Rusya Boşanma Kararının Türkiye’de Tanınması ve Tenfizi

Rusya Boşanma Kararlarının Türkiye'deki Hukuki Geçerliliği

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 50. maddesi uyarınca, yabancı ülke mahkemelerinden verilen kararlar Türkiye'de doğrudan hukuki sonuç doğurmaz ve kendiliğinden icra edilemez. Rusya mahkemelerinde verilmiş olan bir boşanma hükmünün Türk hukuku nezdinde hüküm ifade edebilmesi ve geçerlilik kazanabilmesi için Türkiye'deki Aile Mahkemelerinde tanıma veya tenfiz davası açılarak davanın kabulüne karar verilmesi zorunludur.

Tanıma ile Tenfiz Arasındaki Temel Farklar ve Hükümleri

Yabancı mahkeme ilamının tanınması, boşanma hükmünün ve bu hükmün kesin hüküm etkisinin Türkiye'de kabul edilmesini temin eder. Tenfiz ise yabancı ilamın icra edilebilir sonuç doğuran kısımlarının yerine getirilmesi amacıyla talep edilir. Boşanma kararlarında evlilik birliğinin sona ermesi ve medeni hâl kaydının tespiti yönünden tanıma yeterli görülürken; nafaka gibi cebri icraya konu teşkil eden edim hükümleri bakımından tenfiz kararı alınması şarttır.

5718 sayılı Kanun'un 58. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, yabancı ilamın kesin delil veya kesin hüküm olarak kabul edilebilmesi ilamın tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespitine bağlı kılınmıştır; ancak tanıma taleplerinde karşılıklılık esası aranmamaktadır. Bununla birlikte ihtilafsız kaza kararlarının tanınması ile yabancı ilama dayanılarak Türkiye'de idari bir işlemin tesis edilmesi de tanıma usul ve hükümlerine tabidir.

Tenfiz Kararı Verilmesinin Kanuni Şartları

5718 sayılı Kanun'un 54. maddesi gereğince yetkili mahkemenin tenfiz kararı verebilmesi belirli yasal şartların mevcudiyetine bağlanmıştır. Bu kapsamda Türkiye Cumhuriyeti ile ilamın verildiği devlet arasında karşılıklılık esasına dayanan bir antlaşmanın bulunması veya o devlette Türk mahkemesi ilamlarının tenfizini mümkün kılan kanun hükmü yahut fiilî uygulamanın varlığı aranır. Ayrıca yabancı ilamın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir uyuşmazlığa ilişkin olması ve davalının itiraz etmesi koşuluyla dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı hâlde yetki tanıyan bir devlet mahkemesince verilmemiş olması zorunludur.

İlamda yer alan hükmün kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması tenfizin temel şartları arasındadır. Bunun yanı sıra, ilamın verildiği yer kanunlarına göre kendisine karşı tenfiz istenen kişinin hükmü veren mahkemeye usulüne uygun şekilde çağrılmamış veya temsil edilmemiş olması yahut bu kanunlara aykırı bir surette gıyabında veya yokluğunda karar tesis edilmiş olması hâllerinde, ilgilinin bu hususlara dayanarak Türk mahkemesinde itiraz etmemiş bulunması gerekir.

Türkiye ile Rusya arasında yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizine ilişkin karşılıklı bir antlaşma bulunmamaktadır; bununla birlikte Rusya mevzuatında yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizine ilişkin yasal düzenleme yer almaktadır.

Tanıma ve Tenfiz Davasında Yargılama Usulü

Rusya'da verilen boşanma kararının Türkiye'de geçerlilik kazanması amacıyla açılacak tanıma ve tenfiz davaları basit yargılama usulüne tabi olarak görülür. Mahkeme, sunulan resmî evrak üzerinden inceleme yaparak dosya üzerinden karar verebileceği gibi gerekli gördüğü takdirde duruşma açarak tarafları dinleyebilir. Duruşma açıldığında taraflardan biri duruşmaya katılmazsa mahkemece tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığı re'sen denetlenir.

Davanın açılması ve takibi için tarafların bizzat Türkiye'de bulunması şart koşulmamıştır. Yurt dışında ikamet eden taraflar, tanıma ve tenfiz yetkisini açıkça barındıran usulüne uygun düzenlenmiş bir vekaletname ile davalarını vekil aracılığıyla yürütebilirler. Yurt dışında tanzim edilen vekaletnamelerin konsolosluk işlemleri ve şekil kuralları mahkemece incelenir; ilgilinin Türkiye sınırları içinde bulunmaması davayı tek başına engellemez.

İbraz Edilmesi Gereken Belgeler ve Apostil Şerhi

Tanıma veya tenfiz talep edilen Rusya mahkemesi ilamının kesinleşmiş bulunması yasal zorunluluktur. Kesinleşme olgusu, karara karşı olağan kanun yollarının tükendiğini gösterdiğinden, kesinleşme şerhini içeren mühürlü resmî belgenin yeminli tercümesi ve noter tasdikiyle mahkemeye ibraz edilmesi gerekmektedir. Kesinleşme şerhi taşımayan ilamlar tamamlanmış kabul edilmez ve kesin hüküm vasfı incelenemez.

Rusya mahkemesinden temin edilen karara apostil tatbiki yapılması, belgenin düzenlendiği devlet makamlarınca usulünce tanzim edildiğini teyit eder. Apostil şerhinin varlığı mahkemeye ibraz edilen belgenin resmî niteliğini ve doğruluğunu pekiştirmekte olup, şerhin bulunmaması hâlinde mahkemece ek doğrulama ihtiyacı değerlendirilebilir.

Medeni Hâl Kaydının Güncellenmesi ve Nüfusa Tescil

Rusya'daki boşanma hükmünün Türkiye'deki nüfus kütüğüne işlenmesi ve tarafların medeni hâl kayıtlarının düzeltilmesi, ancak Türk Aile Mahkemesi tarafından verilen tanıma veya tenfiz kararının kesinleşmesiyle mümkündür. Mahkeme hükmü kesinleştikten sonra ilgili nüfus müdürlüğüne resmî bildirim yapılır, kayıtlar güncellenir ve tarafların nüfus kütüğünde evli görünmesi engellenir.

Türkiye'deki Taşınır ve Taşınmaz Malların Paylaşımı

Rusya'da verilen boşanma kararı kesinleşmiş olsa dahi, Türkiye sınırları içerisinde yer alan taşınır ve taşınmaz malların paylaşımı ve tasfiyesi Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına uygun olarak yerine getirilir. Yabancı mahkemede tesis edilen boşanma ilamı mal rejiminin tasfiyesi sürecinde hukuki sonuç doğurabilmekle birlikte, Türkiye'deki mal varlığı tasfiyesinde Türk hukuku kuralları tatbik edilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy