Suça Yardım Etme Kavramı ve Yasal Dayanağı
Suça yardım etme, bir suçun icra hareketlerini bizzat gerçekleştirmeksizin ve fiil üzerinde ortak hakimiyet kurmaksızın suçun işlenmesine katkıda bulunulmasını ifade eden bir şeriklik türüdür. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 39. maddesi uyarınca suça iştirakten söz edilebilmesi için kişinin eyleminin maddede sınırlı olarak düzenlenen yardım hareketlerinden en az birini oluşturması gerekir. Fail olmayan ve şerik olduğu ileri sürülen kişinin sergilediği tutum bu hareketlerden birini karşılamıyorsa yardım etme sebebiyle iştirak gerçekleşmez. Bunun yanı sıra yardım edenin hareketinin 5237 sayılı Kanun'un 37. maddesinin 1. fıkrasında düzenlenen müşterek faillik niteliğini taşımaması zorunludur.
Yardım Eden Sıfatıyla Sorumluluğu Doğuran Hareketler
5237 sayılı Kanun'un 39. maddesinin 2. fıkrasına göre suç işlemeye teşvik etmek, suç işleme kararını kuvvetlendirmek veya fiilin işlenmesinden sonra yardımda bulunacağını vaat etmek yardım eden sıfatıyla cezai sorumluluk doğurur. Suçun nasıl işleneceği hususunda yol göstermek veya fiilin işlenmesinde kullanılan araçları sağlamak da aynı fıkra kapsamında yardım etme olarak düzenlenmiştir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 39Kaynağı aç
ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, onbeş yıldan yirmi
yıla; müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, on yıldan onbeş yıla kadar
hapis cezası verilir. Diğer hallerde cezanın yarısı indirilir. Ancak, bu durumda
verilecek ceza sekiz yılı geçemez.
(2) Aşağıdaki hallerde kişi işlenen suçtan dolayı yardım eden sıfatıyla
sorumlu olur:
a) Suç işlemeye teşvik etmek veya suç işleme kararını kuvvetlendirmek
veya fiilin işlenmesinden sonra yardımda bulunacağını vaat etmek.
b) Suçun nasıl işleneceği hususunda yol göstermek veya fiilin
işlenmesinde kullanılan araçları sağlamak.
c) Suçun işlenmesinden önce veya işlenmesi sırasında yardımda bulunarak
icrasını kolaylaştırmak.
Bağlılık kuralı
Maddenin 2. fıkrasının (c) bendi gereğince suçun işlenmesinden önce veya işlenmesi sırasında yardımda bulunarak icrasını kolaylaştırmak da yardım etme halidir. Yapılan katkının suçun işlenmesi bakımından zorunlu bir koşul olması şart değildir; ancak fiilin işlenmesini kolaylaştırma, destekleme veya muhtemel hale getirme şeklinde nedensel bir katkı sunması gerekir. Suçun işlenişi üzerinde herhangi bir maddi ya da manevi etkisi bulunmayan bir davranış yardım olarak nitelendirilemez.
Yardım Edenin Sorumluluk Koşulları ve Kast
Suça iştirak kuralları yalnızca kasıtlı suçlar yönünden geçerlidir; taksirli suçlara iştirak edilmesi veya yardımda bulunulması mümkün değildir. Yardım edenin doğrudan kastla hareket etmesi zorunlu olmayıp yardım edenin olası kastının bulunması da cezai sorumluluğun doğması için yeterlidir.
Yardım edenin sorumlu tutulabilmesi için işlenmesi hedeflenen suçun en azından teşebbüs derecesine ulaşmış olması zorunludur. Yalnızca hazırlık hareketleri düzeyinde kalan ve icraya dönüşmeyen fiillere yardım edilmesi durumunda cezai sorumluluk doğmaz. Yardım edenin kastının suçun tamamlanmasına yönelik bulunması şarttır; eylemin teşebbüs aşamasında kalacağı bilinerek yardım kastıyla hareket edildiğinde yardım eden sıfatıyla şeriklik oluşmaz ve cezalandırma yoluna gidilmez.
Yardım etme yoluyla suça iştirak ancak suçun tamamlanmasından önceki aşamalarda mümkündür. Suç tamamlandıktan sonra yapılan fiili yardımlar suça iştirak olarak değil, suçluya yardım olarak değerlendirilir. Fiilin işlenmesinden sonra yardımda bulunulacağı yönündeki vaadin dahi suçun icrasının bitirilmesinden önce verilmiş olması gerekir.
TCK 39 Kapsamında Ceza İndirimi ve Uygulama Sırası
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 39. maddesinin 1. fıkrası uyarınca suçun işlenmesine yardım eden kimseye, işlenen suçun ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde 15 yıldan 20 yıla kadar hapis cezası verilir. Suçun müebbet hapis cezasını gerektirmesi durumunda 10 yıldan 15 yıla kadar hapis cezası uygulanır. Diğer suç tiplerinde ise verilecek cezanın yarısı indirilir; ancak bu indirim sonucunda hükmedilecek ceza sekiz yılı geçemez.
Cezanın belirlenmesinde 5237 sayılı Kanun'un 61. maddesinin 5. fıkrasındaki sıralamaya aykırı şekilde takdiri indirim maddesi olan 62. maddenin, iştirak hükmü olan 39. maddeden önce tatbik edilmesi kanuna aykırılık oluştursa da bu aykırılık sonuca etkili olmadığında bozma nedeni yapılmayabilmektedir.
Yardım Etme ile Müşterek Faillik Ayrımı
5237 sayılı Kanun'un 37. maddesinin 1. fıkrasına göre suçun kanuni tanımında yer alan fiili birlikte gerçekleştiren kişilerden her biri fail olarak sorumlu tutulur. Eylemin icrasında fiil üzerinde ortak hakimiyet kuranlar şerik değil, müşterek faildir. Yardım edenin eyleminin faillik seviyesine varmaması, suçun icrasını kolaylaştırıcı veya destekleyici nitelikte kalması gerekir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 37Kaynağı aç
gerçekleştiren kişilerden her biri, fail olarak sorumlu olur.
(2) Suçun işlenmesinde bir başkasını araç olarak kullanan kişi de fail
olarak sorumlu tutulur. Kusur yeteneği olmayanları suçun işlenmesinde araç
olarak kullanan kişinin cezası, üçte birden yarısına kadar artırılır.
Azmettirme
Önceden alınan karar doğrultusunda ve iş bölümü gereği evden hırsızlık yapılırken gözcülük yapılması, kavga sırasında fikir ve irade birliği içinde cesaret verici sözlerle fiil üzerinde ortak hakimiyet kurulması veya kasten öldürme fiilinde maktulün yere düşürülmesi suretiyle eyleme katılınması gibi hallerde, fiil üzerinde müşterek hakimiyet gerçekleştiğinde eylem yardım etme sınırını aşarak 5237 sayılı Kanun'un 37. maddesinin 1. fıkrası kapsamında faillik sorumluluğu doğurur.
Taksirli suçlara yardım etme sebebiyle ceza verilir mi?
Hayır, suça iştirak ve yardım etme hükümleri yalnızca kasıtlı suçlar için geçerli olduğundan taksirli suçlara yardım edilmesi hukuken mümkün değildir.
Suç işlendikten sonra yapılan yardım iştirak sayılır mı?
Hayır, suç tamamlandıktan sonra yapılan yardım suça iştirak değil, suçluya yardım olarak nitelendirilir; ancak suç tamamlanmadan önce suçtan sonra yardım edileceğine dair vaatte bulunulması yardım etme kapsamında sorumluluk doğurur.
Asıl suç teşebbüs aşamasında kaldığında yardım eden cezalandırılır mı?
İşlenen suçun en azından teşebbüs aşamasına varması yardım edenin cezalandırılabilmesi için asgari bir koşuldur; ancak yardım edenin suçun teşebbüste kalacağını bilerek hareket etmesi halinde şeriklik gerçekleşmez ve cezalandırılmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy