Stajyer Hakları ve Yasal Taban Ücret Esasları

Zorunlu ve Gönüllü Stajda Ücret Düzenlemesi

Zorunlu staj kapsamında işletmelerde mesleki eğitim veya staj gören öğrencilere taban ücret ödenmesi yasal bir zorunluluk teşkil ederken, gönüllü stajlarda ücret ödenmesi işverenin takdirine bırakılmıştır. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'nun 25. maddesi uyarınca işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler ile mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarında staj yapan öğrencilere ödenecek ücret ve artışlar sözleşmeyle belirlenir; ancak bu taban tutar asgari ücretin net tutarının yirmi ve üzerinde çalışan bulunan işletmelerde yüzde otuzundan, yirmiden az çalışan bulunan işletmelerde ise yüzde on beşinden az olamaz. Aday çırak ve çıraklara yaşına uygun asgari ücretin en az yüzde otuzu, kalfalık yeterliğini kazanan mesleki eğitim merkezi 12. sınıf öğrencilerine ise asgari ücretin en az yüzde ellisi oranında ödeme yapılması öngörülmüştür. Öte yandan aynı Kanun'un geçici 12. maddesinde staj veya tamamlayıcı eğitime devam eden öğrencilere yapılacak ödemelerin net asgari ücretin yüzde otuzundan az olamayacağı düzenlenmiş olup bu oranın uygulama süresinin uzatılması Cumhurbaşkanının takdirine tabi kılınmıştır. Staj yapacak işletme bulunamaması sebebiyle stajını okulda tamamlayan ortaöğretim öğrencileri ile stajlarını yükseköğretim birimlerinde gerçekleştiren öğrenciler söz konusu asgari taban ücret kapsamı dışındadır.

3308 sayılı MESLEKİ EĞİTİM KANUNU m. geçici madde 12Kaynağı aç

Geçici Madde 12 – (Ek:
2/12/2016-6764/48 md.)
(Değişik birinci fıkra:21/12/2021-7346/14
md.) 2016-2017 eğitim
ve öğretim yılı sonuna kadar uygulanmak üzere aday çırak ve çıraklar ile 18 inci
madde hükümleri uyarınca işletmelerde mesleki eğitim gören, staj veya tamamlayıcı
eğitime devam eden öğrencilere, 25 inci maddenin birinci fıkrası kapsamında yapılacak
ödemeler asgari ücretin net tutarının yüzde otuzundan, kalfalık yeterliğini kazanan
mesleki eğitim merkezi 12’nci sınıf öğrencilerine yapılacak ödemeler asgari ücretin
yüzde ellisinden az olamaz. Mesleki eğitim merkezi programı dışındaki okul ve kurumlarda
öğrenim gören öğrencilere ödenebilecek en az ücretin; yirmiden az personel çalıştıran
işletmeler için üçte ikisi, yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işletmeler için
üçte biri; mesleki eğitim merkezi programına devam eden öğrencilere ödenebilecek
en az ücretin ise tamamı 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun
53 üncü maddesinin üçüncü fıkrasının (B) bendinin (h) alt bendi için ayrılan tutardan
Devlet katkısı olarak ödenir. Bu kapsamda yapılacak ödemeleri on eğitim ve öğretim
yılına kadar uzatmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir. Staj yapacak işletme bulunamaması
nedeniyle stajını okulda yapan ortaöğretim öğrencileri ile öğretim programı gereği
staj yapmak zorunda olmayan yükseköğretim öğrencilerinin yaptıkları stajlar bu fıkra
hükmü kapsamı dışındadır. Kamu kurum ve kuruluşlarına Devlet katkısı ödenmez.
(Ek ikinci fıkra:21/12/2021-7346/14
md.) Bu madde uyarınca
ödenen Devlet katkısı ödemenin yapıldığı tarihi takip eden iki ay içerisinde Çalışma
ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bütçesinden İşsizlik Sigortası Fonuna aktarılır.
(Ek üçüncü fıkra:21/12/2021-7346/14
md.) Birinci fıkrada
bu fıkrayı düzenleyen Kanunla yapılan değişiklikler sebebiyle 2021-2022 eğitim ve
öğretim yılından önceki döneme ilişkin geçmişe dönük olarak herhangi bir ücret veya
Devlet katkısı ödemesi yapılmaz.
Bu maddenin uygulanmasına
ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ve Türkiye İş Kurumu tarafından belirlenir.

3308 sayılı MESLEKİ EĞİTİM KANUNU m. 25Kaynağı aç

Madde
25 – (Değişik: 2/12/2016-6764/45 md.) Aday çırak ve çıraklar ile
işletmelerde mesleki eğitim gören, staj veya tamamlayıcı eğitime devam eden öğrencilere
işletmeler tarafından ödenecek ücret ve bu ücretlerdeki artışlar, düzenlenecek sözleşme
ile tespit edilir. Ancak, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler ile mesleki
ve teknik ortaöğretim okul ve kurumlarında staj veya tamamlayıcı eğitim gören öğrencilere
asgari ücretin net tutarının; yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde
yüzde otuzundan, yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde yüzde onbeşinden,
aday çırak ve çırağa yaşına uygun asgari ücretin yüzde otuzundan, kalfalık yeterliğini
kazanan mesleki eğitim merkezi 12’nci sınıf öğrencilerine asgari ücretin yüzde ellisinden
aşağı ücret ödenemez. Bu amaçla kamu kurum ve kuruluşları gerekli tedbirleri alır.
Staj yapacak işletme bulunamaması nedeniyle stajını okulda
yapan ortaöğretim öğrencileri ile yükseköğretim kurumları ve birimlerinde yapan
yükseköğretim öğrencilerinin yaptıkları stajlar bu fıkra hükmü kapsamı dışındadır.[13][14]
Aday
çırak, çırak ve öğrencinin eğitimi sırasında işyerinin kusuru halinde meydana gelecek
iş kazaları ve meslek hastalıklarından işveren sorumludur.
Aday
çırak, çırak ve öğrencilere ödenecek ücretler her türlü vergiden müstesnadır.
(Değişik:
2/12/2016-6764/45 md.) Aday çırak, çıraklar, işletmelerde mesleki
eğitim gören öğrenciler ile mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumlarında okumakta
iken staja, tamamlayıcı eğitime veya alan eğitimine tabi tutulan öğrencilerin sigorta
primleri asgari ücretin yüzde ellisi üzerinden, Bakanlık ile mesleki ve teknik eğitim
yapan yükseköğretim kurumlarının bağlı olduğu üniversitelerin bütçesine konulan
ödenekten karşılanır.
Aday
çırak, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim gören, staj veya tamamlayıcı eğitime
devam eden öğrenciler ile mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumlarında alan eğitimine
başlayan öğrenciler hakkında 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 23, 24, 35 ve
42 nci maddeleri hükümleri uygulanmaz. Ayrıca bunlara aynı Kanuna göre işgöremezlik
ödenekleri bağlanacak sürekli işgöremezlik gelirine esas olacak günlük kazançların
tespitinde sigorta primine esas tutulan ücret dikkate alınır.[15]
İzin

Vergi İstisnası, Ödeme Esasları ve Devlet Katkısı

3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'nun 25. maddesi doğrultusunda, aday çırak, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim veya staj gören öğrencilere ödenen ücretler her türlü vergiden müstesnadır. Uygulamada stajyer ücretlerinin çalışılan ayı takip eden ayın en geç yirminci gününe kadar ödenmesi ve mazeretsiz devamsızlık durumunda bu günlere isabet eden tutarların kesilmesi, haklı mazeret halinde ise işverenin takdiriyle tam ödeme yapılması esası benimsenmektedir. Kanun'un geçici 12. maddesi kapsamında, mesleki eğitim merkezi dışındaki kurumlarda öğrenim gören öğrencilere ödenebilecek en az ücretin yirmiden az çalışanı bulunan işyerleri için üçte ikisi, yirmi ve üzeri personeli bulunan işletmeler için ise üçte biri oranında İşsizlik Sigortası Fonundan Devlet katkısı sağlanır; mesleki eğitim merkezi programındaki öğrencilerin taban ücretinin ise tamamı bu fondan karşılanır. Kamu kurum ve kuruluşları Devlet katkısından yararlanamazken, yapılan katkı tutarları ödemeyi izleyen iki ay içerisinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bütçesinden fona aktarılır.

Çalışma Süresi, Gece Çalışması ve İş Sağlığı Güvenliği

4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesi gereğince genel bakımdan haftalık azami çalışma süresi kırk beş saat olarak belirlenmiştir. Aynı Kanun'un 73. maddesi uyarınca sanayiye ait işlerde onsekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece postalarında çalıştırılması yasaklanmıştır. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işveren, bünyesinde eğitim veya staj gören kişilere gerekli iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini vermekle yükümlüdür. Bununla birlikte 3308 sayılı Kanun'un 25. maddesi uyarınca, adayın, çırağın veya öğrencinin eğitimi sırasında işletmenin kusurundan kaynaklanan bir durum neticesinde meydana gelen iş kazaları ve meslek hastalıklarından dolayı hukuki sorumluluk işverene aittir.

4857 sayılı İŞ KANUNU m. 73Kaynağı aç

Madde
73 – Sanayie ait işlerde onsekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç
işçilerin gece çalıştırılması yasaktır.
Onsekiz yaşını doldurmuş kadın işçilerin gece postalarında çalıştırılmasına
ilişkin usul ve esaslar Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikte gösterilir.
Analık
halinde çalışma ve süt izni

4857 sayılı İŞ KANUNU m. 63Kaynağı aç

Madde
63 – Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırkbeş saattir.
Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit
ölçüde bölünerek uygulanır. (Ek cümle: 10/9/2014-6552/7 md.; Değişik
cümle: 4/4/2015-6645/36 md.) Yer altı maden işlerinde
çalışan işçilerin çalışma süresi; günde en çok yedi buçuk, haftada en çok otuz yedi
buçuk saattir.
Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde
haftanın çalışılan günlerine, günde onbir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde
dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma
süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri
ile dört aya kadar artırılabilir. (Ek cümle: 6/5/2016-6715/3
md.) Turizm sektöründe dört aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama
çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz; denkleştirme süresi toplu
iş sözleşmeleri ile altı aya kadar artırılabilir.
Çalışma sürelerinin yukarıdaki esaslar çerçevesinde uygulama
şekilleri, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanacak bir yönetmelikle
düzenlenir.
(Mülga dördüncü fıkra: 20/6/2012-6331/37 md.)
Telafi
çalışması

Sosyal Güvenlik Hükümleri ve Mesleki Staj Farklılıkları

3308 sayılı Kanun'un 25. maddesi uyarınca işletmelerde mesleki eğitim ve staj gören öğrencilerin sigorta primleri asgari ücretin yüzde ellisi üzerinden Milli Eğitim Bakanlığı veya ilgili üniversitelerin bütçesinden karşılanır. Stajyerler 4857 sayılı Kanun kapsamında doğrudan işçi statüsünde bulunmadıklarından işçilere sağlanan bayram ikramiyesi gibi yan haklar stajyerler açısından zorunlu bir hak niteliği taşımaz; ayrıca staj döneminde yatırılan iş kazası ve meslek hastalığı primleri kısa vadeli sigorta kapsamında kaldığından emeklilik gün hesabında dikkate alınmaz. Farklı staj türlerine bakıldığında, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 26. maddesinde stajyer avukatların avukat yanında staj yaparken yazılı yetkiyle belirli mahkeme ve icra işlerini yürütebileceği düzenlenmiş, ancak stajyerlere bağlayıcı bir taban ücret ödenmesi öngörülmemiştir; tıp fakültelerinde ise intörn hekimlik dönemine kadar olan stajlarda ücret öngörülmezken intörn hekimlere net asgari ücret seviyesinde ödeme yapılmaktadır.

1136 sayılı AVUKATLIK KANUNU m. 26Kaynağı aç

Madde 26 – (Değişik:
2/5/2001 – 4667/15 md.)
Stajyerler, avukat
yanında staja başladıktan sonra, avukatın yazılı muvafakati ile ve onun
gözetimi ve sorumluluğu altında, sulh hukuk mahkemeleri, sulh ceza mahkemeleri
ile icra tetkik mercilerinde avukatın takip ettiği dava ve işlerle ilgili
duruşmalara girebilir ve icra müdürlüklerindeki işleri yürütebilirler.
Bu yetki, staj bitim
belgesinin verilmesi veya staj listesinden silinme ile sona erer.
Stajiyerlere barolarca
yapılacak yardım:

Gönüllü staj yapan öğrencilere taban ücret ödenmesi mecburi midir?

Gönüllü stajlarda ücret ödenmesi yasal bir zorunluluk olmayıp ödemenin yapılması ve miktarı tümüyle işverenin takdirindedir.

Stajyer ücretleri ne zaman ödenir?

Stajyer ücretleri taraflar arasındaki sözleşme hükümleri çerçevesinde belirlenmekte olup uygulamada çalışılan ayı takip eden ayın en geç yirminci gününe kadar ödenmesi esası gözetilmektedir.

Staj sigortası emeklilik gün sayısına etki eder mi?

Staj süresince yatırılan primler kısa vadeli iş kazası ve meslek hastalığı sigortası niteliğinde olduğundan uzun vadeli emeklilik prim gün sayısı hesabına dahil edilmez.

Avukat stajyerlerine ücret ödenmesi zorunlu mudur?

1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nda stajyer avukatlara taban ücret ödenmesini zorunlu tutan bir kural yer almamakta olup ödeme yanında staj yapılan avukatın takdirine bağlıdır.

Stajyerlere yapılan ücret ödemelerinde vergi kesintisi uygulanır mı?

3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'nun 25. maddesi uyarınca aday çırak, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere yapılan ödemeler her türlü vergiden müstesnadır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

İş hukuku