Polonya Hukukunda Serbest Çalışma ve B2B Sözleşme Modeli
Polonya hukuk düzeninde serbest çalışanları tanımlayan bağımsız bir freelance yasal statüsü bulunmamaktadır. B2B modeli iki bağımsız işletme arasındaki ilişkiyi teşkil eder. Bu çerçevede hizmet sunan kişi kendi vergi ve sosyal güvenlik yükümlülüklerini kendisi yönetir. İş sözleşmelerine bağlanan işçi koruması, yıllık izin, iş güvencesi ve çalışma süresi rejimi B2B modelinde geçerli değildir.
İşletme kurmaksızın hizmet ilişkisi kurulmasında yararlanılan umowa zlecenia, Polonya Medeni Kanunu'na dayalı bir sözleşmedir. Bu sözleşme türü belirli bir işin özenle yerine getirilmesi borcunu doğurmakla birlikte iş sözleşmesindeki tam işçi korumasını sağlamaz.
Tek Kişilik İşletme Kuruluşu ve Regüle Meslek Şartları
Gerçek kişi girişimcilerin Polonya'da tek kişilik işletme kurabilmesi için CEIDG kaydı gereklidir. Bu tescil işlemi ücretsizdir ve başvurunun yapıldığı gün faaliyete başlanabilir. Girişimciler CEIDG-1 başvuru formu aracılığıyla internet üzerinden veya belediye ve ilçe ofislerine başvurarak tescil işlemlerini gerçekleştirebilir.
Kanun gereği belirli mesleki niteliklerin arandığı regüle edilmiş mesleklerde faaliyet gösterilebilmesi için CEIDG kaydının yanında mesleki yeterliliklerin tanınması da zorunludur.
Kayıt Dışı Faaliyet Düzenlemesi ve Vergi Rejimleri
Polonya'da küçük ölçekli tescilsiz faaliyetlere ilişkin mevzuatta yabancılar bakımından sınırlandırma getirilmiştir. 1 Haziran 2025 tarihinden itibaren yabancıların kayıt dışı ticari faaliyet yürütme imkânı sınırlandırılmıştır. Bu faaliyetlerden elde edilen kazançlar genel kural uyarınca yüzde 12 ve yüzde 32 dilimlerinden oluşan genel gelir vergisi skalası kapsamında vergilendirilir.
Ticari faaliyetini tek başına, civil law partnership bünyesinde, kurumlar vergisi mükellefi olmayan general partnership içinde veya partnership formunda yürüten gerçek kişiler kurumlar vergisine değil, kişisel gelir vergisi rejimine tabidir.
1 Ocak 2022 tarihinden itibaren işini yeni başlatan girişimciler için vergi kartı yöntemi kapatılmıştır. Bu nedenle serbest çalışanlar bakımından uygulanabilecek temel yöntemler genel gelir vergisi skalası, doğrusal vergi ve hasılat esaslı ryczałt sistemidir.
Doğrusal vergi rejiminde ödenen sağlık sigortası primleri yıllık yasal sınır dahilinde gelirden indirilebilir veya gider olarak kaydedilebilir. Ryczałt rejiminde ise ödenen sağlık sigortası primlerinin yüzde 50'si hasılattan indirilebilmektedir.
Serbest çalışanların yıllık gelir vergisi beyannameleri kural olarak 15 Şubat ile 30 Nisan tarihleri arasında verilir. Genel vergi skalasındaki mükellefler PIT-36, doğrusal vergi rejimini seçenler PIT-36L, ryczałt yöntemine tabi olanlar ise PIT-28 beyannamesi vermekle yükümlüdür.
Sosyal Güvenlik Prim İstisnaları ve Sınır Ötesi Çalışma Esasları
Ulga na start düzenlemesi uyarınca ticari faaliyetine ilk kez başlayan ya da en az 60 aylık aradan sonra yeniden başlayan ve mevcut veya önceki yıl içinde aynı işi eski işvereni için yapmayan girişimciler, faaliyete başladıkları tarihten itibaren 6 ay boyunca zorunlu sosyal sigortalara tabi tutulmayabilir. Sağlık sigortası primi bu muafiyetin dışındadır.
Bir Avrupa Birliği ülkesinde ücretli çalışan ve eş zamanlı olarak başka bir Avrupa Birliği ülkesinde serbest meslek faaliyeti yürüten kişi, sosyal güvenlik rejimi açısından kural olarak ücretli çalıştığı ülkenin sistemine tabi olur. Bu doğrultuda Polonya'da CEIDG kaydının bulunması, Avrupa Birliği içi çok devletli çalışma durumlarında her koşulda Polonya sosyal güvenlik kurumuna tam prim ödeneceği sonucunu doğurmaz.
Yabancılar İçin Ticari Faaliyet Amaçlı Oturum İzni
Polonya'da 3 aydan uzun süre kalmak isteyen ve ana kalış amacı ticari faaliyet olan yabancıların bu amaca özgü geçici oturum iznine başvurmaları gerekirken, Avrupa Birliği vatandaşları bakımından 3 aydan uzun süreli kalışlarda ikamet kaydı formalitesi aranmaktadır.
Polonya'da freelance çalışanlar B2B modelinde iş güvencesinden yararlanabilir mi?
B2B modeli bağımsız işletmeler arası bir ilişki kurduğu için bu modelde iş sözleşmelerine özgü işçi koruması, iş güvencesi ve yıllık izin hakları geçerli değildir; çalışan kendi vergi ve sosyal güvenlik yükümlülüklerini bizzat yönetir.
Polonya'da tek kişilik işletme kurmak ücretli midir?
Tek kişilik işletme tescili için CEIDG kaydı ücretsizdir ve başvuru yapıldığı gün faaliyete başlanabilir.
Serbest çalışanların yıllık PIT beyanname verme süresi nedir?
Serbest çalışanların PIT-36, PIT-36L ve PIT-28 yıllık vergi beyannameleri kural olarak 15 Şubat ile 30 Nisan tarihleri arasında verilir.
Başka bir AB ülkesinde istihdam edilen kişi Polonya'da serbest çalıştığında hangi ülkenin sosyal güvenlik sistemine bağlıdır?
Bir AB ülkesinde ücretli çalışan ve aynı zamanda başka bir AB ülkesinde serbest faaliyet yürüten kişi kural olarak ücretli çalıştığı ülkenin sosyal güvenlik mevzuatına tabidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy