Uzman Erbaşlığın Hukuki Niteliği ve Kapsamı
Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde istihdam edilen uzman erbaşlar, 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu hükümlerine tabidir. Bu statüdeki personel 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamı dışında olup hak ve yükümlülükleri kendi özel kanununda belirlenmiştir. Uzman erbaşlık müstakil bir rütbe olmayıp uzman onbaşı ve uzman çavuş rütbelerini bünyesinde toplayan üst statü unvanıdır. Kadro görev yerleri kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından hazırlanarak Milli Savunma veya İçişleri Bakanlıklarının onayıyla her yıl ilan edilir.
3269 sayılı UZMAN ERBAŞ KANUNU m. 4Kaynağı aç
Giriş Koşulları ve Başvuru Usulü
Uzman onbaşı olabilmek için en az ilköğretim okulu veya dengi okul mezunu olmak ve muvazzaflık hizmetini tamamlamış bulunmak gerekir. Uzman çavuşluk için ise en az lise veya dengi okul mezunu çavuş olmak ya da en az ilköğretim okulu mezunu olup askerlik hizmetini çavuş rütbesiyle tamamlamış bulunmak aranır. Bununla birlikte Uzman Erbaş Yönetmeliğindeki esaslara göre uzman onbaşılıktan uzman çavuşluğa geçiş yapılması da mümkündür. Giriş sınavlarında düzenlenen nitelik belgesindeki not ortalamalarının toplamı 100 tam not üzerinden en az 80 olmak zorundadır.
Muvazzaflık hizmetini sürdürenler ile terhisinin üzerinden 5 yıldan fazla süre geçmemiş olan erbaş ve erler, başvuru yılının ocak ayının ilk günü itibarıyla 27 yaşını bitirmemiş olmak kaydıyla başvurabilir. En az 3 yıl görev yapmış sözleşmeli erbaş ve erler ise sonraki sözleşme dönemlerinde, başvuru yılının ocak ayının ilk günü itibarıyla 29 yaşını doldurmamış olmak ve sıralı üç disiplin amirinden olumlu nitelik belgesi almak şartıyla uzman erbaşlığa müracaat edebilir. Askerlik hizmeti sırasında başvurusu kabul edilenler kalan süreye bakılmaksızın eğitime alınır ve sözleşme tarihine kadarki süreleri askerlikten sayılır. Sözleşme süresi içinde ilişiği kesilenlerin hizmet sürelerinin üçte biri eksik kalan askerlik süresini karşılıyorsa askerlik yükümlülüğü tamamlanmış sayılır; aksi halde kalan süre tamamlatılır.
Askeri öğrencilikle ilişiği kesilmiş olanlar ile Türk Silahlı Kuvvetlerinde daha önce subay, astsubay, uzman jandarma veya uzman erbaş olarak görev yapmış kişiler bu statüye kabul edilmez. Kasten işlenen bir suçtan ötürü adli veya askeri mahkemelerce 30 günden fazla süreli hapis cezası alanlar ile taksirli suçlardan 6 ay veya daha fazla hapis cezasına çarptırılanlar uzman erbaş olamaz. Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, cürüm tasnii, istimal ve istihlâk kaçakçılığı hariç kaçakçılık, resmi ihaleye fesat karıştırma, firar, emre itaatsizlikte ısrar, mukavemet ve 1632 sayılı Askerî Ceza Kanununun 148 inci maddesindeki suçlardan mahkûmiyet halinde ceza ertelense, seçenek yaptırıma çevrilse, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilse veya affa uğralsa dahi istihdam engeli doğar.
Hizmet Sözleşmesi ve Fesih Sebepleri
Uzman erbaşlar için göreve başlama tarihi, taahhüt senedinin imzalanarak verildiği tarihtir. İlk taahhüt senedi 2 yıldan az ve 5 yıldan fazla süreli düzenlenemez. Sözleşmeler azami 45 yaşına girilen yıla kadar uzatılabilir. Hizmet süresini uzatmak isteyen personelin taahhüt bitiminden en az üç ay önce, yurt dışı geçici göreve gideceklerin ise en az altı ay önce dilekçe vermesi şarttır. İlk 5 aylık intibak döneminde intibak edemeyenlerin veya kendi arzusuyla ayrılmak isteyenlerin sözleşmeleri feshedilir; bu süreçte peşin ödenen hakların çalışılmayan günlere ait kısmı geri alınır. Barışta görevde başarısız olan veya kendisinden istifade edilemeyeceği anlaşılan uzman erbaşların ilişiği süresine bakılmaksızın kesilerek yedekte er kaynağına aktarılır ve bu hallere dair işlemler yönetmelikle belirlenir.
3269 sayılı UZMAN ERBAŞ KANUNU m. 12Kaynağı aç
3269 sayılı Kanunun 12 nci maddesi uyarınca siciline göre kademe ilerlemesi yapamayanların, taksirli suçlar hariç 30 günden fazla hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm olanların veya ertelense dahi kanunda tahdidi sayılan yüz kızartıcı, devlete ya da askeri düzene karşı suçlar ile 1632 sayılı Kanunun 148 inci maddesindeki fiillerden hüküm giyenlerin sözleşmesi feshedilir. Ayrıca son bir yılda kesinleşen toplam 30 gün veya daha fazla oda hapsi ya da hizmet yerini terk etmeme cezası alanların, son bir yılda en az iki amirden toplam 8 veya daha fazla disiplin cezası alanların, yabancı uyruklu evliliği onaylanmayanların, Türk vatandaşlığından çıkanların ve terör örgütleriyle iltisaklı faaliyet yürütenlerin sözleşmeleri feshedilerek ilişiği kesilir. Fesih işlemi neticesinde ilişiği kesilenler yeniden Türk Silahlı Kuvvetlerine kabul edilmez.
Komando veya sadece yüzer birlik kadrolarında en az 4 yıl görev yapan personelin başka bir kadro veya sınıfa atanması ya da kadrosunun kaldırılması halinde sözleşmesini feshetme hakkı bulunur. Bu gerekçeyle ayrılan uzman erbaşlara tazminat ödemesi gerçekleştirilir.
Kademe İlerlemesi, Derece Yükselmesi ve Terfi
Uzman erbaşların kademe ilerlemesi yapabilmesi için bulunduğu kademede en az 1 yıl çalışması, olumlu sicil alması ve ilerleyebileceği bir kademenin bulunması zorunludur. Derece yükselmesinde ise derecesinde en az 3 yıl ve bu derecenin 3 üncü kademesinde en az 1 yıl çalışılması, her kademede olumlu sicil alınması ve üst derecenin mevcut olması aranır. Sicilin olumlu sayılabilmesi için sicil tam notunun en az yüzde altmış olması gerekir. Uzman onbaşılardan 1 yıllık hizmetini tamamlayan, istekli olan ve olumlu sicil kanaati bulunanlar yetkili komutanlıklar ve makamlar tarafından uzman çavuşluğa terfi ettirilebilir.
İzin Hakları ve Rapor İtiraz Usulü
Uzman erbaşların barışta her yıl 30 gün yıllık planlı izin ve 15 güne kadar mazeret izni hakkı bulunur; yol süresi bu izinlere dâhil değildir. Planlı izne ayrılan personele takvim yılında bir defa olmak üzere intikal şartlarına göre 4 güne kadar yol izni verilebilir. Bakmakla yükümlü olduğu veya refakat edilmediğinde hayati tehlikesi bulunacak aile fertlerinin ağır kaza veya hastalıklarının sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi durumunda 3 aya kadar aylıklı, gerekirse bir katına kadar uzatmalı ve peşinden 6 aya kadar aylıksız izin tanınabilir; aylıksız izin süresi sözleşme süresine dâhil edilmez.
Sağlık kurulu raporlarına yönelik tebliğden itibaren üç iş günü içinde itiraz yapılabilir. İtiraz üzerine sevk edilen ikinci hastanenin kararı ile ilk rapor arasında çelişki bulunursa nihai karar İl Sağlık Müdürlüğünün sevk edeceği hakem hastane sağlık kurulu tarafından verilir.
Mali Haklar ve İkramiye Düzenlemeleri
Uzman çavuşlar 10 uncu derecenin birinci kademesinden, uzman onbaşılar 11 inci derecenin birinci kademesinden göreve başlatılır. Kendilerine astsubay ek göstergelerinin 2/3'ü uygulanır ve bu rakam 2200'ü geçemez. Kusuru olmaksızın sözleşmesi yenilenmeyen veya süresi biterek ayrılan personele ayrılış tarihindeki net maaşının 20 katını aşmamak üzere ikramiye ödenir; ikramiyeden damga vergisi haricinde vergi kesilmez. Sağlık, vefat, kuvvet ya da sınıf değişikliği veya kadronun kalkması hallerinde bir yılı doldurmadan ayrılanlara, bir yıllık ikramiye tutarı 12 aya bölünerek hizmet edilen ay kadar ödeme yapılır.
Disiplinsizlik ve ahlaki gerekçelerle sözleşmesi feshedilenler ile astsubay nasbedilen personele ikramiye ve tazminat verilmez. Görevdeyken işlediği iddia edilen suçtan ötürü yargılaması süren ve sözleşme bitiminde ayrılan personelin ikramiyesi yargılama kesinleşene kadar bekletilir; beraat edenlere ödenir, mahkûm olanlara verilmez.
Uzman erbaşlar sözleşmelerini tek taraflı olarak feshedebilir mi?
Kural olarak uzman erbaşların diledikleri an sözleşme feshetme hakkı bulunmamaktadır. Personel yalnızca ilk 5 aylık intibak döneminde sözleşmesini feshederek ayrılabilir; ayrıca komando veya yüzer birliklerde en az 4 yıl görev yapıp sınıf veya kadro değişikliğine uğrayanların da fesih hakkı mevcuttur.
Uzman erbaşlık için başvuru yaş sınırı nedir?
Muvazzaflık hizmetini yapan veya terhisinin üzerinden 5 yıl geçmemiş erbaş ve erler başvuru yılının ocak ayının ilk günü itibarıyla 27 yaşını; en az 3 yıl görev yapmış sözleşmeli erbaş ve erler ise 29 yaşını bitirmemiş olmak şartıyla başvurabilir.
Sağlık kurulu raporuna kaç gün içinde itiraz edilmelidir?
Yetkili sağlık kurulu tarafından tanzim edilen raporlara, raporun tebliğ edildiği tarihten itibaren üç iş günü içinde müracaat edilerek itiraz edilmesi gerekir.
Hangi durumlarda uzman erbaşlara ikramiye ödenmez?
Disiplinsizlik ve ahlaki sebeplerle sözleşmesi feshedilenlere, astsubaylığa geçirilenlere ve görevdeyken işlenen suç nedeniyle yapılan yargılama sonucunda mahkûmiyet kararı kesinleşen personele ikramiye ödenmez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy