Başvuru Makamı ve Kayıt Sırasında İstenen Bilgiler
Uluslararası koruma başvurusu, Türkiye içinde valilik bünyesinde yer alan il göç idaresi müdürlüklerine yapılır. Yabancının sınır kapılarında bulunması veya yasa dışı giriş nedeniyle kolluk birimlerince yakalanması durumunda uluslararası koruma talebi gecikmeksizin valiliğe bildirilir ve başvuru valilikçe kayıt altına alınır. Başvuru ülke sınırları dahilinde veya sınır kapılarında gerçekleştirilebilir. İşlem, yabancının bizzat kendisi tarafından yapılabileceği gibi avukatı refakatinde de yürütülebilir; başvuru sahibi ayrıca kendisiyle birlikte gelen aile üyeleri adına da talepte bulunabilir.
Türkiye'ye giriş yaptıktan sonra makul bir süre içerisinde yetkili mercilere koruma başvurusunda bulunan yabancılara, ülkeye yasa dışı giriş yapmalarından veya yasal izin bulunmaksızın ülkede ikamet etmelerinden ötürü cezai işlem uygulanmaz.
Başvuru sahipleri kayıt işlemleri esnasında kimlik bilgilerini gerçeğe uygun biçimde sunmak ve kimliklerini ispata yarayan belgeler ile seyahat dokümanlarını teslim etmekle yükümlüdür. Kimliğe ilişkin resmi evrakın ibraz edilememesi halinde valilik kimlik tespiti araştırması yapar; yapılan araştırmalar sonucunda kimlik tespit edilemezse ilgilinin beyanı esas alınır.
Yabancı, başvuru sırasında menşe veya önceki ikamet ülkesini terk etme nedenlerini, ülkesinden ayrıldıktan sonra meydana gelen ve koruma talebinde bulunmasına yol açan olayları valiliğe aktarmakla yükümlüdür. Ayrıca Türkiye'ye giriş şekli, izlenen yol güzergahı, kullanılan vasıtalar ve varsa daha önce başka bir ülkede yapılan uluslararası koruma başvuruları veya sağlanan korumalara dair bilgi ve belgelerin de yetkili makamlara sunulması gerekir.
Mülakat Usulü ve Kimlik Belgesinin Verilmesi
Başvurunun etkin ve adil biçimde değerlendirilmesi amacıyla yabancı ile kayıt tarihinden itibaren otuz gün içerisinde mülakat gerçekleştirilir. Mülakat sırasında ilgilinin mahremiyetine özen gösterilir ve talep edilmesi halinde vekil sıfatıyla avukatın mülakatta gözlemci olarak hazır bulunmasına imkan tanınır. Başvuru sahibi gerektiğinde aile fertleriyle birlikte mülakata katılabilir. Çocuğun mülakatında ise psikolog, çocuk gelişimci veya sosyal çalışmacı ya da ebeveyni veya yasal temsilcisi hazır bulunabilir.
Mülakatın tamamlanmasıyla birlikte bir tutanak düzenlenir ve bu tutanağın bir örneği mülakat yapılan yabancıya verilir. Mülakat aşamasının ardından başvuru sahibine Uluslararası Koruma Başvuru Sahibi Kimlik Belgesi düzenlenerek teslim edilir; bu belge Türkiye'de ikamet izni yerine geçer.
Başvurunun Karara Bağlanması ve Koruma Statüsü Türleri
Uluslararası koruma başvuruları hakkında kayıt tarihinden itibaren kural olarak en geç altı ay içerisinde Göç İdaresi Genel Müdürlüğü veya yetkilendirilen valilik tarafından nihai karar verilir. İncelemenin altı aylık süreyi aşacak olması durumunda ilgili yabancıya durum hakkında bilgilendirme yapılır.
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma olmak üzere üç farklı koruma statüsü belirlemiştir. Kanunun 61. maddesi uyarınca, Avrupa ülkelerinde meydana gelen olaylar sebebiyle ırkı, dini, tabiiyeti, belirli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi düşüncelerinden ötürü haklı zulüm korkusu taşıyan kişilere statü belirleme işlemleri neticesinde mülteci statüsü tanınır. Kanunun 62. maddesi gereğince, Avrupa ülkeleri dışında gerçekleşen olaylar nedeniyle aynı zulüm korkusuna sahip kişilere ise üçüncü bir ülkeye yerleştirilinceye kadar Türkiye'de ikamet etmelerine izin veren şartlı mülteci statüsü verilir.
6458 sayılı Kanunun 63. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, mülteci veya şartlı mülteci olarak nitelendirilemeyen ancak menşe ya da ikamet ülkesine gönderildiği takdirde ölüm cezasına mahkum edilecek veya cezası infaz edilecek olan, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacak olan veya uluslararası ya da ülke genelindeki silahlı çatışma hallerinde ayrım gözetmeyen şiddet hareketleri neticesinde şahsına yönelik ciddi tehditle karşılaşacak yabancı veya vatansız kişilere ikincil koruma statüsü verilir.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 63Kaynağı aç
Ret Kararlarına Karşı İdari İtiraz ve Yargı Yolu
Uluslararası koruma talebinin reddedilmesi halinde yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı tarafından kararın tebliğinden itibaren on gün içinde Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonuna itiraz edilebilir. Ancak hızlandırılmış değerlendirme, kabul edilemez başvuru veya idari gözetim kapsamına giren ret kararlarına karşı komisyona idari itiraz yolu işletilmeksizin doğrudan idare mahkemesinde dava açılması gerekir. Bakanlık, itiraza ilişkin idari usulleri belirleme yetkisini haizdir. İdari itiraz üzerine varılan karar ilgililere tebliğ edilir; vekil bulunmaması halinde olumsuz kararın doğurduğu hukuki sonuçlar ile başvuru mercii ve itiraz süreleri başvuru sahibine veya kanuni temsilcisine izah edilir.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 80Kaynağı aç
6458 sayılı Kanunun 80. maddesi uyarınca, 68. maddede düzenlenen yargı yolu saklı kalmak üzere, Kanunun 72. maddesindeki kabul edilemez başvuru ve 79. maddesindeki hızlandırılmış değerlendirme çerçevesinde alınan kararlara karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde yetkili idare mahkemesine başvurulur. Bu kapsamda mahkemeye yapılan başvurular on beş gün içinde sonuçlandırılır ve mahkemenin vermiş olduğu karar kesindir.
Hızlandırılmış değerlendirme ve kabul edilemez başvuru halleri haricinde tesis edilen diğer idari karar ve ret işlemlerine karşı kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Bu davalarda idare mahkemesi kararlarına karşı istinaf kanun yoluna başvurulabilir. Kararlara karşı yürütülen idari itiraz veya idari yargılama süreci kesin olarak sonuçlanıncaya kadar yabancının Türkiye'de kalışına izin verilir.
Uluslararası Koruma Statüsünün Sona Ermesi ve İptali
Verilmiş olan uluslararası koruma statüsü; yabancının vatandaşı olduğu ülkenin korumasından kendi isteğiyle yeniden yararlanması, kaybettiği vatandaşlığını tekrar kazanması, yeni bir vatandaşlık elde ederek bu ülkenin himayesine girmesi, zulüm korkusuyla ayrıldığı ülkeye kendi rızasıyla dönmesi veya koruma verilmesini gerektiren koşulların ortadan kalkması durumunda sona erer. Ayrıca yabancının kendi isteğiyle Türkiye'den ayrılması, üçüncü bir ülkenin korumasından yararlanması, insani nedenlerle veya yeniden yerleştirme çerçevesinde üçüncü bir ülkeye kabul edilmesi, üçüncü bir ülkeye çıkış yapması ya da vefatı halinde de statü sona erer.
Statünün elde edilmesinde sahte belge, hile, aldatma veya gerçeğe aykırı beyan kullanıldığının anlaşılması, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği dışında başka bir Birleşmiş Milletler organından yardım alınması, ikamet edilen ülkede vatandaşlık haklarına sahip olunması ya da 1951 Cenevre Sözleşmesinin 1. maddesinin (F) fıkrasında belirtilen suçların işlendiğine dair ciddi kanaat bulunması hallerinde statü iptal edilir. Hukuki dayanakları ve maddi gerekçeleri gösterilerek tebliğ edilen iptal kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir.
Uluslararası koruma başvurusu nereye ve nasıl yapılır?
Başvuru, Türkiye sınırları içerisinde bizzat yabancı tarafından veya avukatı eşliğinde valilik bünyesindeki il göç idaresi müdürlüklerine yapılır; sınır kapılarında veya kolluk birimlerine bildirilen talepler derhal valiliğe iletilerek kayıt altına alınır.
Başvuru sahiplerine yasa dışı giriş sebebiyle ceza uygulanır mı?
Türkiye'ye yasa dışı yollarla giren veya ülkede yasal izinsiz bulunan yabancılara, ülkeye girdikten sonra makul bir süre içinde koruma başvurusunda bulunmaları şartıyla cezai işlem uygulanmaz.
Mülakat tamamlandıktan sonra yabancıya hangi belge verilir?
Mülakat sürecinin ardından yabancıya ikamet izni yerine geçen Uluslararası Koruma Başvuru Sahibi Kimlik Belgesi düzenlenir ve yapılan mülakata ilişkin tutanağın bir örneği kendisine teslim edilir.
Ret kararlarına karşı dava açma süresi ne kadardır?
Hızlandırılmış değerlendirme ve kabul edilemez başvuru kararlarına karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde dava açılmalı olup mahkeme 15 gün içinde kesin karar verir; bu haller dışındaki ret işlemlerine karşı ise 30 gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir.
İkincil koruma statüsü hangi hallerde tanınır?
Mülteci veya şartlı mülteci kapsamına girmeyen, ancak ülkesine gönderildiğinde ölüm cezası, işkence, insanlık dışı ya da onur kırıcı muamele veya silahlı çatışmalardaki şiddet hareketleri sebebiyle şahsına yönelik ciddi tehdit bulunan kişilere ikincil koruma statüsü verilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy