Uzun Dönem İkamet İzni Şartları ve Başvuru Süreci

Uzun Dönem İkamet İzninin Hukuki Niteliği

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 42 ve 43. maddeleri çerçevesinde düzenlenen uzun dönem ikamet izni, Türkiye'de yasal izinle kesintisiz biçimde en az sekiz sene ikamet eden ya da ilgili Bakanlıkça öngörülen ölçütleri karşılayan yabancılara, Bakanlık onayı doğrultusunda valilik makamınca verilen süresiz oturum hakkıdır. Bu statüye hak kazanan yabancılar, kanuni bir ihlal veya iptal hali bulunmadığı sürece belirli bir geçerlilik süresine bağlı olmaksızın Türkiye'de süresiz olarak kalabilmektedir.

Başvuru İçin Aranan Kümülatif Koşullar

6458 sayılı Kanun'un 43. maddesinin birinci fıkrası uyarınca uzun dönem ikamet iznine geçiş yapılabilmesi için kanunda öngörülen şartların birlikte gerçekleşmesi zorunludur. Bu kapsamda ilgilinin kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle Türkiye'de kalmış olması, son üç yıl içinde sosyal yardım almamış bulunması, kendisi veya varsa ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelir kaynağına sahip olması, geçerli sağlık sigortası bulunması ve kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit oluşturmaması gerekir.

Bakanlığın belirlediği şartlara sahip olması nedeniyle uzun dönem ikamet izni verilmesi uygun görülen yabancılar için 6458 sayılı Kanun'un 43. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit oluşturmama şartı dışındaki koşullar aranmaz.

Başvuru sahibinin kendisinin ve varsa ailesinin geçimini temin edecek düzenli ve yeterli gelire sahip olduğunu resmi belgelerle tevsik etmesi gerekmektedir. İlgili gelirin yabancının kendi adına veya resmi kazancına dayanması zorunlu olup, üçüncü kişilerin noter onaylı olsa dahi sunacağı maddi taahhütler gelir şartının ispatında kabul edilmemektedir.

Sekiz Yıllık İkamet Süresinin Hesaplanması ve Muafiyetler

Uzun dönem ikamet iznine esas alınan sekiz yıllık kesintisiz yasal sürenin hesabında, 6458 sayılı Kanun'un 38 ve 43. maddeleri uyarınca öğrenci ikamet izniyle geçirilen sürelerin yalnızca yarısı hesaba dahil edilir.

İkamet izni bulunmaksızın Türkiye'de vizeyle ya da kaçak olarak geçirilen süreler sekiz yıllık yasal hesaplamaya dahil edilmez. Bununla birlikte, hakkında sınır dışı etme kararı tesis edilerek uygulanmış bulunan yabancıların önceki ikamet süreleri de bu hesaplamadan silinir.

Türk soylu yabancılar bakımından Göç Politikaları Kurulu kararı doğrultusunda uzun dönem ikamet izni başvurusunda sekiz yıllık kesintisiz ikamet şartı aranmamaktadır. Soy bağını doğum belgesi, sürgün belgesi veya yetkili makamlardan alınan onaylı belgelerle tevsik eden Türk soylu yabancılar süre şartından muaf olmakla birlikte, kamu düzeni ve kamu güvenliği şartına tabi tutulmaya devam ederler.

Uzun Dönem İkamet İznine Geçiş Hakkı Bulunmayan Statüler

6458 sayılı Kanun'un 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri ile insani ikamet izni sahiplerine ve geçici koruma sağlanan yabancılara uzun dönem ikamet iznine geçiş hakkı tanınmamaktadır. Bu statülerde bulunan yabancılar, statülerinin niteliği gereği süresiz ikamet izni talebinde bulunamazlar.

Sağlanan Haklar, Kısıtlamalar ve Çalışma İzni

6458 sayılı Kanun'un 44. maddesinin birinci fıkrası uyarınca uzun dönem ikamet izni bulunan yabancılar; askerlik yapma yükümlülüğü, seçme ve seçilme, kamu görevlerine girme, muaf olarak araç ithal etme ve özel kanunlardaki düzenlemeler hariç olmak üzere, sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakları saklı kalmak ve ilgili mevzuat hükümlerine tabi olmak şartıyla Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanırlar.

6458 sayılı Kanun'un 44. maddesinin ikinci fıkrası gereğince, uzun dönem ikamet izni sahiplerine tanınan bu haklara kısmen veya tamamen kısıtlamalar getirmeye Cumhurbaşkanı yetkilidir.

Uzun dönem ikamet iznine sahip yabancıların süresiz olarak çalışabilmesi için 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na başvuruda bulunarak süresiz çalışma izin belgesi temin etmeleri gerekmektedir.

İkamet İzninin İptali Sebepleri ve Yeniden Başvuru

6458 sayılı Kanun'un 45. maddesinin birinci fıkrası uyarınca uzun dönem ikamet izinleri; yabancının kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturması ya da sağlık, eğitim ve ülkesindeki zorunlu kamu hizmeti dışındaki bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla süreyle Türkiye dışında bulunması hâllerinde iptal edilir.

Sağlık, eğitim ve ülkesindeki zorunlu kamu hizmeti dışındaki bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla süreyle yurt dışında kalınması sebebiyle izni iptal edilen yabancılar, 6458 sayılı Kanun'un 45. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tekrar başvuru yaptıklarında sekiz yıllık kesintisiz ikamet şartına tabi tutulmazlar. Bu kişilerin yeniden yapacakları başvurular ve sonuçlandırılmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir; başvurular yurt dışında konsolosluklara, yurt içinde ise ilgili valiliklere iletilebilir.

Adres Tescili ve Hukuki Uyuşmazlık Süreci

İkamet izin belgesini teslim alan yabancının, belgenin kendisine teslim edildiği tarihten itibaren en geç yirmi iş günü içinde yetkili nüfus müdürlüğüne başvurarak adres kayıt sistemine tescilini yaptırması zorunludur. Adres tescilinin süresi içinde yerine getirilmemesi ikamet izninin askıya alınmasına sebebiyet verebilir.

Uzun dönem ikamet izni başvurusunun reddi veya mevcut iznin iptali işlemlerine karşı, kararın tebliğinden itibaren altmış gün içinde yetkili idare mahkemesinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açılabilir. Aynı süre içerisinde ilgili idari makama itiraz yoluna başvurulması durumunda dava açma süresi durur ve itirazın sonucuna göre yasal süreç devam eder.

Uzun dönem ikamet izni başvurusu reddedilen yabancı, idarece bildirilen aynı hukuki gerekçeye dayanarak ret kararından itibaren altı ay boyunca yeniden ikamet başvurusunda bulunamaz.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy