Hakaret eyleminin mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle gerçekleştirilmesi durumunda 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 125/2 uyarınca temel hakaret cezasının tatbiki öngörülür. Bu fiil yalnızca gerçek kişilere karşı gerçekleştirilebilir; şirket, dernek veya vakıf benzeri tüzel kişiler bu suçun mağduru olamaz. Mağdurun gıyabında gerçekleştirilen eylemlerin cezalandırılabilmesi için ise fiilin en az üç kişiyle ihtilat edilerek işlenmesi aranır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 125Kaynağı aç
edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden (…)[56]
veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi,
üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.
Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle
ihtilat ederek işlenmesi gerekir.
(2) Fiilin, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir
iletiyle işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkrada belirtilen cezaya hükmolunur.
(3) Hakaret suçunun;
a) Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı,
b) Dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini
açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya çalışmasından, mensup olduğu dinin
emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı,
c) Kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle,
İşlenmesi halinde, cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz.
(4) (Değişik: 29/6/2005 – 5377/15 md.) Hakaretin alenen işlenmesi
halinde ceza altıda biri oranında artırılır.
(5) (Değişik: 29/6/2005 – 5377/15 md.) Kurul hâlinde çalışan kamu
görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilmesi hâlinde suç, kurulu oluşturan
üyelere karşı işlenmiş sayılır. Ancak, bu durumda zincirleme suça ilişkin madde
hükümleri uygulanır.
Mağdurun belirlenmesi
Nitelikli Haller ve Cezayı Artıran Nedenler
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 125/3 uyarınca fiilin; kamu görevlisine ifa ettiği görev sebebiyle, kişinin dini, siyasi, sosyal veya felsefi inanç ve kanaatlerini açıklamasından, yaymasından veya mensup olduğu dinin kurallarına uygun davranmasından ötürü yahut mensup olunan dinin kutsal saydığı değerlerden bahisle işlenmesi halinde hükmolunacak cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz. Görevlerini kurul hâlinde yürüten kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakarette bulunulması halinde ise fiil heyeti oluşturan tüm üyelere karşı işlenmiş kabul edilir ve zincirleme suç kuralları tatbik edilir.
Hakaret eyleminin alenen işlenmesi halinde 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 125/4 uyarınca verilecek ceza altıda biri oranında artırılır.
Mağdurun İsminin Belirtilmemesi veya Üstü Kapalı Geçilmesi
İletilerde hedef alınan kişinin ismine yer verilmemiş veya isnat kapalı ifadelerle geçiştirilmiş olabilir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 126 uyarınca, isnadın mahiyetinde ve mağdurun şahsına yöneldiğinde duraksama bulunmayan durumlarda, hem kişinin ismi belirtilmiş hem de hakaret açıklanmış sayılır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 126Kaynağı aç
belirtilmemiş veya isnat üstü kapalı geçiştirilmiş olsa bile, eğer niteliğinde ve
mağdurun şahsına yönelik bulunduğunda duraksanmayacak bir durum varsa, hem ismi
belirtilmiş ve hem de hakaret açıklanmış sayılır.
İsnadın ispatı
Haksız Fiil ve Karşılıklı Hakarette Ceza İndirimi
Hakaret suçunun haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi durumunda 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 129/1 uyarınca hâkim verilecek cezayı üçte birine kadar indirebileceği gibi ceza vermekten de vazgeçebilir. Eylemin kasten yaralama suçuna tepki olarak gerçekleştirilmesi halinde ise faile ceza verilmez.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 129Kaynağı aç
işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza
vermekten de vazgeçilebilir.
(2) Bu suçun, kasten yaralama suçuna
tepki olarak işlenmesi halinde, kişiye ceza verilmez.
(3) Hakaret suçunun karşılıklı olarak işlenmesi halinde, olayın
mahiyetine göre, taraflardan her ikisi veya biri hakkında verilecek ceza üçte
birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.
Kişinin hatırasına hakaret
Hakaret suçunun karşılıklı olarak işlenmesi durumunda, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 129/3 gereğince hadisenin özelliklerine göre taraflardan biri veya her ikisi hakkında verilecek ceza üçte birine kadar indirilebilir yahut ceza verilmesinden tümüyle vazgeçilebilir.
Paylaşımı Yayma ve Beğenme Eylemlerinde Sorumluluk
Başka bir kullanıcı tarafından paylaşılan hakaret içerikli bir metnin yeniden paylaşılması veya hikaye gibi araçlarla daha geniş kitleye ulaştırılması suça iştirak veya faillik sorumluluğu doğurabilmektedir. Buna karşın, hakaret barındıran bir içeriğin salt beğenilmesi kural olarak suç teşkil etmez.
Şikayet Süresi ve Şikayetten Vazgeçme Hükümleri
Soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı olan suçlarda yetkili kişinin altı ay içinde şikayette bulunması gerekir; aksi takdirde adli süreç işletilemez. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73/2 uyarınca bu süre, zamanaşımı süresini aşmamak şartıyla, fiilin ve failin kim olduğunun öğrenildiği günden itibaren işlemeye başlar. Şikayete bağlı hakaret suçu bakımından ise şikayet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez. Şikayet hakkı bulunan birden fazla kimseden birinin altı aylık süreyi doldurması diğer hak sahiplerinin başvuru hakkını etkilemez.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 73Kaynağı aç
bağlı olan suç hakkında yetkili kimse altı ay içinde şikayette bulunmadığı
takdirde soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.
(2) Zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla bu süre, şikayet hakkı olan
kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar. (Ek
cümle:7/11/2024-7531/14 md.) Ancak, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete
bağlı olan hakaret suçu bakımından şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun
fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez.
(3) Şikayet hakkı olan birkaç kişiden birisi altı aylık süreyi geçirirse
bundan dolayı diğerlerinin hakları düşmez.
(4) Kovuşturma yapılabilmesi şikayete bağlı suçlarda kanunda aksi yazılı
olmadıkça suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi davayı düşürür ve hükmün
kesinleşmesinden sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz.
(5) İştirak halinde suç işlemiş
sanıklardan biri hakkındaki şikayetten vazgeçme, diğerlerini de kapsar.
(6) Kanunda aksi yazılı olmadıkça, vazgeçme onu kabul etmeyen sanığı
etkilemez.
(7) Kamu davasının düşmesi, suçtan zarar gören kişinin şikayetten
vazgeçmiş olmasından ileri gelmiş ve
vazgeçtiği sırada şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamış ise artık
hukuk mahkemesinde de dava açamaz.
(8) (Mülga: 6/12/2006 – 5560/45 md.)
Dava veya cezanın düşmesinin etkisi
Kovuşturması şikayete bağlı hallerde suçtan zarar görenin şikayetten vazgeçmesi kural olarak kamu davasını düşürür; fakat hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme cezanın infazına tesir etmez. İştirak halinde işlenen fiillerde faillerden biri yönünden yapılan vazgeçme diğerlerini de kapsar. Kanunda aksi yazılı olmadıkça vazgeçme beyanı, bunu kabul etmeyen sanığı etkilemez. Vazgeçme sebebiyle kamu davası düştüğünde, şikayetçi vazgeçtiği esnada şahsi haklarından da feragat ettiğini açıkça bildirmişse artık hukuk mahkemesinde tazminat davası açamaz.
Delil Tespiti Usulü
İnternet ortamında yer alan paylaşımların silinmesi ya da hesapların kapatılması riskine karşılık delil kaybını önlemek amacıyla Türkiye Noterler Birliği'nin e-tespit sistemi üzerinden ilgili sayfa içeriği tespit ettirilebilir.
Sosyal medyada hakarette şikayet süresi ne kadardır?
Soruşturulması şikayete bağlı hallerde şikayet hakkı, zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla fiil ve failin öğrenildiği günden itibaren altı aydır. Hakaret suçu bakımından bu süre, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez.
İsim belirtilmeden yapılan paylaşımlara karşı dava açılabilir mi?
İsim açıkça yazılmamış veya üstü kapalı geçilmiş olsa dahi, paylaşımın mahiyetinden hedef alınan şahsın kim olduğu duraksamaya mahal vermeyecek şekilde anlaşılabiliyorsa hakaret açıklanmış sayılır.
Hakaret içerikli paylaşımı yeniden paylaşmak suç oluşturur mu?
Hakaret içeren bir içeriğin yeniden yayımlanması suça iştirak veya faillik sorumluluğu meydana getirebilirken, içeriği sadece beğenmek kural olarak suç teşkil etmez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy