Sınır dışı etme kararı, Genel Müdürlüğün talimatıyla veya valilikçe resen alınır. Yabancı, yasal temsilcisi ya da avukatı bu karara, tebliğden başlayarak yedi gün içinde idare mahkemesinde başvurabilir. Yabancının rızası saklıdır; bu rıza yoksa dava süresi içinde ve yargı yoluna başvurulmuşsa yargılama bitene kadar sınır dışı işlemi yapılmaz.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 53Kaynağı aç
Kararın alınması ve bildirilmesi
6458 sayılı Kanun'un 53. maddesinin birinci fıkrasına göre sınır dışı etme kararı, Genel Müdürlüğün talimatı üzerine veya resen valiliklerce alınır.
Karar gerekçeli olarak yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Avukat bulunmuyorsa yabancı ya da yasal temsilcisi, sonucun yanında itiraz yolunu ve süresini de öğrenir.
Karar alınmasını gerektiren durumlar
6458 sayılı Kanun'un 54. maddesinin birinci fıkrası, maddede tek tek sayılan yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınacağını düzenler. Her bent kendi şartını taşır.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 54Kaynağı aç
Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar ve vizesi iptal edilenler bu kapsamda yer alır. İkamet izni iptal edilenler de aynı şekilde düzenlenmiştir. İkamet izni olup süresi dolduktan sonra kabul edilebilir gerekçe göstermeden bu süreyi on günden fazla aşanlar hakkında da karar alınır.
Uluslararası koruma başvurusu reddedilen, koruma dışında bırakılan, başvurusu kabul edilemez görülen, başvurusunu geri çeken veya geri çekilmiş sayılan kişiler de ilgili bentte sayılır. Statüsü sona eren veya iptal edilenler de buradadır. Son karardan sonra Kanunun diğer hükümleri kişinin Türkiye'de kalmasına imkân vermiyorsa bu şart ayrıca aranır.
Birinci fıkranın (b), (d) ve (k) bentleri yönünden değerlendirme yapılan uluslararası koruma başvuru veya statü sahipleri için ikinci fıkra ayrı bir imkân tanır. Bu kişiler hakkında koruma işleminin her aşamasında sınır dışı etme kararı alınabilir. Düzenleme kararı zorunlu kılmaz ve imkânı yalnızca bu bentlerle sınırlar.
Karar alınmayacak kişiler
Kişi 54. madde kapsamında olsa bile 55. maddenin birinci fıkrası bazı yabancılar hakkında karar alınmayacağını söyler. Bunların ilki, gönderileceği ülkede ölüm cezası, işkence, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muamele riskine dair ciddi emare bulunanlardır.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 55Kaynağı aç
Ciddi sağlık sorunu, yaş veya hamilelik yüzünden yolculuğu riskli görülenler hakkında da karar alınmaz. Hayati tehlike oluşturan hastalığının tedavisi sürerken gönderileceği ülkede tedavi imkânı olmayanlar da istisna içindedir.
Mağdur destek sürecinden yararlanan insan ticareti mağdurları hakkında karar alınmaz. Psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları bakımından istisna, tedavileri tamamlanıncaya kadar devam eder.
Birinci fıkradaki değerlendirme her kişi için ayrı yapılır. Bu kişilerden belirli bir adreste kalmaları ve istenen biçimde, istenen sürelerde bildirim yapmaları istenebilir.
İdare mahkemesindeki başvuru
6458 sayılı Kanun'un 53. maddesinin üçüncü fıkrasına göre yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı, sınır dışı etme kararına karşı kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Mahkemeye başvuran kişi, sınır dışı etme kararını veren makama da başvurusunu bildirir.
Savunma verilince veya savunma süresi geçince dosya tekemmül etmiş sayılır. Duruşma yapılıp yapılmayacağı mahkemenin takdirindedir. Başvuru, tekemmülden veya ara karar ya da duruşma gerekiyorsa bunların tamamlanmasından itibaren on beş gün içinde sonuçlandırılır.
Davacının bildirdiği adrese tebligat yapılamazsa, 2577 sayılı Kanun'un 26. maddesinin üçüncü fıkrasındaki süre bu başvuruda iki ay olarak uygulanır. Mahkemenin bu konudaki kararı kesindir.
2577 sayılı Kanun'un 26. maddesinin üçüncü fıkrasına göre gösterilen adrese tebligat yapılamazsa, yeni adres bildirilene kadar dosya işlemden kaldırılır ve varsa yürütmenin durdurulması kararı kendiliğinden hükümsüz kalır. İşlemden kaldırma tarihinden itibaren bir yıl içinde yeni adres bildirilerek dosyanın yeniden işleme alınması istenmezse davanın açılmamış sayılmasına karar verilir. Bu genel usul ile 6458 sayılı Kanun'daki iki aylık uygulama aynı cümlede tek süre kuralına indirgenemez.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 26Kaynağı aç
Sınır dışı etmeme ve yürütmenin durdurulması
6458 sayılı Kanun'un 53. maddesinin üçüncü fıkrası, yabancının rızasını saklı tutar. Rıza yoksa dava açma süresi boyunca ve yargı yoluna başvurulmuşsa yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 27. maddesinin birinci fıkrasına göre Danıştayda veya idari mahkemede dava açılması, kural olarak dava konusu idari işlemin yürütülmesini durdurmaz. Bu genel hüküm ile 6458 sayılı Kanun'daki sınır dışı etmeme hükmü ayrı düzenlemelerdir; biri diğerinin yerine konulamaz.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 27Kaynağı aç
Danıştay veya idari mahkeme, telafisi güç ya da imkânsız zarar ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması birlikte varsa yürütmenin durdurulmasına karar verebilir. Karar kural olarak idarenin savunmasından veya savunma süresinin geçmesinden sonra ve gerekçeli verilir.
Uygulanmakla etkisi tükenecek idari işlemlerin yürütülmesi, savunma alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere, idarenin savunması alınmaksızın da durdurulabilir. Kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği ile geçici veya sürekli görevlendirme işlemleri, uygulanmakla etkisi tükenecek idari işlemlerden sayılmaz.
Yürütmenin durdurulması kararında, işlemin hangi nedenle açıkça hukuka aykırı olduğu ve doğacak telafisi güç veya imkânsız zararlar belirtilir. Yalnızca kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmuş olması bu karara gerekçe yapılamaz.
Yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; durum gerektirirse teminat aranmayabilir. İdareden ve adli yardımdan yararlananlardan teminat alınmaz. Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması istenemez.
Yürütmenin durdurulması istemi hakkında verilen karara, kararı veren mercie göre ilgili mercie, tebliği izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir kez itiraz edilebilir. İtiraz mercii dosya kendisine geldikten sonra yedi gün içinde karar verir ve bu karar kesindir.
İdari gözetim
54. madde kapsamındaki yabancı kollukça yakalanırsa derhâl valiliğe bildirilir. Sınır dışı etme kararı gerekip gerekmediğini valilik değerlendirir ve gerekiyorsa kararı alır. Değerlendirme ve karar kırk sekiz saati aşamaz. Bu süre yakalama sonrasına ilişkindir.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 57Kaynağı aç
Karar alınan kişilerden kaçma veya kaybolma riski bulunan, Türkiye'ye giriş ya da çıkış kurallarını ihlal eden ve sahte veya asılsız belge kullananlar ayrıca düzenlenmiştir. Kabul edilebilir mazereti olmadan tanınan sürede çıkmayanlar ile kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı bakımından tehdit oluşturanlar da bu kapsamdadır. Valilik bunlar hakkında idari gözetim kararı alır ya da 57/A maddesindeki alternatif yükümlülükleri getirir.
Gözetim kararı alınan yabancı, yakalayan kolluk birimince kırk sekiz saat içinde geri gönderme merkezine götürülür. Merkezdeki gözetim altı ayı geçemez. Yabancı iş birliği yapmaz veya ülkesi hakkında doğru bilgi ya da belge vermez ve bu yüzden işlem tamamlanamazsa süre en fazla altı ay daha uzatılabilir.
Gözetimin sürmesinde zaruret olup olmadığını valilik her ay düzenli değerlendirir. Gerekirse otuz gün beklenmez. Zaruret kalmamışsa gözetim hemen sonlandırılır ve bu yabancılara 57/A uyarınca alternatif yükümlülük getirilir.
Gözetim kararı, sürenin uzatılması ve aylık değerlendirme sonuçları gerekçesiyle yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Avukat yoksa kişi veya yasal temsilcisi sonuca ek olarak itiraz usulü ve süreleri hakkında da bilgilendirilir.
Gözetim altındaki kişi, yasal temsilcisi veya avukatı karara karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru gözetimi durdurmaz. Hâkim incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve kararı kesindir. Bu yol, sınır dışı etme kararına karşı idare mahkemesine yapılan başvurudan ayrıdır.
Gözetim şartlarının kalktığı veya değiştiği ileri sürülerek aynı kişiler yeniden sulh ceza hâkimine başvurabilir.
İdari gözetim işlemine karşı yargı yoluna başvuranlardan avukatlık ücretini karşılayamayanlara, istemeleri hâlinde 19 Mart 1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanır. Hüküm bu başvuranlarla sınırlıdır.
Gözetime alternatif yükümlülükler
57/A maddesinde sayılan alternatifler belirli adreste ikamet, bildirim, aile temelli geri dönüş, geri dönüş danışmanlığı, kamu yararına hizmetlerde gönüllü görev, teminat ve elektronik izlemedir. Bunlardan biri veya birkaçı getirilirse süre yirmi dört ayı geçemez.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 57/AKaynağı aç
57. maddenin ikinci fıkrası kapsamında olup idari gözetime alınmayan yabancıya, bu alternatiflerden birinin veya birkaçının getirilmesi zorunludur.
Alternatif yükümlülük kararı gerekçesiyle yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Avukat yoksa yabancı veya yasal temsilcisi sonucun yanında itiraz usulü ve süreleri hakkında bilgilendirilir.
Elektronik izlemeye tabi tutulan yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı bu karara karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru yükümlülüğü durdurmaz. Hâkim incelemeyi beş gün içinde bitirir ve kararı kesindir. Bu itiraz yolu maddede elektronik izleme için düzenlenmiştir.
Alternatif yükümlülüklere uymayan yabancı idari gözetim altına alınabilir. Düzenleme bunu zorunlu bir sonuç olarak değil, uygulanabilecek bir tedbir olarak ifade eder.
Sık sorulan sorular
Sınır dışı etme kararına kaç gün içinde başvurulur?
Yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Başvuran, kararı veren makama da başvurduğunu bildirir.
Başvuru sırasında sınır dışı işlemi yapılır mı?
Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez.
İdare mahkemesinin kararı kesin midir?
6458 sayılı Kanun'un 53. maddesine göre mahkemenin sınır dışı etme kararına ilişkin bu konudaki kararı kesindir.
Duruşma yapılması zorunlu mudur?
Hayır. Bu başvuruda duruşma yapılıp yapılmayacağı mahkemenin takdirine bağlıdır.
Uluslararası koruma sahibi her durumda sınır dışı edilir mi?
Hayır. Yalnızca 54. maddenin birinci fıkrasının (b), (d) ve (k) bentleri kapsamında değerlendirilen başvuru veya statü sahibi hakkında, koruma işleminin her aşamasında sınır dışı etme kararı alınabilir.
İdari gözetim en fazla ne kadar sürer?
Geri gönderme merkezindeki idari gözetim altı ayı geçemez. İş birliği yapılmaması veya ülke hakkında doğru bilgi ya da belge verilmemesi yüzünden işlem tamamlanamazsa süre en fazla altı ay daha uzatılabilir.
Gözetime itiraz gözetimi durdurur mu?
Durdurmaz. Kişi, yasal temsilcisi veya avukatı sulh ceza hâkimine başvurabilir; hâkim beş gün içinde karar verir ve kararı kesindir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy