapsamındaki hallerde rüşvet ve nüfuz ticareti suçlarının işlenmiş olması durumunda, yargılama yürütülmesi Adalet Bakanının istemi koşuluna bağlı tutulmaz.
Türkiye'nin zararına işlenen fiillerde yabancı ülke yargı makamlarınca verilen kararlar Türkiye'deki takibatı engellemez. 5237 sayılı Kanun'un 12. maddesinin 4. fıkrası uyarınca, ilk fıkra kapsamındaki fiilden ötürü yabancı mahkemede mahkûm olan, beraat eden, davası veya cezası düşen yahut eylemi kovuşturulabilir olmaktan çıkan yabancı hakkında Adalet Bakanının istemi üzerine Türkiye'de yeniden yargılama yapılır.
Türk Vatandaşı veya Tüzel Kişisi Aleyhine İşlenen Fiiller
Yabancının yurtdışında gerçekleştirdiği suçun bir Türk vatandaşına ya da Türk yasalarına göre faaliyet gösteren bir özel hukuk tüzel kişisine yönelmesi durumunda cezalandırma yapılabilmesi 5237 sayılı Kanun'un 12. maddesinin 2. fıkrasında düzenlenmiştir. Failin cezalandırılması için suçun alt sınırının en az bir yıl hapis cezasını gerektirmesi, failin Türkiye'de bulunması, yabancı bir yargı organı tarafından önceden hüküm verilmemiş olması ve mağdurun şikayet hakkını kullanması aranır.
Mağdurun Yabancı Olması Halinde Aranan Yasal Koşullar
Yabancı bir kimsenin yurtdışında başka bir yabancıya karşı eylemde bulunması durumunda Türkiye'de yargılama yapılması istisnai kurallara bağlanmıştır. 5237 sayılı Kanun'un 12. maddesinin 3. fıkrasına göre failin Adalet Bakanının istemi ile yargılanabilmesi için fiilin Türk kanunlarında öngörülen hapis cezasının alt sınırının en az üç yıl olması zorunludur. Ayrıca ilgili devletler arasında suçluların geri verilmesi anlaşmasının bulunmaması ya da failin vatandaşı olduğu veya fiilin gerçekleştiği devletçe geri verme talebinin kabul edilmemiş bulunması şarttır.
Evrensel Yargı Yetkisi Kapsamındaki Suçlarda Yargılama Usulü
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 13. maddesinin 2. fıkrası gereğince, anılan maddenin ilk fıkrasında sayılan suçlardan dolayı Türkiye'de takibat yürütülmesi kural olarak Adalet Bakanının talebine bırakılmıştır. Ancak Türk Ceza Kanunu'nun İkinci Kitap Dördüncü Kısmında yer alan Üçüncü, Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümlerdeki devlet güvenliğine, anayasal düzene ve milli savunmaya ilişkin suçlar bu izin şartının istisnasını oluşturur.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 13Kaynağı aç
yabancı tarafından, yabancı ülkede işlenmesi halinde, Türk kanunları uygulanır:
a) İkinci Kitap, Birinci Kısım
altında yer alan suçlar.
b) İkinci Kitap, Dördüncü Kısım
altındaki Üçüncü, Dördüncü, Beşinci, Altıncı, Yedinci ve Sekizinci Bölümlerde
yer alan suçlar.
c) İşkence (madde 94, 95).
d) Çevrenin kasten kirletilmesi
(madde 181).
e) Uyuşturucu veya uyarıcı madde
imal ve ticareti (madde 188), uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını
kolaylaştırma (madde 190).
f) Parada sahtecilik (madde 197),
para ve kıymetli damgaları imale yarayan araçların üretimi ve ticareti (madde
200), mühürde sahtecilik (madde 202).
g) Fuhuş (madde 227).
h) (Mülga : 26/6/2009 – 5918/1
md.)
i) Deniz, demiryolu veya havayolu
ulaşım araçlarının kaçırılması veya alıkonulması (madde 223, fıkra 2, 3) ya da
bu araçlara karşı işlenen zarar verme (madde 152) suçları.
(2) (Ek ikinci fıkra: 29/6/2005
– 5377/3 md.) İkinci Kitap, Dördüncü Kısım altındaki Üçüncü, Dördüncü,
Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümlerde yer alanlar hariç; birinci fıkra
kapsamına giren suçlardan dolayı Türkiye'de yargılama yapılması, Adalet
Bakanının talebine bağlıdır
(3) Birinci fıkranın (a) ve (b)
bentlerinde yazılı suçlar dolayısıyla yabancı bir ülkede mahkûmiyet veya beraat
kararı verilmiş olsa bile, Adalet Bakanının talebi üzerine Türkiye'de yargılama
yapılır.[3]
Seçimlik cezalarda soruşturma
Kanun'un 13. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, birinci fıkranın (a) ve (b) bentlerinde yer alan soykırım ve insanlığa karşı suçlar ile göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti gibi fiillerden ötürü yabancı bir devlette mahkûmiyet veya beraat hükmü tesis edilmiş olsa dahi, Adalet Bakanının talebi doğrultusunda Türkiye'de yargılama yapılır.
Seçimlik Yaptırımlar ve Ceza Miktarının Tespiti
Yabancıların yurtdışında işlediği eylemler dolayısıyla ceza kovuşturması yürütülmesinde cezanın türü ve miktarı sınırlandırıcı bir işleve sahiptir. 5237 sayılı Kanun'un 14. maddesinin 1. fıkrasına göre, Kanun'un 11 ve 12. maddelerinde düzenlenen durumlarda fiilin düzenlendiği maddede hapis cezası ile adli para cezasının uygulanması seçimlik öngörülmüşse soruşturma veya kovuşturma başlatılamaz.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 14Kaynağı aç
belirtilen hallerde, soruşturma konusu suçun yer aldığı kanun maddesinde hapis
cezası ile adli para cezasından birinin uygulanması seçimlik sayılmış ise
soruşturma veya kovuşturma açılmaz.
Soruşturma koşulu olan cezanın
hesaplanması
Cezanın asgari miktarının yasal bir soruşturma ön şartı sayıldığı hallerde ceza hesabı 5237 sayılı Kanun'un 15. maddesinin 1. fıkrasındaki ilkelere göre yapılır. Bu hesaplamada soruşturma safhasında ileri sürülen yasal ağırlaştırıcı unsurların alt sınırı ile yasal hafifletici nedenlerin üst sınırı dikkate alınır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 15Kaynağı aç
oluşturduğu hallerde ceza, soruşturma evresinde ileri sürülen kanuni
ağırlaştırıcı nedenlerin aşağı sınırı ve kanuni hafifletici nedenlerin yukarı
sınırı göz önünde bulundurularak hesaplanır.
Cezadan mahsup
Yurtdışındaki Kısıtlılık Sürelerinin Mahsubu ve Hak Yoksunlukları
Yabancı devlette suç sebebiyle hürriyetinden yoksun bırakılan kişilerin infaz durumu 5237 sayılı Kanun'un 16. maddesinin 1. fıkrasında korunmuştur. Fiil nerede icra edilmiş olursa olsun, yabancı bir devlette gözaltı, gözlem altı, tutukluluk veya infaz edilen hükümlülük süreleri, Türkiye mahkemelerince aynı eylemden dolayı hükmolunan cezadan indirilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 16Kaynağı aç
bir suçtan dolayı, yabancı ülkede gözaltında, gözlem altında, tutuklulukta veya
hükümlülükte geçen süre, aynı suçtan dolayı Türkiye'de verilecek cezadan mahsup
edilir.
Hak yoksunlukları
5237 sayılı Kanun'un 17. maddesinin 1. fıkrası doğrultusunda, yabancı ülkede işlenen suçlara ilişkin hükümler kapsamında Türk hukuk sistemine aykırılık teşkil etmeyen yabancı mahkeme ilamları değerlendirilir. İlgili hükmün Türk kanunları uyarınca hak yoksunluğu sonucunu doğurması durumunda, Cumhuriyet savcısının talebi üzerine yetkili Türk mahkemesince bu yasal sonuçların geçerli olmasına hükmedilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 17Kaynağı aç
açıklanan hallerde mahkeme, yabancı mahkemelerden verilen ve Türk hukuk
düzenine aykırı düşmeyen hükmün, Türk kanunlarına göre bir haktan yoksunluğu
gerektirmesi halinde, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine Türk kanunlarındaki
sonuçlarının geçerli olmasına karar verir.
Geri verme
Yabancı Ülkede İşlenen Suçlarda Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 14. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, sınır ötesinde gerçekleştirilip kanun gereği Türkiye'de soruşturulması ve kovuşturulması gereken suçlarda yetki tayini, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 13. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarındaki ölçütlere göre yapılır. Bununla birlikte aynı maddenin 2. fıkrasına göre Cumhuriyet savcısının, sanığın ya da şüphelinin istemi üzerine Yargıtay, suç yerinin coğrafi yakınlığını dikkate alarak suç yerine daha yakın olan yer mahkemesini yetkilendirebilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 14Kaynağı aç
Türkiye'de soruşturulması ve kovuşturulması gereken suçlarda yetki, 13 üncü
maddenin birinci ve ikinci fıkralarına göre belirlenir.
(2) Bununla birlikte Cumhuriyet savcısının, şüphelinin veya sanığın
istemi üzerine Yargıtay, suçun işlendiği yere daha yakın olan yer mahkemesine
yetki verebilir.
(3) Bu gibi suçlarda şüpheli veya
sanık Türkiye'de yakalanmamış, yerleşmemiş veya adresi yoksa; yetkili mahkeme,
Adalet Bakanının istemi ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının başvurusu üzerine
Yargıtay tarafından belirlenir.
(4) Yabancı ülkelerde bulunup da diplomatik bağışıklıktan yararlanan Türk
kamu görevlilerinin işledikleri suçlardan dolayı yetkili mahkeme Ankara
mahkemesidir.
Deniz, hava ve demiryolu taşıtlarında veya bu taşıtlarla işlenen
suçlarda yetki
Yabancı ülkede işlenen bu gibi suçlarda şüpheli veya sanık Türkiye'de yakalanmamış, yerleşmemiş veya adresi yoksa; 5271 sayılı Kanun'un 14. maddesinin 3. fıkrasına göre yetkili mahkeme, Adalet Bakanının istemi ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının başvurusu üzerine Yargıtay tarafından belirlenir.
Yabancının yurtdışında işlediği suç Türkiye'de hangi şartlarda kovuşturulur?
Fiilin Türkiye'nin zararına işlenmesi durumunda cezanın alt sınırının en az bir yıl hapis olması, failin Türkiye'de bulunması ve Adalet Bakanının istemi aranırken; Türk vatandaşı aleyhine işlenen suçlarda yabancı ülkede hüküm verilmemiş olması ve mağdurun şikayeti şart koşulur.
Yurtdışında hapis yatan yabancının cezası Türkiye'de düşer mi?
Ceza kendiliğinden düşmez; ancak 5237 sayılı Kanun'un 16. maddesi gereğince yabancı ülkede gözaltında, gözlem altında, tutuklulukta veya hükümlülükte geçen süre, aynı suçtan dolayı Türkiye'de verilecek cezadan mahsup edilir.
Yabancı fail Türkiye'de bulunmuyorsa yetkili mahkeme nasıl belirlenir?
Fail Türkiye'de yakalanmamış, yerleşmemiş ve bilinen bir adresi yoksa yetkili mahkeme 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 14. maddesinin 3. fıkrası uyarınca Adalet Bakanının istemi ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının başvurusuyla Yargıtay tarafından tayin edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy