Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) Nedir, Nasıl Alınır?

Mirasçılık Belgesi Kavramı ve Hukuki Niteliği

Mirasçılık belgesi ya da bilinen adıyla veraset ilamı; mirasçılık sıfatını ispatlayan, yasal veya atanmış mirasçıların tereke üzerindeki pay oranlarını belirten ve mirasçıların tereke malları üzerinde hukuki tasarrufta bulunabilmelerini sağlayan resmi bir belgedir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 598. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, başvuruda bulunan ve yasal mirasçı oldukları belirlenen kişilere sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir.

Mirasçılık belgesi maddi anlamda kesin hüküm teşkil eden bir mahkeme ilamı niteliğinde değildir. Bu belge aksi ispat edilinceye kadar geçerli sayılır. Dolayısıyla belgede gösterilen mirasçılık sıfatının veya pay oranlarının gerçeğe aykırı olduğu her zaman ileri sürülebilir ve belgenin geçersizliği dava konusu yapılabilir.

Mirasçılık Belgesi Başvurusu ve Görevli Merciler

Mirasçılık belgesi verilmesi işlemi, 1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun 71/A maddesi kapsamında noterlikler tarafından yapılabileceği gibi sulh mahkemesinden de istenebilir. Belgenin sulh mahkemesinden talep edilmesi çekişmesiz yargı işi niteliğindedir. Mahkeme, başvuru üzerine nüfus kayıtlarını ve sunulan resmi belgeleri inceleyerek yasal mirasçıları ve pay oranlarını tespit eder.

Sulh mahkemesine yapılacak başvurularda yetkili mahkemenin belirlenmesinde çekişmesiz yargıya ilişkin genel kural uygulanır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 384. maddesi gereğince, kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça çekişmesiz yargı işleri için talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir.

Mirasçılık belgesi talebinde bulunabilmek için bütün mirasçıların birlikte müracaat etmesi şart değildir. Mirasçılardan yalnızca birinin başvurusu üzerine de tüm mirasçıları kapsayan veraset ilamı tanzim edilebilir. Bunun yanı sıra mirasçılık belgesi sadece mirasçılar tarafından değil, mirasçılık sıfatının ve payların belirlenmesinde hukuki yararı bulunan alacaklılar ile diğer ilgililer tarafından da talep edilebilir. Bu talep kural olarak herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi tutulmamıştır; ilgililer mirasbırakanın ölümünden uzun yıllar sonra dahi belgenin tanzim edilmesini isteyebilirler.

Noterliklerin Mirasçılık Belgesi Düzenleyemeyeceği Haller

Noterliklerin mirasçılık belgesi düzenleme yetkisi belirli yasal sınırlarla çevrilidir ve yargısal inceleme gerektiren durumlarda noterler belge veremez. Olayda yabancılık unsurunun bulunması, yabancı ülke nüfus kayıtlarının incelenmesinin gerekmesi, nüfus kayıtlarında çelişki ya da eksiklik yer alması, soybağına ilişkin uyuşmazlıkların bulunması ve nüfus kaydında uyuşmazlık yaratan evlatlık ilişkilerinin mevcudiyeti hallerinde noterler belge düzenleyemez. Ayrıca vasiyetname veya miras sözleşmesinin bulunması, atanmış mirasçı iddiasının ileri sürülmesi, mirasçılık konusunda uyuşmazlık veya çekişme yaşanması ya da mirasçılardan birinin ölüm tarihinin yahut mirasçılık sıfatının tespit edilememesi durumlarında da noterlikçe başvuru reddedilir. Bu hallerde mirasçılık belgesinin sulh hukuk mahkemesinden talep edilmesi gerekir.

Atanmış Mirasçı ve Vasiyet Alacaklısı Belgesi

Türk Medeni Kanunu'nun 598. maddesinin ikinci fıkrasına göre mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarruflarda, ilgililere bildirim yapılmasından itibaren bir aylık yasal sürede mirasçılar ya da diğer vasiyet alacaklıları itirazda bulunmazsa, tasarruftan yararlanan kişiye sulh mahkemesince atanmış mirasçılık veya vasiyet alacaklılığı belgesi verilir.

Mirasçılık Belgesinin İptali Davası, Görev ve Yetki

Türk Medeni Kanunu'nun 598. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarına göre mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir ve ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı saklıdır. Mirasçılık belgesinin verilmesi çekişmesiz yargı işi olmasına rağmen, mevcut belgenin gerçeğe aykırı düzenlendiği iddiasıyla açılan iptal davası çekişmeli yargı niteliğindedir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 2. maddesi gereğince, dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı ve şahıs varlığı haklarına ilişkin davalarda ve aksine bir kanuni düzenleme bulunmayan dava ve işlerde asliye hukuk mahkemesi genel görevlidir. Bu doğrultuda mirasçılık belgesinin iptali davasında görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir.

Mirasçılık belgesinin iptali davasında husumet, hatalı belgede yer alan ve haksız pay sahibi görünen diğer mirasçılara yöneltilmelidir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 11. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, belgenin hükümsüz kılınması ve yeni mirasçılık belgesi verilmesi talebini içeren davalarda, mirasçıların her birinin oturduğu yer mahkemesi de yetkili kılınmıştır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy