İcra takibi veya borç tahsilinde borçluyu tehdit ederek, korkutarak ya da aile bireylerine baskı yaparak para alınmaya çalışılması, avukatlık mesleğinin onuruna yakışmayan davranışlar arasında değerlendirilir. Avukat alacağı izlerken hukuka uygun yöntem kullanmak zorundadır. Tehdit, korkutma ve baskı bu yöntemler arasında gösterilmez; bu tür eylemler Türk Ceza Kanunu kapsamında suç oluşturabilir.
Tehdit suçunun temel ayrımı
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 106. maddesi, bir başkasını kendisinin veya yakınının hayatına, vücut ya da cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden bahisle tehdit eden kişiyi altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırır. Bu suçun kadına karşı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı dokuz aydan az olamaz. Hüküm genel tehdit suçunu düzenler; hukuk bürosu veya tahsilat ilişkisine özgü ayrı bir bent içermez.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 106Kaynağı aç
Malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratacağından veya sair bir kötülük edeceğinden bahisle tehditte ise mağdurun şikâyeti üzerine iki aydan altı aya kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur. Bu bentte şikâyet şartı açıkça yer alır.
Nitelikli hâller ve ayrıca cezalandırma
Tehdidin silahla; kişiyi tanınmayacak hâle koyarak, imzasız mektupla veya özel işaretlerle; birden fazla kişi tarafından birlikte ya da var olan veya var sayılan suç örgütlerinin korkutucu gücünden yararlanılarak işlenmesi hâlinde iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
Tehdit amacıyla kasten öldürme, kasten yaralama veya malvarlığına zarar verme suçu işlenirse ayrıca bu suçlardan dolayı da ceza verilir.
Kişiyi hürriyetinden yoksun bırakma tehdidiyle borç tahsil etmeye çalışmak ciddi yasal sonuçlar doğurabilir. Bu ifade her sözün aynı sonuca bağlanacağını veya belirli bir cezanın kendiliğinden uygulanacağını göstermez.
Huzur ve sükûnu bozmak
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 123. maddesinin birinci fıkrasına göre, sırf huzur ve sükûnu bozmak maksadıyla bir kimseye ısrarla telefon edilmesi, gürültü yapılması ya da aynı maksatla hukuka aykırı başka bir davranışta bulunulması hâlinde, mağdurun şikâyeti üzerine faile üç aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir. Maksat, ısrar ve davranış birlikte aranır. Hüküm hukuk bürosu veya alacak tahsili için ayrı bir istisna içermez.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 123Kaynağı aç
Bildirim ve mesleki denetim
Avukat veya hukuk bürosunca tehdit edildiğini ileri süren borçlu, durumu kanıtlarıyla savcılığa bildirebilir. Ses kaydı gibi deliller suç duyurusunda önem taşır. Tehdit altında hisseden borçlu şikâyetçi olabilir ve hukuki süreç başlatabilir.
Türkiye’de avukatların mesleki faaliyetleri ilgili baro tarafından denetlenir. Mesleki davranış kurallarına aykırı hareket eden avukat, kayıtlı olduğu baronun disiplin kuruluna şikâyet edilebilir. Şikâyet yazılı dilekçeyle başlar; kurul şikâyeti değerlendirir ve inceleme yapar. Aykırı hareketin tespiti, cezanın kendiliğinden verileceği anlamına gelmez.
Disiplin cezalarının türleri
1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 135. maddesine göre avukatlar hakkında uygulanacak disiplin cezaları uyarma, kınama, para cezası, işten çıkarma ve meslekten çıkarmadır. Uyarma, avukata mesleğinde, görevinde veya davranışında daha dikkatli davranması gerektiğinin yazılı bildirilmesi; kınama ise kusurlu sayıldığının yazılı bildirilmesidir.
1136 sayılı AVUKATLIK KANUNU m. 135Kaynağı aç
Maddede sıralanan bentler arasında, yapılan tahsilatın makul süre içinde icra dosyasına bildirilmemesi ve gerekmediği hâlde ilama bağlı alacağın birden çok kaleme ayrılarak icra takibine konu edilmesi yer alır. Bu bentler tehdit içeren tahsilatı özel olarak adlandırmamaktadır.
Kınama cezasına bağlanan hâller arasında, meslekle ilgili bir iş nedeniyle çevrim içi mecralar dâhil yazılı, sözlü veya görsel biçimde kişilerle ısrarlı iletişim kurmak veya kurmaya çalışmak vardır. Kendisinin ve mesleğin itibarını veya toplumun mesleğe güvenini zedeleyecek tutum ve davranışlarda bulunmak da bu hâller arasındadır. Her ısrarlı iletişim tehdit suçunu oluşturmaz; hangi tahsilat davranışının bu bende gireceği somut olaya bağlıdır.
İşten çıkarma, avukatın veya avukatlık ortaklığının üç aydan az ve iki yıldan fazla olmamak üzere mesleki faaliyetten yasaklanmasıdır. Meslekten çıkarma ise avukatlık ruhsatnamesinin geri alınarak avukatın adının baro levhasından silinmesi ve avukatlık unvanının kaldırılmasıdır. İşten çıkarma, metinde ardından sayılan hâllere bağlanır; tehditkâr tahsilat bu hâller arasında açıkça sayılmamıştır.
Uzlaştırma kapsamı ve istisnalar
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 253. maddesinde, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarla birlikte Türk Ceza Kanunu’nun 106. maddesinin birinci fıkrasındaki tehdit suçu da uzlaştırma girişimine tabi suçlar arasında sayılmıştır. Atıf birinci fıkrayadır; aynı maddenin ikinci fıkrasındaki nitelikli hâller bu hükümde ayrıca sayılmamıştır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 253Kaynağı aç
Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takip suçunda ve hakaret suçunda, şikâyete bağlı olsalar bile uzlaştırma yoluna gidilemez. Uzlaştırma kapsamındaki bir suç, bu kapsama girmeyen başka bir suçla aynı mağdura karşı birlikte işlenmişse uzlaşma hükümleri uygulanmaz. Önödeme kapsamındaki bir suç ile uzlaştırma kapsamındaki bir suç aynı mağdura karşı birlikte işlenmişse, uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanır.
Uzlaştırma işlemleri
Suç uzlaşmaya tabi ise ve kamu davası için yeterli şüphe varsa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir; görevli uzlaştırmacı taraflara uzlaşma teklif eder. Tekliften itibaren yedi gün içinde karar bildirilmezse teklif reddedilmiş sayılır. Dosyadaki adreste bulunmama, yurt dışında olma veya başka nedenle ilgili kişilere ulaşılamazsa uzlaştırmaya gidilmeden soruşturma sonuçlandırılır.
Birden fazla kişinin mağdur veya zarar gören olduğu suçta uzlaştırma için hepsinin uzlaşmayı kabul etmesi gerekir. Uzlaşma teklifi veya kabulü, delillerin toplanmasına ve koruma tedbirlerinin uygulanmasına engel değildir.
Uzlaştırmacı, belge örneklerinin verilmesinden itibaren en geç otuz gün içinde işlemleri sonuçlandırır. Büro bu süreyi her seferinde yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir. Uzlaştırma sonuçsuz kalırsa tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez.
Uzlaşmanın ceza soruşturmasına etkisi
Şüpheli edimini defaten yerine getirirse hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Edimin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik göstermesi hâlinde, 171. maddedeki şartlar aranmaksızın kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir ve erteleme süresince zamanaşımı işlemez.
Ertelemeden sonra uzlaşma gerekleri yerine getirilmezse, 171. maddenin dördüncü fıkrasındaki şart aranmaksızın kamu davası açılır. Uzlaşma sağlanırsa, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlar hariç, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış dava feragat edilmiş sayılır.
Şüpheli edimini yerine getirmezse uzlaşma raporu veya belgesi, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 38. maddesinde yazılı ilam niteliğindeki belgelerden sayılır. Uzlaştırma müzakerelerindeki açıklamalar herhangi bir soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılamaz.
İlk uzlaşma teklifinden, uzlaştırma girişiminin sonuçsuz kaldığı ve en geç uzlaştırmacının raporunu büroya verdiği tarihe kadar dava zamanaşımı ile kovuşturma şartı olan dava süresi işlemez.
Sık sorulan sorular
Avukat tehditle borç tahsil edebilir mi?
Hayır. Avukat hukuka uygun yöntem kullanmak zorundadır; tehdit, korkutma veya baskı bu yöntemler arasında değildir ve Türk Ceza Kanunu kapsamında suç oluşturabilir.
Malvarlığına yönelik tehdit şikâyete bağlı mıdır?
Evet. Malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratma veya sair bir kötülük etme tehdidinde ceza, mağdurun şikâyeti üzerine verilir.
Israrlı telefon hangi şartla cezalandırılır?
Huzur ve sükûnu sırf bozmak amacıyla ısrarla telefon edilmesi, gürültü yapılması veya aynı maksatla hukuka aykırı başka davranışta bulunulması hâlinde, mağdurun şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir.
Tehdit suçu uzlaştırmaya girer mi?
Türk Ceza Kanunu’nun 106. maddesinin birinci fıkrasındaki tehdit suçu uzlaştırma girişimine tabi suçlar arasında sayılmıştır. İkinci fıkradaki nitelikli hâller bu hükümde ayrıca sayılmamıştır.
Uzlaşma sağlanmazsa yeniden denenebilir mi?
Hayır. Uzlaştırma sonuçsuz kalırsa tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

