Sözleşmeli erbaş ve er adaylarının göreve kabulü, Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliği kapsamında er sınıfları için belirlenen sağlık koşullarının eksiksiz taşınmasına bağlıdır. Sözleşmeli Erbaş ve Er Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 4. fıkrası uyarınca er sınıfları için öngörülen sağlık kriterlerine uyum zorunlu kılınmış olup aynı yönetmeliğin 9. maddesi gereğince ön sağlık muayenesi, fiziki kabiliyet testi ve mülakat aşamalarını tamamlayarak kontenjana giren adaylar, ilgili komutanlıkların Personel Daire Başkanlıkları tarafından tam teşekküllü askerî hastanelere sevk edilir.
Adaylık Sürecinde Aranan Sağlık Kriterleri ve Değerlendirme Esasları
Sağlık muayeneleri, Sağlık Bakanlığı'nın 2016/15 sayılı Genelgesi uyarınca Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Kurulu Raporu düzenleme yetkisini haiz hastanelerde yürütülür ve inceleme neticesinde aday hakkında 'Uzman Erbaş veya Sözleşmeli Erbaş/Er Olur' ya da 'Uzman Erbaş veya Sözleşmeli Erbaş/Er Olamaz' şeklinde kesin kanaat bildirilir. Adaylarda zamanla artabilecek ya da kronikleşebilecek nitelikte bir rahatsızlığın bulunmaması şarttır; uzun süreli tedaviye gereksinim gösteren kronik rahatsızlıklar, sağlık değerlendirmesinde adayın elenmesine yol açabilecek başlıca etkenler arasında yer alır.
Göz sağlığı incelemesinde sözleşmeli er adaylarının her iki gözünde ayrı ayrı olmak üzere tashihli veya tashihsiz görme keskinliğinin tam olması zorunludur. Diskromatopsi olarak bilinen renk körlüğü sözleşmeli erliğe engel oluşturmakta ve renk körlüğü saptanan adaylar hakkında 'Sözleşmeli Erbaş/Er Olamaz' kararı verilmektedir. Bunun yanında adayların ruh sağlığı ve hastalıkları açısından tam sağlam bulunması gerekir ve psikiyatrik muayene değerlendirme sürecinin esaslı unsurlarındandır.
Kurul değerlendirmelerinde mevzuat cetvellerindeki sınıflandırmalar esas alınır. Uzman Erbaş ve Sözleşmeli Erbaş/Er Adayları Değerlendirme Sütunu'ndaki karşılığı (A) diliminde eksi (-) işareti bulunanlar ile Hastalıklar Listesi'nin (B) ve (D) dilimlerine giren rahatsızlıkları taşıyan adaylar hakkında 'Sözleşmeli Erbaş/Er Olamaz' yönünde rapor tesis edilir.
Sağlık Kurulu Raporlarına İtiraz Usulü ve Kanuni Süreler
Temin aşamasındaki sözleşmeli er adayları, aleyhlerine düzenlenen sağlık kurulu raporunun tebliğinden itibaren hafta sonu günleri ile resmî tatiller hesaba katılmaksızın 3 iş günü içinde İl Sağlık Müdürlüğü'ne yazılı dilekçeyle itirazda bulunmalıdır. Görevdeki personele Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığı sağlık kurullarınca verilen raporlara karşı ise tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde İl Sağlık Müdürlüğü'ne yazılı itiraz başvurusunda bulunulabilir.
İtirazın yapılması üzerine yetkili merci adayı, ilk raporun tasdikli örneği ile birlikte en yakın başka bir sağlık kurulu bulunan hastaneye sevk eder. Sevk edilen ikinci sağlık kurulunun vereceği rapor ilk raporla aynı yönde olursa sağlık kurulu kararı kesinleşir. İki rapor arasında tanı veya sonuç bakımından çelişki meydana gelmesi durumunda aday hakem hastane sağlık kuruluna gönderilir. Hakem hastanenin sağlık kurulunca varılan nihai karar kesin nitelikte olup bu aşamayla birlikte idari itiraz süreci sona erer.
Olumsuz Sağlık Raporlarına Karşı İptal Davası ve Yürütmenin Durdurulması
Hakem hastane kararı da dahil olmak üzere sağlık kurulu muayeneleri neticesinde tesis edilen olumsuz idari işlemlere karşı, işlemin tebliğini takip eden tarihten itibaren 60 günlük hak düşürücü süre içinde İdare Mahkemesinde iptal davası açılabilir. Olumsuz sağlık raporu nedeniyle ilgilinin göreve başlatılmaması ya da fiili görevini sürdürememesi telafisi güç zararlar doğurduğundan, dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması talebinin ileri sürülmesi önem taşır.
İdare mahkemeleri, sözleşmeli er sağlık raporu davalarında raporun usule uygunluğu ile tıbbi isabetini denetler. Bu tür davalarda kural olarak tıp bilirkişisi incelemesi yaptırılmakta olup bilirkişi raporunun idarenin kararıyla çelişmesi, dava konusu işlemin iptaline zemin hazırlamaktadır.
Görevdeki Personelin Sağlık Durumu, İstirahat ve Sözleşme Yenileme Şartları
Sözleşmeli erbaş ve erlerin görev süresince sözleşme yenileme aşamasında her defasında sağlık kurulu muayenesine girmesi kural olarak zorunlu değildir; yalnızca amirin lüzum gördüğü personel ile bizzat sağlık rahatsızlığı bulunduğunu bildirenler muayeneye gönderilir. Yapılan sözleşme yenileme muayenesinde Hastalıklar Listesi'nin (A) diliminde yer alan bir rahatsızlığı saptananlar görevlerine devam ederken, (B) ve (D) dilimindeki rahatsızlıklara sahip olanlar hakkında ilgisine göre Türk Silahlı Kuvvetlerinde, Jandarma Genel Komutanlığında veya Sahil Güvenlik Komutanlığında görev yapamayacakları yönünde karar verilir.
Kanser, tüberküloz, kronik böbrek yetmezliği, ruh sağlığı ve sinir hastalıkları gibi uzun süreli tedavi gerektiren hastalıklara duçar olan personel, sağlık kurulu raporlarında belirtilecek gereklilik çerçevesinde toplam ve fiilen 3 yılı aşmamak kaydıyla tedavi, istirahat veya hava değişimine tabi tutulabilir ve bu süre boyunca personelin ilişiği kesilmez. Barışta ya da savaşta görevi esnasında veya görevi dolayısıyla saldırıya, kazaya maruz kalan yahut hastalığa tutulan sözleşmeli erbaş ve erler hakkında kesin işlem kararlı rapor tanzim edilinceye kadar bu kişiler sıhhi izinli sayılır.
Tedavi sürecine rağmen rahatsızlığı devam eden ve kendisinden fiilen yararlanılamayacağı anlaşılan sözleşmeli erbaş ve erler hakkında 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümleri tatbik edilir. Buna karşın 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren personel söz konusu düzenlemenin dışında tutulmuştur.
Sözleşmeli er adaylarının olumsuz sağlık raporuna itiraz süresi ne kadardır?
Adaylar, haklarında verilen olumsuz sağlık kurulu raporunun tebliğinden itibaren resmî tatiller ve hafta sonları hesaba katılmaksızın 3 iş günü içinde İl Sağlık Müdürlüğü'ne yazılı dilekçe ile itiraz etmelidir.
Renk körlüğü sözleşmeli er olmaya engel midir?
Evet, her iki gözde tashihli veya tashihsiz tam görme şartı arandığından diskromatopsi (renk körlüğü) saptanan adaylar hakkında 'Sözleşmeli Erbaş/Er Olamaz' kararı verilir.
Sözleşme yenileme döneminde sağlık muayenesi zorunlu mudur?
Hayır, sözleşme yenileme muayenesi kural olarak zorunlu olmayıp yalnızca amirin gerekli görmesi veya personelin rahatsızlığını beyan etmesi hâlinde muayeneye sevk gerçekleştirilir.
Hakem hastane raporu olumsuz çıkarsa dava açılabilir mi?
Evet, hakem hastane kararıyla idari başvuru aşamaları tamamlansa da tebliğden itibaren 60 günlük hak düşürücü süre içinde İdare Mahkemesinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy