Fazla Mesai Karşılığında Serbest Zaman Kullandırılması

Madde 41 – Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalardır. 63 üncü madde hükmüne göre denkleştirme esasının uygulandığı hallerde, işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşulu ile, bazı haftalarda toplam kırkbeş saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz. Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir. Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırkbeş saatin altında belirlendiği durumlarda yukarıda belirtilen esaslar dahilinde uygulanan ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve kırkbeş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır. Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmibeş yükseltilmesiyle ödenir. Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat onbeş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir. İşçi hak ettiği serbest zamanı altı ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır. 63 üncü maddenin son fıkrasında yazılı sağlık nedenlerine dayanan kısa veya sınırlı süreli işlerde ve 69 uncu maddede belirtilen gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz. Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir. Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamaz. (Ek fıkra: 10/9/2014-6552/4 md.) Bu Kanunun 42 nci ve 43 üncü maddelerinde sayılan hâller dışında yer altında maden işlerinde çalışan işçilere fazla çalışma yaptırılamaz. (Ek fıkra: 10/9/2014-6552/4 md.) Yer altında maden işlerinde çalışan işçilere, bu Kanunun 42 nci ve 43 üncü maddelerinde sayılan hâllerde haftalık otuz yedi buçuk saati aşan her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yüzden az olmamak üzere arttırılması suretiyle ödenir.[15] Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışmaların ne şekilde uygulanacağı çıkarılacak yönetmelikte gösterilir. Zorunlu nedenlerle fazla çalışma

9. Hukuk Dairesi         2014/20595 E.  ,  2015/32264 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : İSTANBUL ANADOLU 22. İŞ MAHKEMESİ TARİHİ : 18/03/2014 NUMARASI : 2013/244-2014/182 Y A R G I T A Y K A R A R I A) Davacı İsteminin Özeti Davacı, davalı Bakanlığa ait hastanede alt işveren işçisi olarak çalıştığını, 24 saat mesai yapıp 48 saat dinlendiğini iddia ederek, fazla çalışma ücreti, asgari geçim indirimi, yıllık izin ücreti ve yol ücreti alacaklarının ödetilmesini istemiştir. B) Davalı Cevabının Özeti Davalı T.C. Sağlık Bakanlığı vekili, husumet yokluğundan davanın reddini istemiştir. Davalı ..Yemekçilik Şirketi vekili, davanın reddini istemiştir. C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti Mahkemece, genel tatil ücreti talebinin kabulüne, diğer isteklerin reddine karar verilmiştir. D) Temyiz Kararı davacı ve davalı T.C. Sağlık Bakanlığı vekilleri temyiz etmiştir. E) Gerekçe 1- Dosyadaki yazılara, toplanan delillerle kararın dayandığı kanunî gerektirici sebeplere göre davacının ve davalı T.C. Sağlık Bakanlığı’nın aşağıdaki bentlerin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir. 2- 4857 sayılı Yasanın 41. ve İş Kanunu'na İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği'nin 7. maddesi uyarınca fazla çalışma yapan işçi, isterse, işverene yazılı olarak başvurmak koşuluyla bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı bir saat karşılığında bir saat otuz dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir. İşçi, hak etiği serbest zamanı, 6 ay zarfında işverene önceden yazılı olarak bildirmek koşuluyla ve işverenin, işin veya işyerinin gereklerine uygun olarak belirttiği tarihten itibaren işgünleri içerisinde aralıksız ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanılır. İşçinin bu kanundan ve sözleşmeden kaynaklanan tatil veya izin günlerinde serbest zaman kullandırılamaz. Yasa ve Yönetmelikteki bu düzenleme emredici niteliktedir. Somut uyuşmazlıkta, işveren, davacının 2010 yılı ve öncesinde yaptığı fazla çalışmaların karşılığı olarak re'sen belirlediği serbest zamanı, davacı işçinin talebi olmadan ve 6 aylık süre geçtikten ve dava açıldıktan sonra kullandırmıştır. Bu sebeple serbest zaman sürelerinin fazla çalışma alacağından mahsubu yapılamaz. Mahkemece, emredici nitelikteki Yasal düzenlemeye rağmen, dava açıldıktan sonra işçinin talebi olmadan kullandırılan serbest zaman miktarının davacının fazla çalışma alacağından mahsup edilerek ve örtülü denkleştime yapıldığı gerekçesiyle fazla çalışma ücreti talebinin reddi hatalıdır. Mahkemece, işverenin sunduğu fazla çalışma karşılığı serbest zaman çizelgesi dikkate alınmadan ve mahsup yapılmadan, zamanaşımı def'i gözetilerek belirlenecek fazla çalışma alacağı takdiri indirim yapılmaksızın hüküm altına alınmalıdır. 3- Mahkemece, hükmedilen alacağın net mi yoksa brüt mü olduğunun kararda belirtilmemesinin infazda tereddüte yol açacağının düşünülmemesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir. F) Sonuç: Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı nedenlerden dolayı BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde ilgililere iadesine, 16.11.2015 tarihinde oybirliği ile karar verildi.

7. Hukuk Dairesi         2015/3468 E.  ,  2015/8180 K. "İçtihat Metni" Mahkemesi : Gaziantep 2. İş Mahkemesi Tarihi : 17/09/2013 Numarası : 2011/557-2013/508 Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün, Yargıtayca incelenmesi taraf vekilleri tarafından istenilmekle, temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dosya incelendi, gereği görüşüldü: 1- Dosyadaki yazılara, hükmün Dairemizce de benimsenmiş bulunan yasal ve hukuksal gerekçeleriyle dayandığı maddi delillere ve özellikle bu delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre tarafların aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddine, 2-Davacı, iş akdine 19.10.2011 tarihinde haksız son verildiğini ileri sürerek, kıdem ve ihbar tazminatları ile yıllık izin, fazla mesai, hafta tatili, ulusal bayram genel tatil ücreti alacaklarının hüküm altına alınmasını istemiştir. Davalı, herhangi bir neden ve mazeret bildirmeksizin davacının 13.10.2011 tarihinden itibaren işe gelmediğini, işe devam etmemesini haklı kılan herhangi bir nedeni varsa bildirmesi aksi halde akdin feshedileceğine dair ihtarname gönderilmesine rağmen işe gelmediğini, devamsızlık yapmak suretiyle iş akdini davacının sona erdirdiğini, işyerinde alınan siparişe göre günde 11 saatı aşmamak üzere yoğunlaştırılmış çalışma uygulandığını, siparişin tamamlanmasını takiben bu çalışmanın sona erdiğini ve işçilerin çalıştıkları sürelere göre ücretli izin kullandırılarak serbest zaman verildiğini, işverenden hiçbir alacağı bulunmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir. Mahkemece, davalı işverence davacının iş akdinin haklı nedenle feshedildiği ispat edilemediği gerekçesiyle ihbar ve kıdem tazminatı isteklerinin kabulüne, yıllık izin, fazla mesai, hafta tatili, ulusal bayram genel tatil ücreti isteklerinin ise reddine karar verilmiştir. Taraflar arasındaki uyuşmazlık, iş akdinin, hangi tarihte, kimin tarafından feshedildiği ve haklılığı noktasında toplanmaktadır. Davacı isçi, 19.10.2011 tarihinde işverenin neden göstermeksizin, sözlü olarak artık işe gelmemesini söylediğini iddia ederken, davalı işveren, 13.10.2011 tarihinden itibaren davacının işe gelmediğini, işe devam etmemesini haklı kılan herhangi bir nedeni varsa bildirmesi aksi halde akdin feshedileceğine dair ihtarname gönderilmesine rağmen işe gelmediğini, devamsızlık yapmak suretiyle iş akdini davacının sona erdirdiğini savunmuştur. Mahkemece davalı işverenin haklı feshi ispat edemediği gerekçesiyle ihbar ve kıdem tazminatı isteklerinin kabulüne karar verilmiştir. Davalı işverence 13.10.2011 tarihinden itibaren devamsızlık tutanakları tutulmuş, devamsızlığın nedenini, mazeretini bildirmesi için işçiye posta yoluyla ihtarname gönderilmiştir.17.10.2011 tarihli mail de de davacının 13.10.2011 tarihinden beri işe gelmediği, telefonla aradıklarında artık işe gelmeyeceğini söylediği belirtilerek , gerekli işlemlerin yapılması istenilmiştir.Davalı tanığı Nebahat, davacının telefonla işi bırakacağını söyleyerek bir daha işe gelmediğini ifade etmiş, talimatla ifadesi alınan davacı tanığı Garip ise iş akdinin fazla mesai ücretlerini istemesi nedeniyle sona erdiğini belirtmiştir.Hizmet döküm cetvelinde ise çıkışı tarihi 15.10.2011 olarak bildirilmiştir. Dosya kapsamından 13.10.2011 tarihinde iş akdini, davacının ise gelmemek suretiyle eylemli olarak sona erdirdiği anlaşılmaktadır.Hal böyle olunca davacının eylemli feshinin haklı nedene dayanıp dayanmadığı tartışılmalıdır. Dosya içeriği itibariyle, davacı işçinin fazla çalışma yaptığı, işverenden bu çalışmaların karşılığını istediği ancak işverence bu yönde bir ödeme yapılmaksızın ve yazılı talebi olmaksızın serbest zaman kullandırıldığı sabit olmakla serbest zaman kullandırılması işçinin yazılı kabulüne bağlı olduğundan davacı işçinin eylemli olarak iş akdini haklı nedenle feshettiğinin kabulü gerekir.Bu durumda kıdem tazminatı isteğinin kabulü yerinde ise de iş akdi haklı da olsa işçi tarafından feshedilmiş olmakla ihbar tazminatı talebinin reddi gerekir. 3. Davacı işçinin fazla çalışma yapıp yapmadığı taraflar arasında uyuşmazlık konusudur. Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapmış olan işçi isterse fazla çalışma ücreti yerine fazla çalıştığı sürelerin karşılığını serbest zaman olarak kullanabilir.İş Kanunu nun 41/4.maddesi ve Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliğinin 6/1.maddesine göre fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, yazılı olarak işverene başvurmak kosulu ile bu çalışmalarının karşılığı olan zamlı ücret yerine fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat 30 dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir. Fazla çalışmanın ücret yerine işçiye verilecek serbest zamanla karşılanması ancak işçinin yazılı isteği ile söz konusu olabilecek bir uygulamadır.İşveren kendiliğinden fazla çalışma ücreti ödemek yerine serbest zaman kullandırma yoluna gidemez. Davacı, iki vardıya halinde günde 12 saat çalıştığını ancak çalışması karşılığı ücretlerin ödenmediğini iddia etmiştir. Davalı işveren, işyerinde alınan siparişe göre günde 11 saatı aşmamak üzere yoğunlaştırılmış çalışma uygulandığını, siparişin tamamlanmasını takiben bu çalışmanın sona erdiğini ve işçilerin çalıştıkları sürelere göre ücretli izin kullandırılarak serbest zaman verildiğini, bu nedenle işçilerin bu zamanlarda çalışma yapmayarak denkleştirme suretiyle toplam çalışma sürelerinin normal çalışma sürelerini geçmediğini savunmuştur. Bilirkişi raporunda davacının haftanın 5 günü iki vardiya şeklinde günde 12 saat çalıştığı, yapılan fazla çalışmaların yoğun çalışılmayan dönemlerde ücretli izin kullandırılarak telafi edildiği, fazla çalışmaları karşılığı toplam 397 gün ücretli izin kullandığı, bunun günde 7.5 saat üzerinden 2977.50 saatlik çalışmaya tekabül ettiği, günde 3 saat fazla çalıştığı varsayımı ile fiilen çalıştığı günler itibariyle 2649 saat fazla çalışma yaptığı, buna göre fazla çalışmaların ücretli izin olarak fazlasıyla kullandırıldığını kabul edilerek fazla çalışma ücreti hesabı yapılmamıştır. Mahkemece bilirkişi raporuna itibarla alacağı bulunmadığı belirtilerek fazla çalışma ücretinin reddine karar verilmiştir. Bilirkişi tarafından yapılan hesaplama 4857 sayılı İş Kanunu na ve Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliğine uygun bir hesaplama olmadığı gibi davacı işçinin fazla çalışmaları karşılığında serbest zaman kullanmak istediğine ilişkin işverene yazılı bir başvurusu da söz konusu değildir.Gerek tanık beyanları gerek puantaj kayıtları dikkate alındığında siparış alınan dönemlerde davacının günde 12 saat çalıştığı,bu çalışmaların karşılığı zamlı ücretinin ödenmediği açıktır. Yapılacak iş puantaj kayıtlarının bulunduğu dönemler için söz konusu kayıtlara itibar edilerek, olmayan dönemlerde tanık beyanları gözetilerek 4857 Sayılı İş Kanunu nun 41-43. maddeleri ile Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği hükümleri dikkate alınarak konusunda uzman bir bilirkişiden rapor alınmak suretiyle davacının fazla çalışma ücretinin hesaplattırılarak çıkacak sonuca göre bir karar vermektir. Mahkemece yanılgılı değerlendirme ile isteğin reddi hatalıdır. SONUÇ: Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı nedenlerle BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde taraflara iadesine, 06.05.2015 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.