Vakıf üniversitelerinin eğitim ücreti artışlarına karşı Tüketici Hakem Heyetine yöneltilen başvurular; uyuşmazlık bedelinin yasal görev sınırını aşması, yetkisiz heyete başvurulması, reşit öğrenci adına usulüne uygun temsil belgesi sunulmaması, ödemede ihtirazi kayıt bulunmaması ve artışın sözleşme formülü ile yasal sınırlara uygun yapıldığının anlaşılması gerekçeleriyle reddedilmektedir. Başvurunun başarıya ulaşabilmesi için usul kurallarına tam uyum sağlanması ve artışın fahiş niteliğinin somut delillerle ortaya konulması gerekmektedir.
Vakıf Üniversiteleri ile Öğrenciler Arasındaki Hukuki İlişki
Anayasa'nın 130. maddesi uyarınca vakıf üniversiteleri kamu tüzel kişiliğine ve akademik özerkliğe sahiptir. Bu kurumların yerine getirdiği hizmet kamusal bir nitelik barındırsa da öğrenci ile üniversite arasında kurulan mali ve hukuki bağ, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında tüketici işlemi olarak kabul edilmektedir. Bu hukuki niteleme neticesinde, üniversitelerin ücret belirleme ve tahsilat süreçlerinden doğan uyuşmazlıklarda tüketici hukukunun koruyucu kuralları uygulama alanı bulmaktadır.
6502 sayılı Kanun'un 68. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tüketici hakem heyetleri, görev alanlarına giren başvuruları gereğini yerine getirmek üzere kabul etmekle yükümlüdür. Ayrıca kanunun 68. maddesinin beşinci fıkrası gereğince tüketici hakem heyetine başvuru zorunluluğu, tarafların ilgili mevzuatı çerçevesinde alternatif uyuşmazlık çözüm mercilerine başvuruda bulunma hakkını ortadan kaldırmaz.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 68Kaynağı aç
Usule İlişkin Ret Sebepleri: Görev Sınırı, Yetki ve Husumet
6502 sayılı Kanun'un 68. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, kanunda belirlenen parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetlerine başvuru zorunludur; bu sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar için ise tüketici hakem heyetlerine başvuru yapılamaz. Maddenin dördüncü fıkrası doğrultusunda bu parasal hadler, her takvim yılı başından itibaren Vergi Usul Kanunu uyarınca ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Uyuşmazlık konusu yapılan zam farkı tutarı heyetin görev sınırının üzerinde kaldığı takdirde, tüketici hakem heyeti işin esasına girmeksizin görevsizlik sebebiyle ret kararı vermek zorundadır.
Başvurunun yöneltileceği yerel merci yönünden 6502 sayılı Kanun'un 68. maddesinin üçüncü fıkrası uygulanır. Buna göre başvurular, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki tüketici hakem heyetine yapılır. Üniversitenin merkezinin, kampüsünün ya da tüketicinin ikametgahının bulunmadığı yetkisiz bir heyete başvurulması durumunda talep, itiraz üzerine veya heyetçe yapılacak incelemeyle yetkisizlik tespiti yapılarak reddedilir. Tüketici hakem heyeti bulunmayan ilçelerde kaymakamlıklara yapılan başvurular ise yetkili tüketici hakem heyetine iletilmektedir.
Hakem heyeti incelemelerinde taraf sıfatı ve temsil ehliyeti zorunlu bir usul koşuludur. Reşit olan öğrenci adına velisinin geçerli bir velayet hakkı, özel vekaletnamesi veya açık muvafakati bulunmaksızın başvuruda bulunması aktif husumet ehliyeti yokluğu sonucunu doğurur. Sözleşmenin tarafı olan öğrenci ile heyete başvuran veli arasındaki temsil bağı hukuken kanıtlanamadığında başvuru taraf yetersizliğinden usulden reddedilir.
Maddi Hukuka İlişkin Ret Sebepleri: Sözleşme Şartları ve İspat Yükü
Vakıf üniversitesinin tahsil ettiği zam oranının fahiş ve hakkaniyete aykırı olduğunu ispatlama yükümlülüğü tüketiciye aittir. Tüketicinin başvuru dilekçesinde resmi TÜFE ve Yİ-ÜFE verilerini, Yükseköğretim Kurulu tarafından yayımlanan yönlendirici ilkeleri, kurumun önceki yıllardaki artış trendlerini ve emsal vakıf üniversitelerinin ücret artış oranlarını karşılaştırmalı olarak sunması gerekir. İddiaların somut ekonomik göstergeler ve emsal verilerle kanıtlanamadığı durumlarda başvurular delil yetersizliğinden reddedilmektedir.
Eğitim-öğretim sözleşmesinde ücret artışına dair önceden kararlaştırılmış bir formül bulunması ve yapılan artışın bu formüle ve yasal sınırlara uygun olması halinde sözleşme hükümleri esas alınır. Söz konusu sözleşme maddesinin haksız şart niteliğinde olmadığı hallerde, sözleşme serbestisi ilkesi gereğince hakem heyeti tüketicinin ücret indirimine veya fark iadesine yönelik talebini reddeder.
Vakıf üniversitesinin sunduğu akademik kadro giderleri, altyapı yatırımları ve artan cari işletme maliyetlerine ilişkin analizler tüketici tarafından çürütülemediğinde de ret kararı verilebilir. Heyet, maliyet artışlarının eğitim faaliyetinin sürdürülebilmesi adına zorunlu olduğuna ve uygulanan zammın piyasa koşullarıyla uyumlu bulunduğuna kanaat getirirse fahişlik iddiasını yerinde görmeyerek başvuruyu reddedebilmektedir.
Ödeme Şekli, Süre Aşımı ve İdari Tasarruf Gerekçeleri
Ücret artışına karşı sonradan Hakem Heyetine başvurmayı planlayan tüketiciler yönünden kayıt anındaki irade beyanı belirleyicidir. Artırımlı eğitim ücreti banka veya muhasebe kanalıyla ödenirken ihtirazi kayıt şerhinin düşülmemiş olması, tüketici hakem heyetleri tarafından başvuruların reddedilmesinde temel gerekçeler arasında kabul edilebilmektedir.
Eğitim hizmeti alınıp tamamlandıktan ve ilgili akademik yıl bittikten çok uzun bir süre sonra geçmiş dönem zamlarına karşı yapılan başvurularda, hakkın kötüye kullanımı ve süresinde itiraz edilmemiş olması gerekçeleriyle ret kararları verilebilmektedir. Ayrıca sebepsiz zenginleşme veya haksız tahsil edilen bedellerin iadesine dair yasal zamanaşımı sürelerinin geçirilmiş olması durumunda, üniversitenin zamanaşımı itirazı üzerine başvuru heyetçe reddedilir.
Uygulamada bazı hakem heyetleri, idari yargı ile tüketici hukuku arasındaki görev sınırlarını dar yorumlama eğilimi gösterebilmektedir. Bu heyetler, vakıf üniversitelerinin 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu kapsamındaki statüsüne dayanarak ücret belirleme kararlarını kurumun idari bir tasarrufu olarak nitelendirmekte ve tüketici hukukunun denetim sınırları dışında kaldığı gerekçesiyle ret kararı verebilmektedir.
Hakem Heyeti Kararlarının Hukuki Niteliği ve İtiraz Yolu
6502 sayılı Kanun'un 70. maddesinin birinci fıkrası uyarınca tüketici hakem heyeti kararları tarafları bağlar. Kararlar, anılan maddenin ikinci fıkrası uyarınca İcra ve İflas Kanunu'nun ilamların yerine getirilmesi hakkındaki hükümlerine göre infaz edilir.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 70Kaynağı aç
Hakem heyetinin ret kararına karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde tüketici hakem heyetinin veya tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesine itiraz yoluna gidilebilir. 6502 sayılı Kanun'un 70. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca mahkemeye başvurulması kararın icrasını kendiliğinden durdurmamakta; ancak talep edilmesi halinde hakim icra işlemlerini tedbir yoluyla durdurabilmektedir. Kanunun 70. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca anılan itiraz hakkında mahkemenin tesis edeceği hüküm kesin nitelik taşır.
Vakıf üniversitesi zam farkı için Tüketici Hakem Heyetine hangi mercide başvurulur?
Başvurular 6502 sayılı Kanun m. 68/3 gereğince tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu veya üniversitenin bulunduğu yerdeki tüketici hakem heyetine yapılır; yetkisiz yerde açılan başvurular yetkisizlik tespitiyle reddedilir.
Zam farkı görev sınırını aşıyorsa Hakem Heyeti nasıl karar verir?
Uyuşmazlık konusu zam farkı o yıl için belirlenen parasal görev sınırının üzerindeyse hakem heyeti esasa girmeden görevsizlik sebebiyle ret kararı vermek zorundadır.
Reşit öğrencinin eğitim ücreti zammına velisi kendi adına itiraz edebilir mi?
Reşit öğrenci adına geçerli bir temsil yetkisi, vekaletname veya açık muvafakat belgesi olmaksızın veli tarafından yapılan başvurular aktif husumet ehliyeti yokluğu sebebiyle usulden reddedilir.
Üniversite zammının sözleşmeye uygun olması başvuruyu nasıl etkiler?
Ücret artışı sözleşmedeki formüle ve yasal sınırlara uygun yapılmışsa ve hüküm haksız şart teşkil etmiyorsa hakem heyeti sözleşme serbestisi ilkesi gereğince başvuruyu reddeder.
Tüketici Hakem Heyeti kararına karşı itiraz süresi kaç gündür?
6502 sayılı Kanun m. 70/3 uyarınca taraflar, hakem heyeti kararının kendilerine tebliğinden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edebilir ve mahkemenin kararı kesindir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy