Staj ve Çıraklık Sürelerinin Emeklilik Başlangıcına Etkisi
Staj ve çıraklık döneminde geçen sürelerin emeklilik başlangıcı sayılması veya uzun vadeli sigorta kolları kapsamında prim günlerine eklenmesi yönünde yürürlüğe girmiş ve Resmî Gazete'de yayımlanmış kapsamlı bir kanuni düzenleme bulunmamaktadır. Sosyal Güvenlik Kurumu uygulamasında bu dönemlerde bildirilen primler, iş kazası ve meslek hastalığı gibi yalnızca kısa vadeli sigorta kolları kapsamında değerlendirilmekte, bu sebeple emeklilik prim gün sayısının hesabında dikkate alınmamaktadır.
Mesleki Eğitim Kanunu Kapsamında Primlerin Niteliği
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'nun 25. maddesi uyarınca aday çırak, çıraklar, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler ile mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumlarında okurken staja, tamamlayıcı eğitime veya alan eğitimine tabi tutulan öğrencilerin sigorta primleri asgari ücretin yüzde ellisi üzerinden hesaplanmaktadır. Bahse konu prim tutarları, ilgili Bakanlık ile mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumlarının bağlı olduğu üniversitelerin bütçelerine tahsis edilen ödenekten karşılanmaktadır.
Fiili Çalışma Halinde Hizmet Tespiti Davası
Çıraklık döneminde primleri ödenmiş olmasına karşın Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarında görünmeyen ya da çıraklık sözleşmesinin kapsamı aşılarak fiilen normal işçi gibi çalıştırılan kişiler açısından yargı yolu bulunmaktadır. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 86. maddesi ile İş Mahkemeleri Kanunu çerçevesinde açılacak hizmet tespiti davası ile çıraklık süresinin fiilen işçilik olarak geçtiği mahkeme önünde ileri sürülebilmektedir. Çıraklık statüsünün fiili iş ilişkisine dönüştüğünün ispatlanabilmesi için çalışmanın fiilen yapıldığını gösteren belgeler, usta veya çalışma arkadaşı gibi tanık beyanları, işyeri kayıtları, maaş ödemeleri ve ücret bordroları delil olarak değerlendirilmektedir.
Staj veya çıraklık sigortası emeklilik için başlangıç sayılır mı?
Yürürlükteki mevzuat uyarınca staj ve çıraklık döneminde yalnızca iş kazası ve meslek hastalığına yönelik kısa vadeli sigorta primleri ödendiğinden, bu süreler emeklilik prim gününe ve sigortalılık başlangıcına dahil edilmemektedir.
Çıraklık döneminde fiilen işçi gibi çalışanlar hak talep edebilir mi?
Çıraklık sözleşmesine aykırı biçimde fiilen normal bir işçi statüsünde çalıştırılan veya primleri yatırıldığı halde kayıtlarda görünmeyen kişiler, çalışma belgeleri, bordrolar ve tanık beyanlarıyla fiili çalışmayı ispatlayarak hizmet tespiti davası açabilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy