Şantiye Şefliği Görevinin Kapsamı ve Sözleşme Şartları
Şantiye Şefleri Hakkında Yönetmelik, yapı ruhsatına tâbi bulunan her türlü yapım ve yıkım işinde şantiye şefliği üstlenecek teknik personeli kapsamaktadır. Ruhsata tâbi bütün yapılarda şantiye şefliği görevinin yapı müteahhidi ile şantiye şefi arasında imzalanan yazılı bir iş sözleşmesine göre icra edilmesi esastır. Söz konusu iş sözleşmesinde asgari olarak üstlenilen işin adı, süresi, ücreti, işyerinin adresi ve tarafların tebligata elverişli elektronik adreslerinin yer alması zorunludur.
Yönetmelik çerçevesinde gerçekleştirilecek her türlü bildirim ve tebligat, tarafların yazılı olarak beyan ettikleri tebligata elverişli elektronik posta adreslerine yapılabilir ve mevzuatta açık bir istisna öngörülmedikçe fiziki yazılı bildirim aranmaz. Şantiye şefinin üstlendiği yapım işine ilişkin resmi görevi, yapı ruhsatının düzenlenmesiyle başlayarak yapı kullanma izin belgesinin düzenlenmesi ile nihayete erer.
Şantiye Şefi Olma Koşulları ve Görev Engelleri
Şantiye şefliği görevini üstlenebilmek için mimar, inşaat mühendisi, makine mühendisi veya elektrik mühendisi olmak gerekmektedir. Yükseköğrenim kurumlarınca elektrik mühendisliğine eşdeğer sayılan elektrik-elektronik mühendisleri ile bu teknik alanlara ilişkin inşaat, makine, elektrik veya yapı denetim teknikeri ve teknik öğretmen unvanına sahip kişiler de mevzuatta belirlenen sınırlar dâhilinde şantiye şefliği yapabilir.
Mahkeme kararıyla veya kayıtlı olunan meslek odasınca süreli ya da süresiz mesleki faaliyette bulunmaktan men edilen kişiler yasak süresince şantiye şefliği yapamaz. Bunun yanı sıra başka bir kuruluşta tam zamanlı çalışanlar, yetmiş beş yaşını doldurmuş olanlar veya şantiye sahasında fiilen ve devamlı biçimde görev yapmasını engelleyen durumu bulunanlar görev üstlenemez. Şantiye şeflerinin görev üstlendikleri il sınırları dışındaki başka bir ilde görev almaları da hukuken mümkün değildir.
Üstlenilebilecek İş Sayısı ve Eşzamanlı İş Sınırları
Mimar veya mühendis unvanlı şantiye şefleri aynı zaman diliminde herhangi birisinin yapı inşaat alanı 1.500 m²’yi geçmeyen en fazla dört işi, 4.500 m²’yi geçmeyen en fazla üç işi veya 7.500 m²’yi geçmeyen en fazla iki işi yürütebilir. İnşaat alanı 7.500 m²’yi aşan projelerde ya da kamu kurumlarınca yaptırılan kamu yatırımı niteliğindeki işlerde görev alan şantiye şefleri aynı anda ikinci bir yapım işi üstlenemez.
31/12/2026 tarihine kadar geçici bir kural olarak, mimar ve mühendislerin üstlenebileceği dört işe dair 1.500 m² inşaat alanı sınırı 2.500 m²; üç işe dair 4.500 m² inşaat alanı sınırı ise 5.000 m² olarak tatbik edilmektedir. Aynı geçici süreçte, mevzuatta yer verilen iş deneyimi koşulunun uygulanması da 31/12/2026 tarihine dek ertelenmiştir.
Aynı imar adasında yer alıp aynı yapı sahibine ait olan ve aynı müteahhidin yapımını üstlendiği işler tek bir iş kabul edilir. Bununla birlikte farklı ruhsat düzenlenmiş olsa dahi aynı taşınmaz parselinde yer alan istinat duvarı, havuz gibi ana yapının eklentisi niteliğindeki tamamlayıcı yapılar da tek yapım işi kapsamında değerlendirilir.
5543 sayılı İskân Kanunu veya 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun uyarınca hak sahibi olan vatandaşlara ait aynı köy veya mezra yerleşik alanındaki işler ile aynı ihale veya sözleşmeye bağlı kamu işleri tek iş sayılır. Yapım işlerinde yapı kullanma izin belgesi ya da iş bitirme tutanağı tanzim edilmiş binalar ile yıkım işlerinde Yanan ve Yıkılan Yapılar Formu düzenlenmiş yapılar, aynı anda üstlenilebilecek iş adedi hesabına dâhil edilmez.
Münhasıran İnşaat Mühendisi Gerektiren Yapılar ve Teknikerlerin Yetki Sınırı
Palplanş, kazık, zemin ankrajı, iksa ve temel kazı işleri, zemin sıkıştırma ve jet-grout gibi zemin güçlendirme imalatları, yıkım faaliyetleri, kayadan oyma yapılar, ayaklı su depoları, deprem yalıtımlı yapılar ile ardgermeli veya öngermeli eleman içeren binalarda münhasıran inşaat mühendisi unvanlı şantiye şefi görevlendirilmesi yasal bir zorunluluktur.
Tekniker ve teknik öğretmenler, diplomalarına uygun alanlarda kalmak, kamu yatırımı niteliği taşımamak ve eşzamanlı olarak üç işi aşmamak koşuluyla şantiye şefliği yapabilir. Bu kişilerin yetkisi, inşaat alanı 1.500 m²’ye kadar olan ve ilgili bakanlıkça sınıflandırılan birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü sınıftaki belirli yapılar ile restorasyonu yapılacak beşinci sınıf yapılarla sınırlandırılmıştır. Üçüncü sınıf kapsamındaki bazı yapılarda ise bina yüksekliğinin 17.5 metreyi ve bodrum kat sayısının ikiyi geçmemesi şartı aranmaktadır.
Şantiye-M Sistemi, Denetim Bildirimleri ve İstifa Usulü
Şantiye şefleri, sahada yürütülen tüm faaliyetleri iş programına uygun şekilde Şantiye-M mobil uygulaması üzerinden elektronik şantiye defterine işlemek zorundadır. Defterdeki bilgilerin doğruluğundan şantiye şefi sorumludur. Şantiye defterine yapılan kayıtlar, mevzuat gereği ilgili kişi, kurum ve mercilere yapılması gereken bildirim yerine geçmez ve bu bildirimlere veya sorumlulukların yerine getirildiğine dair karine teşkil etmez.
Şantiyedeki inşaat ve mekanik/elektrik tesisat imalatlarında yetki belgeli usta çalıştırılması zorunlu olup bu belgelerin kopyasının şantiye dosyasında muhafaza edilmesi ve çalışan ustaların Şantiye-M sistemine kaydedilmesi şantiye şefinin yasal ödevidir. Şantiye şefi ayrıca sahada yapılacak her bir imalat başlamadan asgari bir gün önce denetim sorumlularına haber vermekle yükümlüdür.
Yapım ve yıkım faaliyetleri neticesinde civar taşınmazlarda beliren ya da ortaya çıkması muhtemel hasarlar derhal ilgili idareye; şantiyede vuku bulan iş kazaları ise 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesinde yetkili mercilere gecikmeksizin aktarılır. Görevinden ayrılmak isteyen şantiye şefi, ayrılma bildirimini aynı gün ilgili idareye yazılı olarak sunmak, yapı müteahhidine ise noter kanalıyla veya elektronik tebligatla iletmek zorundadır. Şantiye şefinin istifası hakkında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına ayrıca bir bildirim yapılmaz.
İdarenin Denetimi ve Afet Bölgesindeki İstisnalar
Ruhsata tâbi bir yapım işinin şantiye şefi görevlendirilmeksizin yürütülmesine idarece müsaade edilmez. İlgili idare, yetki alanında ruhsat verdiği ve aynı şantiye şefinin uhdesinde bulunan devam eden bütün yapım işlerini, elektronik şantiye defteri verilerini de inceleyerek eşzamanlı şekilde yılda en az bir defa yerinde denetler.
Mimar veya mühendis şantiye şeflerinin imar mevzuatına aykırı fiillerinden doğan cezaları, mesleki eylemleri ve kesinleşmiş mahkeme kararları; meslek siciline ve Şantiye-M sistemine işlenmek üzere ilgili idare tarafından altı gün içerisinde meslek odasına ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüne intikal ettirilir.
6/2/2023 depremleri sebebiyle genel hayata etkili afet bölgesi ilan edilen yerlerde 31/12/2027 tarihine kadar uygulanmak üzere özel bir sınırlama getirilmiştir. Bu sahalarda aynı ilçe sınırları dâhilinde aynı şantiye şefinin üstlendiği ve inşaat alanı 250 m²’yi aşmayan işlerin toplam 1.250 m²’ye kadar olan bölümü tek bir iş kabul edilir. Ancak söz konusu uygulama aynı zaman diliminde yalnızca tek bir ilçe sınırları içerisindeki yapım işleri için geçerlidir.
Şantiye şefinin görevi resmi olarak ne zaman başlar ve ne zaman biter?
Şantiye şefinin yapım işine ilişkin yasal görevi yapı ruhsatının düzenlenmesi ile başlar ve yapı kullanma izin belgesinin eksiksiz alınmasıyla resmi olarak sona erer.
Mimar veya mühendisler aynı anda kaç inşaatın şefliğini yapabilir?
Kural olarak inşaat alanı 1.500 m²’ye kadar 4 iş, 4.500 m²’ye kadar 3 iş veya 7.500 m²’ye kadar 2 iş üstlenilebilir. 31/12/2026 tarihine kadar ise bu sınırlamalar 4 iş için 2.500 m² ve 3 iş için 5.000 m² olarak uygulanmaktadır.
Kimler şantiye şefliği görevini üstlenemez?
Mesleki faaliyetten yasaklananlar, başka bir işte tam zamanlı istihdam edilenler, yetmiş beş yaşını dolduranlar ve sahada fiilen devamlı bulunmasına hukuki veya fiili engeli olanlar şantiye şefi olamaz.
Yıkım ve temel kazık işlerinde hangi unvana sahip şantiye şefi zorunludur?
Yıkım işleri, iksa, kazık, zemin ankrajı, zemin güçlendirme ve deprem yalıtımlı yapı inşaatlarında yalnızca inşaat mühendisi unvanına sahip şantiye şefleri görev alabilir.
Şantiye şefinin istifa süreci nasıl yürütülür?
Şantiye şefi istifa kararını aynı gün içinde idareye yazılı başvuru ile sunmalı, yapı müteahhidine ise noter vasıtasıyla ya da kayıtlı elektronik posta ile tebliğ etmelidir. İstifa için Bakanlığa ayrıca bildirim yapılmaz.
Elektronik şantiye defterine kayıt girmek yasal bildirim sorumluluğunu ortadan kaldırır mı?
Hayır, Şantiye-M mobil uygulamasındaki elektronik şantiye defteri kayıtları yasal bildirim yerine geçmez ve yükümlülüklerin yerine getirildiğine dair hukuki karine oluşturmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy