Vatandaşlık maaşı, 2026 yılı itibarıyla TBMM'den geçmiş ya da yürürlüğe girmiş bağlayıcı bir yasal düzenlemeye henüz kavuşmamış bir sosyal politika hedefidir. Aşağıda aktarılan koşullar, ödeme yapısı ve başvuru usulüne ilişkin bilgiler öngörülen sistemi yansıtmakta olup çıkarılacak mevzuatla değişebilir.
Vatandaşlık Maaşı Ne Anlama Geliyor?
Öngörülen model, ailelerin gelir durumu esas alınarak muhtaçlık sınırının altında kalınması hâlinde aradaki farkın devlet tarafından kapatılması ilkesine dayanmaktadır. Bu yaklaşım Gelir Tamamlayıcı Destek olarak tanımlanmakta ve geri ödemesiz bir sosyal yardım niteliği taşıması planlanmaktadır. Mevcut hükümet seçim beyannamesi bu düzeni Aile Bazlı Vatandaşlık Maaşı adıyla tanımlayarak Aile Sosyal Destek Programı ile uyumlu bir Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi çerçevesinde hayata geçirileceğini taahhüt etmektedir. Seçim beyannamesi hukuki bağlayıcılığı olan bir mevzuat değildir; programın içeriği kanunlaşma sürecinde farklılaşabilir.
Aile Destek Programı ile İlişkisi
Aile Destek Programı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yürütülen ve 2024 Aralık ayı itibarıyla sona erdiği açıklanan geçici bir sosyal yardım programıdır. Bu programdan yararlananların vatandaşlık maaşına otomatik geçişini sağlayan bağlayıcı bir yasal düzenleme yayımlanmamıştır; söz konusu geçişin kendiliğinden gerçekleşeceği varsayılmamalıdır.
Hedeflenen Zaman Çizelgesi
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın 14 Aralık 2025 tarihli bütçe sunumunda Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi'nin pilot uygulamalarının 2026'da başlatılması, ülke geneline yaygınlaştırılmasının ise 2027'de tamamlanması hedeflendiği ifade edilmiştir. Bu açıklama bir politika beyanıdır; bağlayıcı mevzuat niteliği taşımamakta ve pilot uygulamanın fiilen başlatıldığı teyit edilmemiştir.
Kimler Başvurabilir? Öngörülen Temel Koşullar
Taslak sisteme göre destekten yararlanabilmek için Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak, hane içinde kişi başına düşen aylık gelirin o yıl için belirlenen net asgari ücretin üçte birinden az olması, gelir durumunun belgelendirilmesi ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından muhtaçlık durumunun tespit edilmesi gerekmektedir. Bu koşullar kanunlaşmamış olup çıkarılacak mevzuatla değişebilir.
Değerlendirme bireyin tek başına değil ailenin (hanenin) tüm geliri gözetilerek yapılacaktır; hane geliri belirlenen sınırın altında kalan aileler destekten yararlanmaya hak kazanacaktır. Hiç geliri olmayan kişilerin öncelikli değerlendirme grubunda yer alması beklenmekle birlikte, hanenin bütünüyle ekonomik durumu ve muhtaçlık hâli idari incelemeyle tespit edilmekte; yerinde sosyal inceleme de yapılabilmektedir.
Yardım Tutarı Nasıl Belirlenecek?
Taslak modelde yardım tutarının hane gelirine göre kademeli olarak belirlenmesi öngörülmekte; hanenin gelir düzeyi düştükçe bağlanacak destek artmaktadır. Miktar hesabında ailedeki kişi sayısı, eğitim gören çocuk durumu, yaşlı veya engelli bireylerin varlığı gibi kriterler göz önünde bulundurulacaktır. Kesin bir tutar kamuoyuyla paylaşılmamış olup program henüz kanunlaşmadığından herhangi bir rakam bağlayıcı nitelik taşımamaktadır.
Mevcut Sosyal Yardım Çerçevesi
Türkiye'deki mevcut sosyal yardım yapısı 3294 Sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu çerçevesinde işlemektedir. Bu kanunun 1. maddesine göre amaç; muhtaç durumda bulunan vatandaşlara ve Türkiye'ye kabul edilmiş ya da gelmiş olan kişilere yardım etmek, sosyal adaleti pekiştirici tedbirler alarak gelir dağılımının adil biçimde sağlanmasına katkıda bulunmak ve sosyal yardımlaşma ile dayanışmayı teşvik etmektir. Vatandaşlık maaşı önerisinin bu kanunla hukuki ilişkisi, programın tam kapsamı henüz mevzuata yansımadığından şu an için belirlenememektedir.
3294 sayılı SOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMAYI TEŞVİK KANUNU m. 1Kaynağı aç
Başvuru Süreci Nasıl İşleyecek?
Öngörülen yapıya göre temel yetkili merci Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı koordinasyonunda çalışan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları olacaktır. Elektronik başvuru imkânı tanınması durumunda e-Devlet ilk başvuru kanalı hâline gelebilir; yerinde inceleme ve belge kontrolü ise ilçe bazındaki vakıflar üzerinden yürütülmesi beklenmektedir. Program yürürlükte olmadığından bu usul henüz uygulamaya geçmemiştir.
Mevcut Sosyal Yardımlarla Birlikte Alınabilir mi?
Vatandaşlık maaşı ile mevcut sosyal yardımların aynı anda alınıp alınamayacağı henüz kesinleşmemiştir. Uygulama kabul edilirse birlikte yararlanma imkânı, çıkarılacak mevzuattaki mahsup, gelir hesabı ve mükerrer yardım yasağına ilişkin kurallara göre şekillenecektir. Aynı ihtiyacı karşılayan iki nakdi yardım arasında mahsup veya tercih kuralı getirilebileceği belirtilmektedir; kesin bir kural şu an itibarıyla mevcut değildir.
Sık Sorulan Sorular
Vatandaşlık maaşı başladı mı?
2026 yılı itibarıyla vatandaşlık maaşına ilişkin TBMM'den geçmiş veya yürürlüğe girmiş bağlayıcı bir yasal düzenleme bulunmamaktadır. Program hâlen bir sosyal politika hedefi aşamasındadır.
Gelir sınırı nasıl hesaplanacak?
Taslak sisteme göre hane içinde kişi başına düşen aylık gelirin o yıl için belirlenen net asgari ücretin üçte birinin altında kalması gerekmektedir. Değerlendirme bireysel değil hane bazında yapılacaktır.
Aile Destek Programından alanlar otomatik geçiş yapabilir mi?
Aile Destek Programı 2024 Aralık itibarıyla sona ermiş olup bu programdan yararlananların vatandaşlık maaşına otomatik geçişini sağlayan bağlayıcı bir yasal düzenleme yayımlanmamıştır.
Çalışmayanlar otomatik olarak hak kazanır mı?
Hiç geliri olmayan kişilerin öncelikli değerlendirme grubunda yer alması beklenmekle birlikte, hanenin bütünüyle ekonomik durumu ve muhtaçlık hâli idari incelemeyle tespit edilmektedir; gelir yokluğu tek başına otomatik hak sahipliği doğurmamaktadır.
Nereye başvurulacak?
Öngörülen yapıya göre başvurular Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı koordinasyonunda çalışan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları aracılığıyla alınacaktır. Elektronik başvuru imkânı tanınması hâlinde e-Devlet kanalının kullanılması da öngörülmektedir.
Diğer sosyal yardımlar kesilir mi?
Bu konu kesinleşmemiştir. Birlikte yararlanma imkânı, çıkarılacak mevzuattaki mahsup ve mükerrer yardım yasağı kurallarına göre belirlenecektir; kesin bir kural şu an itibarıyla mevcut değildir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy