Subay, özel kanuna göre Silahlı Kuvvetlere katılan ve asteğmenden mareşale, denizcilik karşılığıyla büyük amirale kadar rütbe taşıyan askerdir. Tanım, 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu’nun 3. maddesindedir. Madde yaş, öğrenim, sağlık, sınav veya güvenlik soruşturması şartı içermez.
211 sayılı TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ İÇ HİZMET KANUNU m. 3Kaynağı aç
Muvazzaf ve sözleşmeli subay ayrımı
Muvazzaf subay, kadrolu ve daimi personel olarak süresiz görev yapar. Sözleşmeli subay, belirli süreli sözleşmeyle görev yapar; teğmen, üsteğmen veya yüzbaşı rütbesine nasbedilen subaydır. Sözleşmeli subaylığın dayanağı, Türk Silahlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanun’dur. Bu ayrım, sözleşme süresini veya muvazzaflığa geçiş oranını tek bir sayıya bağlamaz.
Öğrenim şartı
Dış kaynaktan muvazzaf subaylığa başvuru için yurt içinde en az dört yıllık fakülte veya yüksekokul mezuniyeti, yurt dışı mezuniyette ise Yükseköğretim Kurulu denklik belgesi aranır. Subaylık için asgari eğitim dört yıllık lisans mezuniyetidir. Harp okullarına lise mezunları başvurabilir ve lisans eğitimini okulda alır. Ön lisans mezunu doğrudan subay olamaz; dikey geçişle lisansı tamamlayıp dış kaynak alım şartlarını sağlaması gerekir. Hangi programların kaynak okul sayıldığı her ilana aynı biçimde uygulanamaz.
Yaş sınırları
Yaş üst sınırı tek sayıya indirilemez. Başvuru yapılan yılın 1 Ocak tarihi itibarıyla lise mezunları için 20, lisans mezunları için 27, lisansüstü mezunları için 32 ve tıpta uzmanlık mezunları için 35 yaşını bitirmemiş olma ölçüleri vardır. Bu ölçüler kaynağa ve döneme göre değişebildiğinden belirli bir alım için önceden tek yaş kuralı kurulamaz.
Boy ve beden ölçüleri
Askeri öğrenci adaylarında erkekler için en az 165 santimetre, kadınlar için en az 160 santimetre boy vardır. Hava Harp Okulu için boy 165 ile 190 santimetre arasındadır; beden kitle indeksi metrekare başına en az 19 ve en fazla 26 kilogramdır. Jandarma subay adaylarında kadınlar için en az 1,62 metre boy, beden kitle indeksi için 17 ile 27,5 aralığı ve hamile olmama şartı da bulunur. İki ölçü birlikte durduğundan hiçbiri bütün subay adayları için zorunlu boy veya beden kitle standardı sayılamaz.
Medeni hâle ilişkin sınırlar
Harp okulları için nişanlı, evli, dul, hamile veya çocuklu olmama ve herhangi bir kadın ya da erkekle nikâhsız birlikte yaşamama şartı vardır. Bu sınır bütün subay alımlarına yayılmaz. Muvazzaf subay alımında evli adaylar ayrıca ele alınır ve eşin sabıka kaydının bulunmaması aranır. Millî Savunma Üniversitesi harp okullarına başvuran kadın adaylar için evli, çocuklu veya hamile olmama şartı vardır.
Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Güvenlik Bilimleri Fakültesi için hem başvuran kadın adayların evli, çocuklu veya hamile olmaması hem de kadın öğrenci kabul edilmemesi aynı konu içinde yer alır. İki ölçü bağdaşmadığından biri bu fakülteye ilişkin kesin başvuru kuralı haline getirilemez.
Seçim aşamaları ve puanlar
Seçim; yazılı sınav, fiziki yeterlilik testi, mülakat, sağlık kurulu raporu, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması aşamalarını içerir. Yazılı sınavlar Millî Savunma Üniversitesi sınavı, KPSS veya ALES ve genel kültür başlıklarını kapsar. Her aşamanın bütün alım türlerinde aynı sırada ve aynı eleme etkisiyle zorunlu olduğu ayrıca gösterilmiş değildir.
Lisans mezunlarında KPSS P3 puan türünden en az 60 puan genellikle aranır. Özel branşlarda KPSS P4 puan türünden en az 70 veya ALES’ten en az 65 puan da aranabilecek ölçütlerdendir. Hukuk branşında KPSS P4 ile ALES Eşit Ağırlık için alt sınır 70 puandır. Tabip ve diş tabibi gibi bazı uzmanlıklarda sınav şartı bulunmaz. Bu değerler her dönem için tek bağlayıcı kural değildir.
Sağlık değerlendirmesi
Askeri öğrenci adaylarının tam sağlam olması ve diskromatopsisinin, yani renk körlüğünün bulunmaması aranır. Muhabere sınıfı için işitme ve görme tam sağlam olmalıdır. Sigara kullanımı doğrudan bir engel değildir. Sağlık muayenesinde akciğer fonksiyonları ve genel sağlık durumu değerlendirilir. Sigaraya bağlı bir sağlık sorunu tespit edilirse bu durum subay olmaya engel olabilir.
Eğitim süresi
Harp okulu yolunda hazırlık sınıfı dâhil beş yıllık askeri ve akademik eğitim vardır. Dış kaynaktan muvazzaf veya sözleşmeli subay olacak üniversite mezunları, ön sözleşme imzaladıktan sonra en az üç ay süren temel askerlik ve subaylık anlayışı eğitimi olan SUTASAK eğitimini alır. Branşa özgü ek eğitimlerin her aday için zorunlu kapsamı bu sürelere eklenmiş değildir.
Kadın adaylar
Genel şartları sağlayan kadınlar, belirli kontenjanlar dâhilinde subay adayı olabilir. Türk Silahlı Kuvvetleri ve Jandarma Genel Komutanlığı kadın subay adaylarını belirli kontenjanlar içinde kabul eder. Kontenjanın sayısı ve her kurumun şartı bu genel kabulden kendiliğinden çıkmaz.
Sözleşmeli subaylıktan muvazzaflığa geçiş
Sözleşmeli subayın muvazzaf subaylığa geçmesi yasal bakımdan mümkündür. Başvuru, yedinci fiili hizmet yılının başlangıcından on ikinci fiili hizmet yılının sonuna kadar yapılabilir. Aranan koşullar arasında sicil notu ortalamasının yüzde 90’a ulaşması veya bunu aşması da vardır. Geçiş imkânı, her başvurunun kabul edileceği anlamına gelmez.
Subay yasal olarak kimdir?
211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu’nun 3. maddesine göre subay, özel kanuna göre Silahlı Kuvvetlere katılan ve asteğmenden mareşale veya büyük amirale kadar rütbe taşıyan askerdir. Madde, subaylığa başvuru şartlarını düzenlemez.
Ön lisans mezunu subay olabilir mi?
Ön lisans mezunu doğrudan subay olamaz. Lisansı tamamlayıp dış kaynak alım şartlarını sağlaması gerekir. Harp okulu yolu ise lise mezunlarının başvurup lisans eğitimini okulda aldığı ayrı bir yoldur.
Sigara kullanmak subaylığa engel midir?
Sigara kullanımı doğrudan bir engel değildir. Akciğer fonksiyonları ve genel sağlık durumu değerlendirilir; sigaraya bağlı bir sağlık sorunu tespit edilirse bu durum engel olabilir.
Kadınlar subay adayı olabilir mi?
Genel şartları sağlayan kadınlar belirli kontenjanlar içinde subay adayı olabilir. Millî Savunma Üniversitesi harp okullarında kadın adaylar için evli, çocuklu veya hamile olmama şartı vardır. Güvenlik Bilimleri Fakültesi için evli, çocuklu veya hamile olmama ile kadın öğrenci kabul edilmemesi birlikte bulunduğundan bu fakülteye ait tek kural kurulamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy