Yönetmeliğin Amacı ve Başvuru Usulü
Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin amacı; Türk vatandaşlığının kazanılması, kaybı, ispatı ve çok vatandaşlığa ilişkin işlemlerin yürütülmesinde uygulanacak usul ve esasları belirlemek ve uygulamada birliği sağlamaktır.
Türk vatandaşlığının iktisabı, kaybı, tespiti ve çok vatandaşlığa dair müracaatlar, yurt içinde ilgilinin yerleşim yerinin bulunduğu valiliğe, yurt dışında ise konsolosluk veya büyükelçilik gibi dış temsilciliklere bizzat yahut özel yetki taşıyan vekâletnameyle sunulur; posta vasıtasıyla yapılan başvurular ise kabul edilmemektedir.
Doğum Esasına Göre Vatandaşlığın Tespiti ve Bildirimi
Türkiye'de doğan ve ana babasının belli olmaması, vatansız bulunması veya millî kanunları uyarınca ana babasından dolayı vatandaşlık kazanamaması gibi nedenlerle herhangi bir devletin vatandaşlığını kazanamayan çocuk, doğumundan itibaren Türk vatandaşlığını kazanır.
Yurt dışında ikamet eden ve reşit olmasına rağmen doğumu bildirilmeyen kişilerin aile kütüğüne kaydı, Türk vatandaşı anne veya babadan ötürü vatandaşlığı kazandıklarının Bakanlıkça yapılacak incelemeyle doğrulanması halinde gerçekleştirilir. Yapılan araştırmada yeterli bilgi ve belgeye ulaşılamaması durumunda ise tescil talebi reddedilir.
Genel, İstisnai ve Göçmenlik Yoluyla Vatandaşlığın Kazanılması
Genel yolla Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancı; kanuni şartları taşıyıp taşımadığı, soy durumu, Türkçe konuşma yeterliliği, geçim durumu ve toplum yaşantısına uyumu yönünden komisyon mülakatına tabi tutulur. İnceleme sonucunda gerekli koşulları taşımadığı belirlenen yabancıların dosyaları Bakanlığa gönderilmez ve il müdürlüğünce ilgilisine bu yönde bildirim yapılır.
İstisnai yolla vatandaşlık iktisabında gayrimenkul, mevduat, devlet borçlanma senedi ve fon payı edinimlerine ait dövizler, işlemlerden önce yetkili bir banka vasıtasıyla Merkez Bankasına bozdurulur. Satım neticesinde mevduat ve borçlanma senetleri üzerinden elde edilen Türk lirası meblağların üç yıl boyunca tutulması zorunlu olup, bu üç yıllık Türk lirası tutma yükümlülüğü taşınmaz ve fon bentlerini kapsamaz; ayrıca şartları tamamlamak gayesiyle yatırım çeşitleri arasında geçiş yapılabilmektedir.
5543 sayılı İskân Kanunu uyarınca göçmen statüsüne alınan yabancıların vatandaşlık dosyaları il bayındırlık ve iskân müdürlüklerince tanzim edilerek Bakanlığa iletilir. İntikal eden dosyanın incelenmesinin ardından ilgilinin Türk vatandaşlığına kabulü hususunda Bakanlar Kuruluna teklif götürülür.
Eksik Belge, Yalan Beyan ve Güvenlik İncelemesi Esasları
Bakanlıkça yabancı makamlardan temin edilemeyen belgenin istenmemesi yönünde talimat verilmesi halinde, ilgiliden söz konusu belgede bulunması gereken bilgileri içeren yazılı beyan alınır. Türk vatandaşlığının yalan beyan veya vatandaşlığı kazanmaya esas teşkil eden unsurların gizlenmesi sonucunda kazanıldığının sonradan anlaşılması durumunda vatandaşlığa alınma kararı iptal edilir.
Türk vatandaşlığını kazanmak veya kaybetmek isteyen kişi hakkında yapılan araştırma ve soruşturma bir yıl geçerlidir. Gerekli görülen hallerde bir yıllık süre beklenmeksizin yeniden araştırma ve soruşturma yaptırılabilir.
Taksirli fiiller istisna olmak üzere; infazı ertelenmiş, zamanaşımına uğramış, hakkında hükmün açıklanması geriye bırakılmış, adli para cezasına çevrilmiş veya affa uğramış olsa dahi, altı ayı aşan süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişiler Türk vatandaşlığını kazanamaz.
Vatandaşlıktan Çıkma Usulü, Belge Geçerliliği ve Hakların Durumu
Başka bir devlet vatandaşlığını henüz kazanmamış olan kişiye müracaat makamlarınca önce Türk vatandaşlığından çıkma izin belgesi teslim edilir. Çıkma belgesi, ilgilinin yabancı devlet vatandaşlığını kazandığını belgeleyene kadar dosyasında muhafaza edilir ve yabancı devlet vatandaşlığının kazanıldığı belgelendiğinde teslim edilir.
Türk vatandaşlığından çıkma izin ve çıkma belgesi, karar tarihinden itibaren iki yıl geçerlidir. İki yıl içinde teslim edilemeyen veya aranan şartın kaybı nedeniyle verilemeyen belgeler iptal edilmek üzere iade edilir.
Türk vatandaşlığından çıkışına izin verilen yabancı adayı, çıkma belgesini imza mukabilinde aldığı tarihten itibaren vatandaşlığı kaybederek yabancı muamelesine tabi tutulur. Çıkma izniyle vatandaşlığın sona ermesi diğer eşin vatandaşlığı üzerinde bir tesir doğurmaz.
Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle ayrılanlar ile kendileriyle birlikte işlem gören çocukları, kamu düzeni ile millî güvenliğe ilişkin hükümler saklı kalmak üzere vatandaşlara tanınan haklardan prensip olarak yararlanırlar. Ancak bu şahısların askerlik mükellefiyeti, seçme ve seçilme, kamu hizmetine girme ile gümrüksüz taşıt veya ev eşyası ithal etme yetkileri bulunmaz; sosyal güvenlikten doğan kazanılmış hakları ise ilgili mevzuat çerçevesinde saklı tutulur.
Anne yahut babaya bağlı şekilde kendi iradeleri haricinde Türk vatandaşlığını yitirmiş kimseler, reşit olmalarını takip eden üç yıllık hak düşürücü süre zarfında yazılı bildirim yapmak kaydıyla seçme haklarını kullanarak vatandaşlığı yeniden kazanabilirler.
Hukuka Aykırı Kararların Geri Alınması ve Çok Vatandaşlık Rejimi
Türk vatandaşlığının iktisabı ya da kaybına ilişkin idari kararların; hukuki koşullar gerçekleşmeden, sehven veya mükerrer olarak verildiğinin tespiti halinde, söz konusu işlemler kararı tesis eden makam tarafından geri alınır ve ilk tesis tarihinden itibaren hükümsüz sayılır.
Çok vatandaşlığa sahip olduğu halde bildirimde bulunmayan Türk vatandaşlarının diğer devlet vatandaşlığı ile yapmış oldukları nüfus olayları nüfus kayıtlarına işlenmez.
Birden çok tabiiyete sahip kişinin ibraz ettiği yabancı kimlik belgesindeki kayıtlar ile aile kütüğündeki verilerin farklılaşması halinde vatandaşlık işlemleri yürütülmez. Bu farklılığa sahip ilgilinin her iki kaydın da aynı kişiye ait olduğunu Türk mahkemelerinden temin edeceği bir tespit kararıyla belgelemesi durumunda başvurusu yeniden incelenir.
Posta yoluyla vatandaşlık başvurusu yapılabilir mi?
Türk vatandaşlığının kazanılması, kaybı, ispatı ve çok vatandaşlığa ilişkin başvurular ilgilinin yerleşim yerinin bulunduğu valiliğe veya yurt dışında dış temsilciliklere bizzat yahut özel vekâletnameyle yapılır; posta yoluyla yapılan müracaatlar kabul edilmez.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması vatandaşlık başvurusunu engeller mi?
Taksirli suçlar hariç tutulmak üzere ertelenmiş, zamanaşımına uğramış, hükmün açıklanması geriye bırakılmış, paraya çevrilmiş veya affa uğramış olsa dahi altı aydan fazla hapis cezası alanlar Türk vatandaşlığını kazanamaz.
Türk vatandaşlığından çıkma belgelerinin geçerlilik süresi ne kadardır?
Türk vatandaşlığından çıkma izin ve çıkma belgeleri, karar tarihinden itibaren iki yıl geçerlidir.
Çok vatandaşlıkta kimlik bilgileri farklıysa işlem nasıl yürütülür?
Yabancı kimlik belgesindeki bilgiler ile aile kütüğündeki bilgiler farklı olduğunda vatandaşlık işlemi yapılmaz; ilgilinin Türk mahkemelerinden aynı kişi olduğuna dair tespit kararı ibraz etmesi durumunda talep yeniden değerlendirilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy