TCK Madde 13 ve Evrensellik İlkesi Kapsamındaki Suçlar
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 13. maddesi uyarınca, maddede sayılan katalog suçların bir Türk vatandaşı veya yabancı tarafından yabancı bir ülkede işlenmesi hâlinde Türk kanunları uygulanır. Bu çerçevede; İkinci Kitap Birinci Kısım suçları ile İkinci Kitap Dördüncü Kısım altındaki Üçüncü, Dördüncü, Beşinci, Altıncı, Yedinci ve Sekizinci Bölümlerde yer alan suçlar, işkence (m. 94, 95), çevrenin kasten kirletilmesi (m. 181), uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (m. 188) ile kullanılmasını kolaylaştırma (m. 190), parada sahtecilik (m. 197), para ve kıymetli damgaları imale yarayan araçların üretimi ve ticareti (m. 200), mühürde sahtecilik (m. 202), fuhuş (m. 227) ve deniz, demiryolu veya havayolu ulaşım araçlarının kaçırılması, alıkonulması (m. 223/2-3) ya da bu araçlara zarar verilmesi (m. 152) suçları yer alır. Evrensellik ilkesine dayanan bu katalog tahdidi niteliktedir ve yorum yoluyla genişletilemez; yabancı bir kişinin yabancı bir kişiye karşı yabancı ülkede işlediği kasten öldürme eylemi bu maddede sayılmadığından Türk mahkemelerinin görev ve yetkisi doğmaz.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 13Kaynağı aç
yabancı tarafından, yabancı ülkede işlenmesi halinde, Türk kanunları uygulanır:
a) İkinci Kitap, Birinci Kısım
altında yer alan suçlar.
b) İkinci Kitap, Dördüncü Kısım
altındaki Üçüncü, Dördüncü, Beşinci, Altıncı, Yedinci ve Sekizinci Bölümlerde
yer alan suçlar.
c) İşkence (madde 94, 95).
d) Çevrenin kasten kirletilmesi
(madde 181).
e) Uyuşturucu veya uyarıcı madde
imal ve ticareti (madde 188), uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını
kolaylaştırma (madde 190).
f) Parada sahtecilik (madde 197),
para ve kıymetli damgaları imale yarayan araçların üretimi ve ticareti (madde
200), mühürde sahtecilik (madde 202).
g) Fuhuş (madde 227).
h) (Mülga : 26/6/2009 – 5918/1
md.)
i) Deniz, demiryolu veya havayolu
ulaşım araçlarının kaçırılması veya alıkonulması (madde 223, fıkra 2, 3) ya da
bu araçlara karşı işlenen zarar verme (madde 152) suçları.
(2) (Ek ikinci fıkra: 29/6/2005
– 5377/3 md.) İkinci Kitap, Dördüncü Kısım altındaki Üçüncü, Dördüncü,
Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümlerde yer alanlar hariç; birinci fıkra
kapsamına giren suçlardan dolayı Türkiye'de yargılama yapılması, Adalet
Bakanının talebine bağlıdır
(3) Birinci fıkranın (a) ve (b)
bentlerinde yazılı suçlar dolayısıyla yabancı bir ülkede mahkûmiyet veya beraat
kararı verilmiş olsa bile, Adalet Bakanının talebi üzerine Türkiye'de yargılama
yapılır.[3]
Seçimlik cezalarda soruşturma
Yargılama Şartı Olarak Adalet Bakanının Talebi ve Yabancı Ülke Hükmünün Etkisi
Türk Ceza Kanunu'nun 13. maddesinin ikinci fıkrasına göre, İkinci Kitap Dördüncü Kısım altındaki Üçüncü, Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümlerde düzenlenen suçlar hariç olmak üzere, birinci fıkra kapsamındaki fiillerden ötürü Türkiye'de yargılama yapılması kural olarak Adalet Bakanının talebine bağlıdır. Aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca, birinci fıkranın (a) ve (b) bentlerinde sayılan suçlar sebebiyle yabancı bir ülkede mahkûmiyet veya beraat kararı verilmiş olsa dahi, Adalet Bakanının talebi üzerine Türkiye'de yeniden yargılama gerçekleştirilir.
TCK Madde 13 Dışındaki Fiillerde Türk Vatandaşlarının Yurt Dışı Sorumluluğu
Türk Ceza Kanunu'nun 13. maddesinde belirtilen suçlar haricinde, Türk kanunlarına göre aşağı sınırı bir yıldan az olmayan hapis cezasını gerektiren bir suçun yabancı ülkede bir Türk vatandaşı tarafından işlenmesi hâlinde Türk Ceza Kanunu'nun 11. maddesi uygulanır. Bu doğrultuda failin Türkiye'de cezalandırılabilmesi için kişinin Türkiye'de bulunması, eylem sebebiyle yabancı ülkede hüküm verilmemiş olması ve Türkiye'de kovuşturulabilirliğin mevcut bulunması şarttır; yabancı ülkede kesinleşmiş mahkûmiyet veya beraat kararı verilmişse Türkiye'de tekrar yargılama yapılamaz.
Türk Kanunlarının Uygulanamadığı Durumlarda Yapılacak İşlemler
Yabancı ülkede gerçekleşen ve Türk kanunlarının uygulanma olanağı bulunmayan durumlarda, suçun cezasız kalmasını önlemek amacıyla soruşturma evrakı Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü aracılığıyla suç ihbarında bulunulmak üzere ilgili ülkesine gönderilir.
Yurt Dışında İşlenen Suçlarda Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 13 ve 14. maddeleri gereğince, yabancı ülkede işlenen ve Türkiye'de kovuşturulması gereken suçlarda yetki kural olarak sanığın Türkiye'de yakalandığı yer mahkemesindedir. Sanık yakalanmamışsa yerleşim yeri, Türkiye'de yerleşim yeri yoksa en son adresinin bulunduğu yer mahkemesi yetkili kabul edilir. Yargılama gerekleri gözetilerek Cumhuriyet savcısının, şüphelinin veya sanığın talebi üzerine suçun işlendiği yabancı ülkeye coğrafi bakımdan daha yakın bir yer mahkemesinin yetkili kılınmasına Yargıtay tarafından karar verilebilir. Şüpheli veya sanığın Türkiye'de yakalanmamış olması, yerleşim yerinin veya adresinin bulunmaması durumunda ise yetkili mahkeme Adalet Bakanının istemi ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının başvurusu üzerine Yargıtay tarafından belirlenir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 14Kaynağı aç
Türkiye'de soruşturulması ve kovuşturulması gereken suçlarda yetki, 13 üncü
maddenin birinci ve ikinci fıkralarına göre belirlenir.
(2) Bununla birlikte Cumhuriyet savcısının, şüphelinin veya sanığın
istemi üzerine Yargıtay, suçun işlendiği yere daha yakın olan yer mahkemesine
yetki verebilir.
(3) Bu gibi suçlarda şüpheli veya
sanık Türkiye'de yakalanmamış, yerleşmemiş veya adresi yoksa; yetkili mahkeme,
Adalet Bakanının istemi ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının başvurusu üzerine
Yargıtay tarafından belirlenir.
(4) Yabancı ülkelerde bulunup da diplomatik bağışıklıktan yararlanan Türk
kamu görevlilerinin işledikleri suçlardan dolayı yetkili mahkeme Ankara
mahkemesidir.
Deniz, hava ve demiryolu taşıtlarında veya bu taşıtlarla işlenen
suçlarda yetki
TCK 13 kapsamındaki fiillerde yurt dışında beraat kararı verilmesi Türkiye'de yargılamayı engeller mi?
Türk Ceza Kanunu'nun 13. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde sayılan suçlar bakımından yabancı ülkede mahkûmiyet veya beraat kararı verilmiş olsa dahi, Adalet Bakanının talebi üzerine Türkiye'de yargılama yapılır.
Yabancı bir kimsenin yabancıya karşı yurt dışında işlediği kasten öldürme fiilinde Türk mahkemeleri görevli midir?
Hayır, Türk Ceza Kanunu'nun 13. maddesinde sayılan suçlar tahdidi niteliktedir ve yorum yoluyla genişletilemez. Yabancı bir kişinin yabancı bir kişiye karşı yabancı ülkede işlediği kasten öldürme fiili bu maddede sayılmadığından Türk mahkemelerinin görev ve yetkisi doğmaz; cezasızlığı önlemek amacıyla evrak Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü aracılığıyla ilgili ülkesine ihbar edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy