Senedin Yağması Suçunun Tanımı ve Yasal Unsurları
Senedin yağması, Türk Ceza Kanunu'nun 148. maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen özel bir yağma biçimidir. Bir kimsenin cebir veya tehdide maruz bırakılarak kendisini ya da bir üçüncü kişiyi borç altına sokabilecek bir senedi veya borcun sona erdiğini gösteren bir belgeyi vermeye zorlanması, bu tür bir belgenin zilyetliğinin alınmasına karşı koyamaması, ileride senede dönüştürülebilecek bir evrakı imzalaması yahut mevcut bir senedi imha etmesi veya imhasına rıza göstermek zorunda bırakılması durumunda suç oluşur. Kanun koyucu bu fiilleri gerçekleştiren faile altı yıldan on yıla kadar hapis cezası öngörmüştür.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 148Kaynağı aç
yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı
gerçekleştireceğinden ya da malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratacağından
bahisle tehdit ederek veya cebir kullanarak, bir malı teslime veya malın
alınmasına karşı koymamaya mecbur kılan kişi, altı yıldan on yıla kadar hapis
cezası ile cezalandırılır.
(2) Cebir veya tehdit kullanılarak
mağdurun, kendisini veya başkasını borç altına sokabilecek bir senedi veya var
olan bir senedin hükümsüz kaldığını açıklayan bir vesikayı vermeye, böyle bir
senedin alınmasına karşı koymamaya, ilerde böyle bir senet haline
getirilebilecek bir kağıdı imzalamaya veya var olan bir senedi imha etmeye veya
imhasına karşı koymamaya mecbur edilmesi halinde de aynı ceza verilir.
(3) Mağdurun, herhangi bir vasıta
ile kendisini bilmeyecek ve savunamayacak hale getirilmesi de, yağma suçunda
cebir sayılır.
Nitelikli yağma
Türk Ceza Kanunu'nun 148. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, mağdurun iradesini etkileyecek herhangi bir vasıta kullanılarak kendisini idare edemeyecek ve fiile karşı koyamayacak duruma düşürülmesi de yağma suçunun uygulanmasında cebir olarak kabul edilir.
Senedin yağması suçu, kullanılan cebir ve tehdit boyutuyla kişinin hareket serbestisini ve özgürlüğünü zedelerken; senet aracılığıyla meydana getirilen malvarlığı tehdidi yönüyle mülkiyet ve zilyetlik haklarını ihlal eden karma nitelikli bir suç tipidir.
Suçun Konusunu Oluşturan Belgenin Hukuki Niteliği
Senedin yağması suçunun oluşabilmesi için belgenin mağduru borç altına sokan veya faili borçtan kurtaran borç doğurucu bir senet olması gerekir. Senedin sonradan hükümsüzlüğüne karar verilmiş olması failin eylemini suç olmaktan çıkarmaz.
Buna karşılık, hukuken tamamen yok hükmünde olan ve hiçbir şekilde senet geçerliliği taşımayan batıl bir kağıdın imzalatılması durumunda suç meydana gelmez. Ne var ki mağdura ileride içeriği doldurulup borç senedi haline getirilmeye elverişli boş bir kağıdın zorla imzalatılması, yani açığa imza attırılması fiili Türk Ceza Kanunu'nun 148. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında senedin yağması suçunu meydana getirir.
Kast, Teşebbüs ve Ağırlaşmış Haller
Senedin yağması suçu yalnızca kasten işlenebilen fiillerdendir. Suçun yasal tanımında belirli bir saik aranmadığından eylemin gerçekleştirilmesinde genel kast yeterli olup suç kural olarak olası kastla da icra edilebilir.
Failin mağdur üzerinde cebir veya tehdit uygulayarak icra hareketlerine başlamasına rağmen, elinde olmayan harici engeller sebebiyle hedeflediği senedi veya belgeyi temin edemeden eyleminin kesilmesi durumunda suç tamamlanamaz ve teşebbüs aşamasında kalır.
Yağma eyleminin gerçekleştirilmesi sırasında mağdura yönelik kasten yaralama fiilinin neticesi sebebiyle ağırlaşmış sonuçlara yol açması halinde, Türk Ceza Kanunu'nun 149. maddesinin ikinci fıkrası gereğince faile ayrıca kasten yaralama suçunun ağırlaşmış hallerine ilişkin cezalar verilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 149Kaynağı aç
a) Silahla,
b) Kişinin kendisini tanınmayacak
bir hale koyması suretiyle,
c) Birden fazla kişi tarafından
birlikte,
d) (Değişik: 18/6/2014-6545/64
md.) Yol kesmek suretiyle ya da konutta, işyerinde veya bunların eklentilerinde,
e) Beden veya
ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı,
f) Var olan
veya var sayılan suç örgütlerinin oluşturdukları korkutucu güçten
yararlanılarak,
g) Suç örgütüne yarar sağlamak
maksadıyla,
h) Gece vaktinde,
İşlenmesi halinde,
fail hakkında on yıldan onbeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(2) Yağma
suçunun işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle
ağırlaşmış hallerinin gerçekleşmesi durumunda, ayrıca kasten yaralama suçuna
ilişkin hükümler uygulanır.
Daha az cezayı gerektiren hâl
Senedin Yağması Suçunun Cezası ve Nitelikli Unsurları
Türk Ceza Kanunu'nun 148. maddesinin ikinci fıkrasında tanımlanan temel senedin yağması eylemini gerçekleştiren fail altı yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli halleri Türk Ceza Kanunu'nun 149. maddesinin birinci fıkrasında belirlenmiştir. Buna göre eylemin silahla işlenmesi, failin kimliğini gizleyecek şekilde tanınmayacak hale gelmesi, birden çok kişi tarafından ortaklaşa gerçekleştirilmesi, yol kesilerek veya meskende, işyerinde ya da bunların eklentilerinde işlenmesi cezayı artırır. Ayrıca fiilin kendini bedenen veya ruhen koruyamayacak mağdura karşı yürütülmesi, suç örgütlerinin korkutma gücüne dayanılması, örgüte menfaat sağlama amacıyla hareket edilmesi veya fiilin gece vaktinde gerçekleştirilmesi durumunda fail hakkında on yıldan onbeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
Hukuki Alacağın Tahsili ve Malın Değerinin Azlığı
Failin mağdur ile arasındaki meşru bir hukuki ilişkiye dayanan alacağını tahsil etmek gayesiyle cebir veya tehdide başvurması halinde, Türk Ceza Kanunu'nun 150. maddesinin birinci fıkrası uyarınca yağma suçundan ceza verilemez. Bu durumda eylemin somut unsurlarına göre fail hakkında yalnızca tehdit veya kasten yaralama suçlarına ilişkin cezai yaptırımlar uygulanır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 150Kaynağı aç
dayanan alacağını tahsil amacıyla tehdit veya cebir kullanması halinde, ancak
tehdit veya kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır.
(2) Yağma suçunun konusunu
oluşturan malın değerinin azlığı nedeniyle, verilecek ceza üçte birden yarıya
kadar indirilebilir.[68]
Mala zarar verme
Türk Ceza Kanunu'nun 150. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, yağma suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı nedeniyle verilecek ceza üçte birden yarıya kadar indirilebilir.
Etkin Pişmanlık ve Akrabalık Durumu
Senedin yağması suçunda failin sergileyeceği etkin pişmanlık, cezada indirim sebebi sayılmıştır. Türk Ceza Kanunu'nun 168. maddesinin üçüncü fıkrasına göre, suç tamamlandıktan sonra fakat kamu davası açılmadan önce mağdurun uğradığı zararın tamamen giderilmesi halinde verilecek ceza yarısına kadar; dava açıldıktan sonra hüküm kurulmadan önce giderilmesi halinde ise üçte birine kadar indirilir. Aynı maddenin dördüncü fıkrası gereğince zararın kısmen karşılanması durumunda indirim uygulanabilmesi için mağdurun bu hususa açık rıza göstermesi şarttır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 168Kaynağı aç
(1) Hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık,
hileli iflâs, taksirli iflâs (…)[72]
suçları tamamlandıktan sonra ve fakat bu nedenle hakkında kovuşturma başlamadan
önce, failin, azmettirenin veya yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek
mağdurun uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen
gidermesi halinde, verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir.
(2) Etkin pişmanlığın kovuşturma başladıktan sonra ve fakat hüküm
verilmezden önce gösterilmesi halinde, verilecek cezanın yarısına kadarı
indirilir.
(3) Yağma suçundan dolayı etkin pişmanlık gösteren kişiye verilecek
cezanın, birinci fıkraya giren hallerde yarısına, ikinci fıkraya giren hallerde
üçte birine kadarı indirilir.
(4) Kısmen geri verme veya tazmin
halinde etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için, ayrıca mağdurun
rızası aranır.
(5) (Ek: 2/7/2012 – 6352/84 md.) Karşılıksız yararlanma suçunda, fail, azmettiren veya yardım edenin
pişmanlık göstererek mağdurun, kamunun veya özel hukuk tüzel kişisinin uğradığı
zararı, soruşturma tamamlanmadan önce tamamen tazmin etmesi halinde kamu davası
açılmaz; zararın hüküm verilinceye kadar tamamen tazmin edilmesi halinde ise,
verilecek ceza üçte birine kadar indirilir. Ancak kişi, bu fıkra hükmünden iki
defadan fazla yararlanamaz.
Tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri uygulanması
Türk Ceza Kanunu'nun 167. maddesinin birinci fıkrasında yağma ve nitelikli yağma suçları akrabalık bağından kaynaklanan şahsi cezasızlık halinin kapsamı dışında bırakılmıştır. Kanunun 167. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan haklarında ayrılık kararı verilmiş olan eş, birlikte yaşamayan kardeş veya belirli akrabalar yönünden öngörülen ceza indiriminin ise, ilk fıkrada yağma suçları için getirilen açık istisna karşısında senedin yağması fiiline tatbik edilip edilmeyeceği hususunda iki kanuni düzenleme birlikte dikkate alınır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 167Kaynağı aç
suçların;
a) Haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin,
b) Üstsoy veya altsoyunun veya bu derecede kayın hısımlarından birinin
veya evlat edinen veya evlatlığın,
c) Aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin,
Zararına olarak işlenmesi halinde, ilgili akraba hakkında cezaya
hükmolunmaz.
(2) Bu suçların, haklarında ayrılık kararı verilmiş olan eşlerden birinin,
aynı konutta beraber yaşamayan kardeşlerden birinin, aynı konutta beraber
yaşamakta olan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derecede kayın
hısımlarının zararına olarak işlenmesi halinde; ilgili akraba hakkında şikayet
üzerine verilecek ceza, yarısı oranında indirilir.
Etkin pişmanlık
Soruşturma Usulü, Zamanaşımı ve Görevli Mahkeme
Senedin yağması suçu şikayete bağlı suçlar kategorisinde değildir; adli makamlarca re'sen soruşturulur ve şikayetten vazgeçme ceza davasını düşürmez. Türk Ceza Kanunu'nun 66. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi gereğince beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezası gerektiren suçlarda dava zamanaşımı süresi onbeş yıldır. Bu sürenin tespitinde suçun kanuni tavan cezası ve nitelikli halleri esas alınır. Zamanaşımı süresi, Türk Ceza Kanunu'nun 66. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca suç tamamlanmışsa eylemin bittiği günden, teşebbüs aşamasında kesilmişse son icra hareketinin yapıldığı tarihten itibaren işlemeye başlar.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 66Kaynağı aç
kamu davası;
a) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda otuz yıl,
b) Müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmibeş yıl,
c) Yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis cezasını gerektiren suçlarda
yirmi yıl,
d) Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda
onbeş yıl,
e) Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adlî para cezasını
gerektiren suçlarda sekiz yıl,
geçmesiyle düşer.
(2) Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmuş olup da onbeş yaşını
doldurmamış olanlar hakkında, bu sürelerin yarısının; onbeş yaşını doldurmuş olup
da onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında ise, üçte ikisinin
geçmesiyle kamu davası düşer.
(3) Dava zamanaşımı süresinin belirlenmesinde dosyadaki mevcut deliller
itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli halleri de göz önünde bulundurulur.
(4) Yukarıdaki fıkralarda yer alan sürelerin belirlenmesinde suçun
kanunda yer alan cezasının yukarı sınırı göz önünde bulundurulur; seçimlik cezaları
gerektiren suçlarda zamanaşımı bakımından hapis cezası esas alınır.
(5) (Değişik: 29/6/2005 – 5377/8
md.) Aynı fiilden dolayı tekrar yargılamayı gerektiren hallerde, mahkemece
bu husustaki talebin kabul edildiği tarihten itibaren fiile ilişkin zamanaşımı
süresi yeni baştan işlemeye başlar.
(6) Zamanaşımı, tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüs
halinde kalan suçlarda son hareketin yapıldığı günden, kesintisiz suçlarda
kesintinin gerçekleştiği ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden, çocuklara
karşı üstsoy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından
işlenen suçlarda çocuğun onsekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye
başlar.
(7) Bu Kanunun İkinci Kitabının Dördüncü Kısmında yazılı ağırlaştırılmış
müebbet veya müebbet veya on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçların
yurt dışında işlenmesi halinde dava zamanaşımı uygulanmaz.
Dava zamanaşımı süresinin durması veya kesilmesi
Suçun kanunda yazılı ceza alt sınırının bir yılı aşması nedeniyle, senedin yağması suçunda tayin edilen hapis cezasının adli para cezasına dönüştürülmesi yasal olarak imkan dahilinde değildir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumu ise ancak yargılama neticesinde ortaya çıkan ceza miktarı ve yasal kanuni şartların tamamının gerçekleşmesi durumunda mahkemece ele alınabilir.
Senedin yağması suçu, ister temel haliyle isterse kanundaki nitelikli unsurlarla işlensin uzlaştırma kapsamına dahil edilmemiştir. 5235 sayılı Kanun'un 12. maddesi gereğince, Türk Ceza Kanunu'nda düzenlenen yağma suçu ile on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçlara ilişkin dava ve işlere bakmakla görevli mahkeme Ağır Ceza Mahkemesidir.
5235 sayılı ADLÎ YARGI İLK DERECE MAHKEMELERİ İLE BÖLGE ADLİYE MAHKEMELERİNİN KURULUŞ, GÖREV VE YETKİLERİ HAKKINDA KANUN m. 12Kaynağı aç
Kanunların ayrıca görevli kıldığı
hâller saklı kalmak üzere, Türk Ceza Kanununda yer alan yağma (m. 148), irtikâp
(m. 250/1 ve 2), resmî belgede sahtecilik (m. 204/2), (…)[9] hileli iflâs (m. 161)
suçları, Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısmının Dört, Beş, Altı ve Yedinci
Bölümünde tanımlanan suçlar (318, 319, 324, 325 ve 332 nci maddeler hariç) ve
12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun kapsamına giren
suçlar dolayısıyla açılan davalar ile ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet
hapis ve on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçlarla ilgili dava ve
işlere bakmakla ağır ceza mahkemeleri görevlidir. Anayasa Mahkemesi ve Yargıtayın
yargılayacağı kişilere ilişkin hükümler, askerî mahkemelerin görevlerine
ilişkin hükümler ile çocuklara özgü kovuşturma hükümleri saklıdır.
Diğer ceza mahkemelerinin görevleri
Senedin yağması suçu şikayete bağlı mıdır?
Hayır, senedin yağması suçu şikayete tabi olmayıp savcılık tarafından kendiliğinden soruşturulur; mağdur şikayetinden vazgeçse dahi onbeş yıllık dava zamanaşımı süresince yargılama sürdürülür.
Zorla boş kağıda imza attırılması halinde senedin yağması suçu oluşur mu?
Evet, cebir veya tehdit kullanılarak ileride borç senedi haline getirilmeye müsait boş bir kağıda açığa imza attırılması TCK m. 148/2 kapsamında senedin yağması suçunu meydana getirir.
Gerçek bir alacak için borçludan zorla senet alınması yağma sayılır mı?
Hayır, taraflar arasında hukuki bir münasebete dayanan alacağı tahsil maksadıyla zor kullanılması halinde TCK m. 150/1 uyarınca yağma suçundan ceza verilmez; eylemin niteliğine göre tehdit veya kasten yaralama suçları uygulanır.
Senedin yağması suçunda temel hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir mi?
Hayır, suçun kanundaki temel ceza alt sınırı altı yıl hapis olarak belirlendiğinden ve bir yıllık yasal sınır aşıldığından temel cezanın adli para cezasına çevrilmesi mümkün değildir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy