5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 133. maddesine göre hâkim veya mahkeme, suçun bir şirketin faaliyeti çerçevesinde işlenmekte olduğuna dair kuvvetli şüphe sebepleri bulunması ve tedbirin maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için gerekli olması hâlinde, soruşturma ve kovuşturma sürecinde şirket işlerinin yürütülmesiyle ilgili kayyım atayabilir. Atama kendiliğinden doğan zorunlu bir sonuç değildir; kanunda gösterilen bu koşullara bağlı bir yetkidir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 133Kaynağı aç
işlenmekte olduğu hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve maddi
gerçeğin ortaya çıkarılabilmesi için gerekli olması halinde; soruşturma ve
kovuşturma sürecinde, hâkim veya mahkeme, şirket işlerinin yürütülmesiyle
ilgili olarak kayyım atayabilir. Atama kararında, yönetim organının karar ve
işlemlerinin geçerliliğinin kayyımın onayına bağlı kılındığı veya yönetim
organının yetkilerinin ya da yönetim organının yetkileri ile
birlikte ortaklık payları veya menkul kıymetler idare yetkilerinin
tümüyle kayyıma verildiği açıkça belirtilir. Kayyım tayinine ilişkin karar,
ticaret sicili gazetesinde ve diğer uygun vasıtalarla ilan olunur.[30]
(2) Hâkim veya mahkemenin kayyım hakkında takdir etmiş bulunduğu ücret,
şirket bütçesinden karşılanır. Ancak, soruşturma veya kovuşturma konusu suçtan
dolayı kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararının verilmesi halinde; ücret
olarak şirket bütçesinden ödenen paranın tamamı, kanunî faiziyle birlikte
Devlet Hazinesinden karşılanır.
(3) İlgililer, atanan kayyımın işlemlerine karşı, görevli mahkemeye
22.11.2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve 29.6.1956 tarihli ve
6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre başvurabilirler.
(4) Bu madde hükümleri ancak aşağıda sayılan suçlarla ilgili olarak
uygulanabilir.
a) Türk Ceza Kanununda yer alan,
1. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80),
2. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),
3. Parada sahtecilik (madde 197),
4. Fuhuş (madde 227),
5. Kumar oynanması için yer ve imkân sağlama (madde 228),
6. Zimmet (madde 247),
7. Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (madde 282),
8. Silahlı örgüt (madde 314) veya bu örgütlere silah sağlama (madde 315),
9. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 328, 329, 330, 331,
333, 334, 335, 336, 337),
Suçları,
b) Ateşli Silahlar ve Bıçaklar İle Diğer Aletler Hakkında Kanunda tanımlanan
silah kaçakçılığı (madde 12) suçları,
c) Bankalar Kanununun 22 nci maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkralarında
tanımlanan zimmet suçu,
d) Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan ve hapis cezasını
gerektiren suçlar,
e) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 ve 74 üncü
maddelerinde tanımlanan suçlar.
(5) (Ek: 1/7/2016-6723/32 md.) Bu madde uyarınca
atanan kayyımların görevleriyle ilgili iş ve işlemlerinden dolayı tazminat
davaları, 142 ila 144 üncü maddeler uyarınca Devlet aleyhine açılır. Devlet,
ödediği tazminattan dolayı görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle
görevini kötüye kullanan kayyımlara bir yıl içinde rücu eder.
Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama,
kopyalama ve elkoyma[31][32]
Kararda yazılması gereken yetki düzeni
Atama kararında benimsenen yetki düzeni açıkça belirtilir. Kararda, yönetim organının karar ve işlemlerinin geçerliliği kayyımın onayına bağlanabilir. Bunun yerine yönetim organının yetkileri tümüyle kayyıma verilebilir. Yönetim organının yetkileriyle birlikte ortaklık payları veya menkul kıymetler idare yetkilerinin tümü de kayyıma verilebilir.
Kararın ilanı
Kayyım tayinine ilişkin karar, ticaret sicili gazetesinde ve diğer uygun vasıtalarla ilan olunur.
Kayyım ücretinin şirket bütçesi ve Hazine karşılığı
Hâkim veya mahkemenin kayyım hakkında takdir ettiği ücret şirket bütçesinden karşılanır. Soruşturma veya kovuşturma konusu suçtan dolayı kovuşturmaya yer olmadığına ya da beraate karar verilirse, ücret olarak şirket bütçesinden ödenen paranın tamamı kanuni faiziyle birlikte Devlet Hazinesinden karşılanır. Hüküm bu iki hâli sayar; başka bir yargılama sonucu için aynı Hazine karşılığı bu hükümden çıkarılamaz.
Kayyımın işlemlerine karşı başvuru
İlgililer, atanan kayyımın işlemlerine karşı görevli mahkemeye başvurabilir. Başvuru, 22.11.2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ile 29.6.1956 tarihli ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre yapılır.
Tedbirin uygulanabileceği suçlar
133. madde hükümleri ancak maddede sayılan suçlarla ilgili uygulanabilir. Türk Ceza Kanunu bakımından liste; göçmen kaçakçılığı ve insan ticaretini (madde 79 ve 80), uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticaretini (madde 188), parada sahteciliği (madde 197), fuhuş suçunu (madde 227) ve kumar oynanması için yer ve imkân sağlamayı (madde 228) kapsar. Zimmet (madde 247), suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (madde 282), silahlı örgüt veya bu örgütlere silah sağlama (madde 314 ve 315) da listededir. Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, madde 328, 329, 330, 331, 333, 334, 335, 336 ve 337 yönünden listeye dâhildir.
Aynı uygulama sınırı özel kanunlarda gösterilen suçları da kapsar. Bunlar, Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun’da tanımlanan silah kaçakçılığı (madde 12), Bankalar Kanunu’nun 22. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında tanımlanan zimmet suçu, Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nda tanımlanan ve hapis cezasını gerektiren suçlar ile Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 68 ve 74. maddelerinde tanımlanan suçlardır. Liste kapalı biçimde düzenlenmiştir; sayılmayan bir suça tedbirin uygulanması bu metinden çıkarılamaz.
Görevden doğan tazminat ve rücu
133. maddeye göre atanan kayyımların görevleriyle ilgili iş ve işlemlerinden doğan tazminat davaları, aynı Kanunun 142 ila 144. maddelerine yapılan yollama uyarınca Devlet aleyhine açılır. Bu yollamanın içeriği ayrıca açıklanmaz. Devlet, ödediği tazminat nedeniyle, görevinin gereklerine aykırı hareket ederek görevini kötüye kullanan kayyıma bir yıl içinde rücu eder. Rücu bu kötüye kullanma şartına bağlıdır.
Sık sorulan sorular
Şirkete kayyım atanması için hangi şartlar aranır?
Suçun şirketin faaliyeti çerçevesinde işlenmekte olduğuna dair kuvvetli şüphe sebepleri bulunmalı ve tedbir maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için gerekli olmalıdır. Bu durumda hâkim veya mahkeme, soruşturma ve kovuşturma sürecinde şirket işlerinin yürütülmesiyle ilgili kayyım atayabilir.
Atama kararında hangi yetki açıkça yazılır?
Kararda, yönetim organının karar ve işlemlerinin geçerliliğinin kayyım onayına bağlandığı veya yönetim organının yetkilerinin kayyıma verildiği açıkça belirtilir. Bu yetkilerle birlikte ortaklık payları veya menkul kıymetler idare yetkilerinin tümü de kayyıma verilebilir.
Kayyım kararı nasıl ilan edilir?
Kayyım tayinine ilişkin karar, ticaret sicili gazetesinde ve diğer uygun vasıtalarla ilan olunur.
Kayyım ücreti hangi hâlde Hazineden karşılanır?
Takdir edilen ücret şirket bütçesinden karşılanır. Kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı verilirse şirket bütçesinden ödenen ücretin tamamı, kanuni faiziyle birlikte Devlet Hazinesinden karşılanır.
Kayyımın işlemine karşı nereye başvurulur?
İlgililer, kayyımın işlemlerine karşı görevli mahkemeye, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre başvurabilir.
Her suç bakımından şirkete kayyım atanabilir mi?
Hayır. Madde hükümleri ancak maddede sayılan Türk Ceza Kanunu suçları ve aynı fıkrada gösterilen özel kanun suçları bakımından uygulanabilir.
Kayyımın görevinden doğan tazminat davası kime açılır?
Kayyımın görevleriyle ilgili iş ve işlemlerinden doğan tazminat davaları, 142 ila 144. maddeler uyarınca Devlet aleyhine açılır. Devlet, görevini kötüye kullanan kayyıma ödediği tazminat için bir yıl içinde rücu eder.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy