6458 sayılı Kanun, yabancıların Türkiye’ye girişini, Türkiye’de kalışını ve Türkiye’den çıkışını düzenler. Kanun ayrıca sınırlarda, sınır kapılarında veya Türkiye içinde yapılan münferit uluslararası koruma taleplerini ve ayrılmaya zorlandıkları ülkeye dönemeyip kitlesel gelenlere acil olarak sağlanabilecek geçici korumayı kapsar. Milletlerarası anlaşmalar ile özel kanun hükümleri saklıdır.
Geri gönderme yasağı
Kanun kapsamındaki hiç kimse, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulacağı bir yere gönderilemez. Irkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi fikirleri nedeniyle hayatının ya da hürriyetinin tehdit altında bulunacağı yere gönderme de yasaktır.
Giriş, kontrol ve geri çevirme
Türkiye’ye giriş ve Türkiye’den çıkış, sınır kapılarından geçerli pasaport veya pasaport yerine geçen belgeyle yapılır. Yabancı bu belgeleri görevlilere göstermek zorundadır. Kapsamlı kontrole tabi tutulması gerekli görülen kişiler en fazla dört saat bekletilebilir. Bu süre içinde kişi ülkesine dönebilir veya dört saatle sınırlı kalmaksızın kabul işlemlerinin sonuçlanmasını bekleyebilir.
Pasaport, vize, ikamet veya çalışma izni bulunmayanlar, bunları hileli ya da sahte edinenler ve vize, muafiyet veya ikamet bitiminden itibaren en az altmış gün süreli belgesi olmayanlar kabul edilmeyen yolcu sayılır; girişlerine izin verilmez ve geri çevrilirler. Vize muafiyeti kapsamında olsalar bile, 15. maddenin ikinci fıkrası saklı kalmak kaydıyla 15. maddenin birinci fıkrasında sayılan yabancılar da bu kapsamda geri çevrilebilir. 5, 6 ve 7. maddelerdeki şartlar uluslararası koruma başvurusunu engelleyecek biçimde yorumlanamaz ve uygulanamaz.
Giriş yasağı
Genel Müdürlük, gerektiğinde ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşünü alarak, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı bakımından Türkiye’ye girmesinde sakınca görülen yabancıların girişini yasaklayabilir. Sınır dışı edilenlerin girişi Genel Müdürlük veya valiliklerce yasaklanır.
Giriş yasağının süresi en fazla beş yıldır. Kamu düzeni veya kamu güvenliği bakımından ciddi tehdit bulunması hâlinde Genel Müdürlük bu süreyi en fazla on yıl daha artırabilir. Vize veya ikamet süresi sona eren, durumu yetkili makamlarca tespit edilmeden çıkmak için valiliğe başvuran ve hakkında sınır dışı kararı alınan kişiye, idari para cezalarını ödemiş olması ve Bakanlıkça belirlenen ihlal sürelerini aşmaması kaydıyla giriş yasağı kararı alınmayabilir.
Vize süresi ve muafiyet
Vizenin veya vize muafiyetinin Türkiye’de sağladığı kalış, her yüz seksen günde doksan günü geçemez. Vize, Türkiye’ye giriş için mutlak hak da sağlamaz. Vizeler kural olarak konsolosluklarca, istisnai durumlarda sınır kapılarının bağlı olduğu valiliklerce verilir. Konsolosluk başvuruları doksan gün içinde sonuçlandırılır.
Anlaşma veya Cumhurbaşkanı kararıyla muaf ülke vatandaşları, geçerli ikamet veya çalışma izni bulunanlar, geçerliliğini yitirmemiş damgalı pasaport sahipleri ve 5901 sayılı Kanun’un 28. maddesi kapsamındaki kişiler girişte vizeden muaftır. Süresi içinde ayrılacağını belgeleyenlere sınır kapısında istisnai vize verilebilir. Cumhurbaşkanınca farklı süre belirlenmedikçe bu vize en fazla on beş gün kalma hakkı sağlar. Giriş yasağı, kamu düzeni, güvenliği veya sağlığı sakıncası, belirtilen hastalık, geri verme suçundan sanık veya hükümlü olma, geçerli sağlık sigortası ya da yeterli maddi imkân bulunmaması gibi hâllerde vize verilmez. Aynı kapsama girilmesine rağmen vize verilmesinde yarar görülenlere Bakanın onayıyla vize verilebilir.
5901 sayılı Kanun’un 28. maddesi, doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığını kaybedenleri ve üçüncü dereceye kadar altsoylarını kapsar. Bu kişiler, maddede belirtilen istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanmaya devam eder; millî güvenlik ve kamu düzenine ilişkin hükümler saklıdır. Seçme ve seçilme, muafen araç veya ev eşyası ithal etme hakları ile askerlik yükümlülükleri yoktur. Kadroya dayalı ve kamu hukuku rejimine tabi asli ve sürekli kamu hizmeti görevlerinde bulunamazlar; kamu kurumlarında işçi, geçici veya sözleşmeli personel olarak çalıştırılabilirler.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 28Kaynağı aç
İkamet izni
Vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni alması zorunludur. İzin altı ay içinde kullanılmaya başlanmazsa geçerliliğini kaybeder. Doksan güne kadar gelenler, Vatansız Kişi Kimlik Belgesi sahipleri, görevli diplomatlar ve bildirilen aileleri, statüsü anlaşmayla belirlenmiş uluslararası kuruluş görevlileri ile 5901 sayılı Kanun’un 28. maddesi kapsamındakiler ikamet izninden muaftır. Muafiyet sona erince en geç on gün içinde valiliğe başvurma yükümlülüğü, 20. maddenin (c), (ç), (d) ve (e) bentlerinde sayılan kişilerden Türkiye’de kalmaya devam edeceklere özgüdür.
İkamet izni başvurusu kural olarak vatandaşı olunan veya yasal bulunulan ülkedeki konsolosluğa yapılır ve en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır. Uzatma başvurusu, sürenin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her hâlde süre dolmadan valiliğe yapılır. Belge verilen yabancı, süre bitse bile karar verilene kadar Türkiye’de ikamet edebilir. Türkiye içinden yapılan talebin reddi, iznin uzatılmaması veya iptali ile bunların tebliği valilikçe yapılır. Aile bağları, ikamet süresi, menşe ülke durumu ve çocuğun yüksek yararı gözetilerek karar ertelenebilir.
Cezaevinde veya geri gönderme merkezinde geçen süreler ikamet izni süresinin ihlali sayılmaz. Bu kişilerin varsa ikamet izinleri ayrıca iptal edilebilir. Konsolosluktan izin alıp gelenler girişten itibaren en geç yirmi iş günü içinde adres kaydı yaptırır. Geçerli çalışma izni ile Çalışma İzni Muafiyet Teyit Belgesi ikamet izni sayılır.
Zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık hariç, bir yılda toplam altı ayı geçen veya son beş yılda toplam bir yılı aşan Türkiye dışında kalış ikamette kesinti sayılır ve önceki süreler hesaba katılmaz. Kesintisiz sürenin hesabında öğrenci ikamet izninin yarısı, diğer ikamet izinlerinin tamamı sayılır.
İkamet izni türleri
Kanunda kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izni sayılır. Kısa dönem izni, (j) ve (k) bentleri hariç her defasında en fazla ikişer yıl; bu bentlerde en fazla beşer yıl verilebilir. Türkçe öğrenme kursları için izin en fazla iki defa, kamu kurumları aracılığıyla katılımda ise bir defaya mahsus en fazla bir yıl verilebilir.
Aile ikamet izni her defasında üç yılı aşmayacak şekilde verilebilir ve destekleyicinin izin süresini aşamaz. En az üç yıl bu izinle kalan ve on sekiz yaşını tamamlayan kişi, talep ederse iznini kısa dönem iznine dönüştürebilir. Aile içi şiddet mağduru olduğu mahkeme kararıyla sabit olan yabancı eşte, boşanma sonrası kısa dönem izni için üç yıllık süre şartı aranmaz; hüküm verilebilir biçimindedir. Destekleyicinin toplam geliri asgari ücretten, ailedeki fert başına geliri asgari ücretin üçte birinden az olamaz. Son beş yılda aile düzenine karşı suçtan hüküm giymemiş olmalıdır. Makul şüphe varsa evliliğin yalnız ikamet amacıyla yapılıp yapılmadığı valilikçe araştırılır; bu amaç tespit edilirse izin verilmez veya iptal edilir.
Yükseköğretimde ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora görecek yabancıya öğrenci ikamet izni verilir. Öğrenim bir yıldan kısaysa izin süresi öğrenim süresini aşamaz. Örgün öğrenim gören bu öğrenciler çalışma izni almak kaydıyla çalışabilir. Ön lisans ve lisans öğrencilerinde çalışma hakkı ilk yıldan sonra başlar.
Uzun dönem ikamet izni sahipleri; askerlik, seçme ve seçilme, kamu görevine girme, muaf araç ithali ve özel kanun hükümleri hariç, sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakları saklı kalmak ve ilgili mevzuata tabi olmak şartıyla Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır. İzin, ciddi kamu düzeni veya güvenliği tehdidinde ya da sağlık, eğitim ve zorunlu kamu hizmeti dışında kesintisiz bir yıldan fazla yurt dışında bulunmada iptal edilir.
Çocuğun yüksek yararı, sınır dışı veya giriş yasağına rağmen çıkışın mümkün olmaması, yargı yoluna başvuru ve olağanüstü durum gibi hâllerde diğer izin şartları aranmadan, Bakanlıkça belirlenen sürelerle ve Genel Müdürlüğün onayıyla insani ikamet izni verilebilir. İnsan ticareti mağduru olduğu veya olabileceği yönünde kuvvetli şüphe bulunan yabancıya, diğer şartlar aranmaksızın valilikçe otuz gün süreli izin verilir. Uzatmalar en fazla altışar ay olup toplam üç yılı geçemez.
Vatansız kişi kimlik belgesi
Vatansızlık tespiti Genel Müdürlükçe yapılır. Vatansız Kişi Kimlik Belgesi yasal ikamet hakkı sağlar, ikamet izni yerine geçer, harca tabi değildir ve iki yılda bir yenilenir. Belge sahipleri, kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturmadıkları sürece sınır dışı edilmez.
Sınır dışı etme kararı
6458 sayılı Kanun’un 54. maddesinin birinci fıkrasında sayılan yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınır. Bunlar arasında ilgili ceza hükmü kapsamında sınır dışı edilmesi gerektiği değerlendirilenler; terör örgütü veya çıkar amaçlı suç örgütünün yöneticisi, üyesi ya da destekleyicisi olanlar; giriş, vize ve ikamet işlemlerinde gerçek dışı bilgi ve sahte belge kullananlar ile geçimini meşru olmayan yollardan sağlayanlar bulunur.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 54Kaynağı aç
Aynı fıkrada kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar; vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar veya vizesi iptal edilenler; ikamet izni iptal edilenler ve kabul edilebilir gerekçe olmaksızın ikamet süresini bitiminden itibaren on günden fazla ihlal edenler sayılır. Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler, yasal giriş veya çıkış hükümlerini ihlal edenler ya da ihlale teşebbüs edenler ve hakkında giriş yasağı varken geldiği tespit edilenler de bu kapsamdadır.
Uluslararası koruma başvurusu reddedilen, korumadan hariç tutulan, başvurusu kabul edilmez değerlendirilen, başvurusunu geri çeken veya geri çekilmiş sayılan, statüsü sona eren ya da iptal edilen kişilerden, son karardan sonra Kanunun diğer hükümlerine göre Türkiye’de kalma hakkı bulunmayanlar hakkında da karar alınır. İkamet uzatma başvurusu reddedilip on gün içinde çıkmayanlar ile uluslararası kurum ve kuruluşlarca tanımlanan terör örgütleriyle ilişkili olduğu değerlendirilenler de fıkrada yer alır. Birinci fıkranın (b), (d) ve (k) bentleri kapsamında değerlendirilen uluslararası koruma başvuru veya statü sahipleri hakkında, koruma işlemlerinin her aşamasında sınır dışı etme kararı alınabilir.
54. madde kapsamında olsalar bile, gönderilecekleri ülkede ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı ya da onur kırıcı muamele riskine dair ciddi emare bulunanlar hakkında sınır dışı etme kararı alınmaz. Ciddi sağlık sorunları, yaş ve hamilelik nedeniyle seyahati riskli görülenler ile hayati hastalığının tedavisi sürerken gideceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar da bu kapsamdadır. İstisna, mağdur destek sürecinden yararlanmakta olan insan ticareti mağdurlarını ve tedavileri tamamlanıncaya kadar şiddet mağdurlarını da kapsar. Değerlendirme herkes için ayrı yapılır; belirli adreste kalma ve bildirim istenebilir.
Karar alınanlara, kararda belirtilmek kaydıyla Türkiye’yi terk için on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınır. Kaçma ve kaybolma riski bulunanlara, yasal giriş veya çıkış kurallarını ihlal edenlere, sahte belge kullananlara, asılsız belgelerle ikamet izni almaya çalışanlara veya aldığı tespit edilenlere ve kamu düzeni, güvenliği ya da sağlığı açısından tehdit oluşturanlara bu süre tanınmaz. Süre tanınan kişiye hiçbir harca tabi olmayan Çıkış İzin Belgesi verilir. Vize ve ikamet harçları ile bunların cezalarına ilişkin yükümlülükler saklıdır.
Yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı, sınır dışı etme kararına karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Mahkeme başvuruyu on beş gün içinde sonuçlandırır ve kararı kesindir. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulmuşsa yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez.
İdari gözetim
54. madde kapsamında yakalanan yabancılar derhâl valiliğe bildirilir. Değerlendirme ve karar süresi kırk sekiz saati geçemez. Kaçma ve kaybolma riski, giriş veya çıkış kurallarının ihlali, sahte ya da asılsız belge, tanınan sürede mazeretsiz çıkmama veya kamu düzeni, güvenliği ya da sağlığı tehdidi hâllerinde valilik idari gözetim kararı alır ya da idari gözetime alternatif yükümlülük getirir.
İdari gözetim kararı alınan yabancı, yakalayan kolluk tarafından kırk sekiz saat içinde geri gönderme merkezine götürülür. Merkezdeki gözetim altı ayı geçemez. Yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belge vermemesi nedeniyle işlem tamamlanamazsa süre en fazla altı ay daha uzatılabilir. Gözetimin gerekliliği valilikçe her ay değerlendirilir; gerekirse otuz gün beklenmez. Zaruret görülmezse gözetim derhâl sonlandırılır.
Belirli adreste ikamet, bildirim, aile temelli geri dönüş, danışmanlık, gönüllü kamu hizmeti, teminat veya elektronik izleme yükümlülüğü getirilebilir. Bu yükümlülüklerin süresi yirmi dört ayı geçemez. 57. maddenin ikinci fıkrası kapsamında olup idari gözetim altına alınmayan yabancıya bu yükümlülüklerden birinin veya birkaçının getirilmesi zorunludur. Elektronik izleme kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurulabilir. Başvuru yükümlülüğü durdurmaz. Hâkim incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve karar kesindir.
Geri gönderme merkezinde bedeli karşılanamayan acil ve temel sağlık hizmetleri ücretsiz verilir. Yakın, noter, yasal temsilci, avukat, telefon, ziyaretçi, konsolosluk ve Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği erişimi sağlanır. Çocukların yüksek yararı gözetilir, aileler ayrı yerlerde barındırılır ve çocukların eğitiminden yararlanması için Millî Eğitim Bakanlığınca tedbir alınır.
Koruma statüleri
Avrupa ülkelerindeki olaylar nedeniyle ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi düşünceleri dolayısıyla zulme uğrayacağından haklı sebeplerle korkan yabancı, vatandaşı olduğu ülkenin dışında bulunuyor ve o ülkenin korumasından yararlanamıyor ya da bu korku nedeniyle yararlanmak istemiyorsa statü belirleme sonrasında mülteci statüsü alabilir. Vatansız kişi de madde kapsamındadır; bu kişi bakımından aranan şart, önceki ikamet ülkesine dönememektir. Yabancıya özgü ülke korumasından yararlanamama şartı, vatansız kişi için bu şartın yerine geçmez. Aynı zulüm korkusu Avrupa ülkeleri dışındaki olaylardan kaynaklanıyorsa şartlı mülteci statüsü verilir ve üçüncü ülkeye yerleştirilinceye kadar Türkiye’de kalmasına izin verilir.
Mülteci veya şartlı mülteci sayılamayan kişi, menşe veya ikamet ülkesine gönderildiğinde ölüm cezasına mahkûm olma veya cezanın infaz edilmesi, işkence ya da silahlı çatışmada ayrım gözetmeyen şiddetten kaynaklanan ciddi tehdit riski varsa ikincil koruma alabilir. Başka Birleşmiş Milletler organından koruma gören, bulunduğu ülkede vatandaş haklarına sahip sayılan veya Sözleşme’nin 1. maddesinin (F) fıkrasındaki fiillerden suçlu olduğuna dair ciddi kanaat bulunan kişi uluslararası korumadan hariç tutulur. Hariç tutma aile üyelerine kendiliğinden uygulanmaz.
Kamu düzeni veya kamu güvenliği bakımından ciddi tehlike emareleri bulunan kişi ile birinci fıkranın (c) bendi dışında kalıp Türkiye’de işlenmesi hâlinde hapis cezasını gerektiren suçu daha önce işleyen ve yalnız bu suçun cezasını çekmemek için ülkesini terk eden kişi ikincil korumadan hariç tutulur. Makul sürede kendiliğinden başvuranlar, yasa dışı giriş veya kalışlarının geçerli nedenini açıklamak kaydıyla bu nedenle cezai işleme tabi tutulmaz.
Başvurunun incelenmesi
Refakatsiz çocuklarda çocuğun yüksek yararı esastır. Başvurunun alındığı andan itibaren 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu uygulanır. Görünümüyle yaşı uyumsuz olanlar için sağlık kuruluşunda yaş tespiti yaptırılır. Farklı gerekçe öne sürülmeksizin aynı başvurunun yenilenmesi, muvafakat sonrası haklı neden olmaksızın ayrı başvuru veya 73 ve 74. maddeler kapsamındaki ülkeden gelme, başvuruyu kabul edilemez kılar.
Daha önce mülteci tanındığı ve bu korumadan yararlanabildiği veya geri göndermeme ilkesini içeren yeterli ve etkili korumadan yararlanabileceği ilk iltica ülkesinden gelen kişinin başvurusu kabul edilemez değerlendirilir. İlgili kişi, ilk iltica ülkesi sayılan ülke tarafından kabul edilmezse başvuruya ilişkin işlemler devam eder. Geri gönderme gerçekleşene kadar ülkede kalışa izin verilir. Kayıt tamamlanınca başvuru sahibine ve birlikte gelen aile üyelerine yabancı kimlik numaralı kimlik belgesi düzenlenir. Belge harca tabi değildir ve ikamet izni yerine geçer.
Yazılı geri çekme beyanı, mazeretsiz olarak mülakata üç defa üst üste gelmeme, idari gözetim yerinden kaçma ve kayıt ile mülakat yükümlülüklerine uymama, başvurunun geri çekilmiş sayılmasına yol açabilir. Bildirim yükümlülüğündeki ihlalin de bu sonuca bağlanabilmesi, mazeretsiz ve üç kez üst üste olma şartına bağlıdır. Başvurular kayıt tarihinden itibaren en geç altı ay içinde Genel Müdürlükçe sonuçlandırılır. Karar bu sürede verilemezse başvuru sahibi bilgilendirilir. Genel Müdürlük bu yetkisini valiliklere devredebilir.
Menşe veya önceki ikamet ülkesinin belirli bir bölgesinde zulüm ya da ciddi zarar tehdidine karşı koruma varsa, kişi oraya güvenle seyahat edebiliyor ve yerleşebiliyorsa uluslararası korumaya ihtiyacı olmadığına karar verilebilir. Bu sonuç, başvurunun bütün olarak incelenmesine engel olmaz. Sahte ya da yanıltıcı belge kullanan veya sonucu olumsuz etkileyebilecek bilgiyi sunmayarak yetkilileri yanıltan kişinin başvurusu hızlandırılmış usule alınır. Kimlik veya seyahat belgesini kötü niyetle imha etmek ya da elden çıkarmak da bu usulün sebepleri arasındadır.
Karar tebliğ edildikten sonra on gün içinde Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonuna başvurulabilir. 68, 72 ve 79. maddelere dayanan kararlar bu idari başvurunun dışındadır; bunlar için yalnızca mahkeme yolu öngörülmüştür. 72 ve 79. madde kararlarında başvuru süresi on beş gün, diğer idari karar ve işlemlerde otuz gündür. 72 ve 79. maddelere ilişkin davalar on beş gün içinde kesin olarak sonuçlandırılır. İtiraz veya dava devam ederken kişinin ülkede kalmasına izin verilir.
Statü, çalışma ve sağlık
Uluslararası koruma statüsü, kişinin kendi isteğiyle ülke korumasından tekrar yararlanması, kaybettiği vatandaşlığı kendi isteğiyle yeniden kazanması, yeni bir vatandaşlık edinip o ülkenin korumasından yararlanması, ülkesine dönmesi veya statü koşullarının kalkması gibi hâllerde sona erer. Sahte belge, hile, aldatma veya beyan edilmeyen gerçeklerle statü elde edilmesi ya da sonradan 64. madde kapsamında hariç tutma gereğinin anlaşılması statünün iptalini gerektirir.
Başvuru sahibi veya şartlı mülteci, başvuru tarihinden altı ay sonra çalışma izni için başvurabilir. Mülteci veya ikincil koruma sahibi, statünün alınmasından itibaren bağımlı veya bağımsız çalışabilir. Yabancıların çalışamayacağı iş ve mesleklere ilişkin diğer mevzuat saklıdır. Mülteci ve ikincil koruma sahibinin iş piyasasına erişimi belirli süre, sektör, meslek, iş kolu veya coğrafi alan bakımından sınırlandırılabilir. Türkiye’de üç yıl ikamet eden, Türk vatandaşıyla evli olan veya Türk vatandaşı çocuğu bulunan kişiler için bu sınırlamalar uygulanmaz.
Sağlık güvencesi olmayan ve ödeme gücü bulunmayanlar, uluslararası koruma başvuru kaydından itibaren bir yıl 5510 sayılı Kanun hükümlerine tabidir. Özel ihtiyaç sahipleri ve Bakanlıkça sigorta kaydının devamı uygun görülenler için bir yıllık süre sınırı aranmaz. Olumsuz karar verilenler kapsamdan çıkarılır. Çalışma durumu ve gelir ile malvarlığı otuz gün içinde, adres, kimlik ve medeni hâl değişiklikleri yirmi iş günü içinde bildirilir. Yükümlülüklere uyulmaması hâlinde eğitim ve temel sağlık hariç sınırlama getirilebilir.
Geçici koruma, gizlilik ve barınma
Ülkesinden ayrılmaya zorlanmış, geri dönemeyen ve acil koruma amacıyla kitlesel olarak sınırlara gelen veya sınırlardan geçen yabancılara geçici koruma sağlanabilir. Ayrıntılar Cumhurbaşkanınca çıkarılacak yönetmeliğe bırakılmıştır. Başvurular incelenirken menşe, ikamet ve transit ülkeler hakkında Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği ve diğer kaynaklardan güncel bilgi toplanır.
Başvuru sahibi ile uluslararası koruma statüsü sahibinin tüm bilgi ve belgelerinde gizlilik esastır. Kendisi, yasal temsilcisi veya avukatı kişisel dosyadaki belgeleri inceleyebilir ve birer örneğini alabilir. Millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması ile suç işlenmesinin önlenmesine ilişkin belgeler incelenemeyecek ve verilemeyecek belgelerdir.
Barınma ihtiyacını kişinin kendisinin karşılaması esastır. Genel Müdürlük kabul ve barınma merkezleri kurabilir. Bu merkezlerde özel ihtiyaç sahiplerine öncelik verilir, merkezler valiliklerce işletilir ve imkânlar ölçüsünde aile bütünlüğü korunur. Genel Müdürlük, ekonomik ve mali imkânlar ölçüsünde uyumu kolaylaştıracak faaliyetler planlayabilir. Yabancılar, ülkenin siyasi yapısı, dili, hukuki sistemi, kültürü, tarihi ile hak ve yükümlülüklerinin temel düzeyde anlatıldığı kurslara katılabilir.
Davet, taşıyıcı ve tebligat
Giriş veya kalışın incelenmesi, sınır dışı ihtimali ya da işlemlerin bildirimi için kişiler valiliğe veya Genel Müdürlüğe davet edilebilir. Davete uyulmaması veya uyulmayacağına dair ciddi şüphe varsa kişiler kollukça getirilebilir. Bu işlem idari gözetim sayılmaz ve bilgi alma süresi dört saati geçemez.
Taşıyıcı, girişi veya transit geçişi reddedilen yabancıyı geldiği ülkeye ya da kesin olarak kabul edileceği ülkeye geri götürmekle yükümlüdür. Refakat, gerekli görülen hâllerde sağlanır. Belge ve izinlerin kontrolü, kabul edilmeyen yolcunun geri gönderilmesine kadar beslenme, konaklama ve acil sağlık giderlerinin karşılanması ile gerekli bildirimler ayrıca yükümlülüktür. Genel Müdürlük, hareketten önce, hareket anında ve sonrasında yolcu ile mürettebat bilgilerini isteyebilir.
Kişisel veriler, ilgili mevzuata ve taraf olunan uluslararası anlaşmalara uygun biçimde alınır, korunur, saklanır ve kullanılır. Kanuna ilişkin tebligat 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılır. Kanunun uygulanmasından doğan idari davalarda bir yerde birden fazla idare mahkemesi varsa davaya bakacak mahkemeyi Hâkimler ve Savcılar Kurulu belirler.
Kanundaki idari para cezaları
Diğer kanunlara göre daha ağır ceza gerektirmediği takdirde, 5. maddeye aykırı yasa dışı giriş, terk veya teşebbüs için iki bin Türk Lirası idari para cezası öngörülmüştür. 9. maddenin birinci ve ikinci fıkraları uyarınca girişi yasaklanmış olmasına rağmen girebilenler ile 56. maddedeki sürede ayrılmayanlar hakkında bin Türk Lirası öngörülmüştür. 57, 58, 60 ve 68. maddeler kapsamındaki işlemler sırasında kaçanlar hakkında da bin Türk Lirası öngörülmüştür.
57/A maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (c), (ç), (d) ve (f) bentlerindeki yükümlülüklere uymayanlara bin Türk Lirası idari para cezası uygulanır. Teminat yükümlülüğünü düzenleyen bent bu listede yer almaz. 98. maddedeki yükümlülüklere uymayan taşıyıcılara, fiil suç oluşturmuyorsa bin Türk Lirasından on bin Türk Lirasına kadar idari para cezası uygulanır.
Geçerli seyahat belgesi, yabancı kimlik kartı, ikamet izni veya yol izin belgesi olmayan yabancıların giriş, çıkış, seyahat, barınma veya konaklamasına imkân sağlayanlara ve gayrimenkulünü kiralayanlara, fiil suç oluşturmuyorsa tespit edilen her yabancı için bin Türk Lirası verilir. Kabahatlerin bir takvim yılı içinde gerçek kişilerce tekrarı hâlinde cezalar yarı oranında artırılır. Bu artırımın tüzel kişilere uygulanacağı belirtilmemiştir.
102. maddedeki idari para cezalarının uygulanması, Kanunda öngörülen diğer idari tedbirlerin uygulanmasına engel değildir. Cezalar valilik, Genel Müdürlük veya kolluk birimlerince uygulanır ve tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde ödenir. Bakanlıkça Kanun kapsamında yürürlüğe konulan düzenlemelerdeki yükümlülüklere uymayanlara beş yüz Türk Lirasından on bin Türk Lirasına kadar idari para cezası verilebilir.
Vizeyle Türkiye’de ne kadar kalınabilir?
Vizenin veya vize muafiyetinin sağladığı kalış, her yüz seksen günde doksan günü geçemez. Vize, ülkeye giriş için mutlak hak da sağlamaz.
İkamet izni ne zaman zorunlu olur?
Vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni alması zorunludur. İzin altı ay içinde kullanılmazsa geçerliliğini kaybeder.
Sınır dışı kararına karşı süre kaç gündür?
Kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir. Mahkeme başvuruyu on beş gün içinde sonuçlandırır ve kararı kesindir. Rıza saklı kalmak kaydıyla, süre içinde veya yargılama bitene kadar sınır dışı edilmez.
Türkiye’yi terk süresi kimlere tanınmaz?
Kararda belirtilmek kaydıyla on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınır. Kaçma riski bulunanlara, yasal giriş veya çıkış kurallarını ihlal edenlere, sahte belge kullananlara, asılsız belgelerle ikamet izni almaya çalışanlara veya aldığı tespit edilenlere ve kamu düzeni, güvenliği veya sağlığı tehdidi oluşturanlara süre tanınmaz.
Geri gönderme merkezindeki gözetim ne kadar sürebilir?
İdari gözetim altı ayı geçemez. Yabancının iş birliği yapmaması veya doğru ülke bilgisi ya da belgesi vermemesi nedeniyle işlem tamamlanamazsa süre en fazla altı ay daha uzatılabilir.
Mülteci ile şartlı mülteci arasındaki ayrım nedir?
Ayrım, zulüm korkusuna yol açan olayların Avrupa ülkelerinde veya bu ülkelerin dışında meydana gelmesine bağlıdır. Avrupa dışındaki olaylarda şartlı mülteci statüsü verilir ve üçüncü ülkeye yerleştirilinceye kadar Türkiye’de kalmaya izin verilir.
Uluslararası koruma başvurusu hangi sürede sonuçlanır?
Başvuru, kayıt tarihinden itibaren en geç altı ay içinde Genel Müdürlükçe sonuçlandırılır. Karar bu sürede verilemezse başvuru sahibi bilgilendirilir.
Koruma sonrası çalışma ne zaman başlar?
Başvuru sahibi veya şartlı mülteci, başvuru tarihinden altı ay sonra çalışma izni için başvurabilir. Mülteci veya ikincil koruma sahibi statüden itibaren çalışabilir; ancak çalışılamayacak işlere ilişkin mevzuat saklıdır ve iş piyasasına erişim belirli hâllerde sınırlandırılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy