Avrupa Birliği Adalet Divanı, profesyonel futbolcu Lassana Diarra'nın açtığı davada FIFA'nın Statü ve Transfer Talimatı'nın (OSTT) belirli hükümlerinin AB hukukuyla bağdaşmadığını tespit etmiştir. İnceleme, işçilerin serbest dolaşımını güvence altına alan ABİDA madde 45 ile rekabet hukukunu düzenleyen ABİDA madde 101 çerçevesinde yürütülmüş; özellikle yeni kulübü otomatik biçimde müşterek sorumlu tutan, teşvik varsayımı yaratan ve uluslararası transfer sertifikasının (ITC) verilmesini engelleyen hükümler orantısız bulunmuştur.
Davanın AB Hukukundaki Çerçevesi
ABİDA madde 45, milliyete dayalı olsun ya da olmasın, kendi ülkelerinden ayrılmalarını engelleyerek veya caydırarak başka bir üye devlette çalışmak isteyen AB vatandaşlarını dezavantajlı duruma düşüren her türlü tedbiri yasaklar. ABİDA madde 101 ise üye ülkeler arasındaki ticareti etkileyebilecek ve iç pazarda rekabeti engelleyen, kısıtlayan ya da bozan işletmeler arası anlaşmaları, işletme birliklerinin kararlarını ve uyumlu eylemleri yasaklamaktadır. ABAD, FIFA'nın transfer düzenlemelerini her iki hüküm çerçevesinde incelemiştir.
İşçilerin serbest dolaşımını kısıtlayan devlet dışı tedbirler, iki koşulun birlikte sağlanması halinde AB hukukuyla bağdaşabilir: söz konusu tedbirin ABİDA ile uyumlu meşru bir kamu yararına hizmet etmesi ve orantılılık ilkesine uygun olması. ABAD bu ölçütleri FIFA'nın transfer kurallarına uygulamış; meşru hedefin varlığını kabul etmekle birlikte bazı hükümler bakımından orantılılık koşulunun sağlanamadığı sonucuna ulaşmıştır.
Meşru Hedef: Müsabaka Düzenliliği ve Uluslararası Koordinasyon
ABAD, müsabakaların düzenliliği ve bütünlüğünün meşru bir kamu yararı hedefi olduğunu kabul etmiştir. Aynı doğrultuda, uluslararası müsabakaların organizasyonunda yeknesaklık ve koordinasyon sağlamaya yönelik ortak kuralların ve bu kurallara uyumu temin eden yaptırım hükümlerinin meşruiyetini de teslim etmiştir. Öte yandan ABAD, futbolun kendine has özelliklerinin ve müsabaka organizasyonunu içeren ekonomik piyasa koşullarının, futbolcuların sınır ötesi rekabete katılmak amacıyla tek taraflı olarak işe alınması olasılığını tamamen yasaklayacak veya ağır bir kısıtlamaya tabi tutacak bir gerekçe oluşturmayacağını ifade etmiştir.
Otomatik Müşterek Sorumluluk: OSTT Madde 17/2
OSTT'nin 17. maddesinin 2. fıkrası, bir futbolcu sözleşmesinin haklı sebep olmaksızın feshedilmesi durumunda yeni kulübü tazminat ödemede otomatik olarak müştereken sorumlu tutmaktadır. ABAD, her bir davanın özel koşulları dikkate alınmaksızın yeni kulübün belirsiz bir tazminat için otomatik müşterek sorumluluğunun son derece sorunlu olduğunu tespit etmiş ve bu düzenlemeyi orantısız bulmuştur. Söz konusu belirsizlik, futbolcunun başka bir kulüple sözleşme yapmasını fiilen zorlaştırmakta; dolayısıyla serbest dolaşım hakkının kullanılmasını caydırıcı biçimde etkilemektedir.
Teşvik Varsayımı ve Sportif Yaptırımlar: OSTT Madde 17/4
OSTT'nin 17. maddesinin 4. fıkrası, sözleşme feshinin koruma dönemine denk gelmesi halinde yeni kulübün oyuncunun erken fesih kararını teşvik ettiğini varsaymaktadır. Bu varsayım çerçevesinde yeni kulübe sportif yaptırım uygulanabilmekte; sorumluluktan kurtulabilmek için söz konusu teşvikin bulunmadığını yeni kulübün bizzat kanıtlaması gerekmektedir. ABAD, böyle bir teşvik varsayımının sportif yaptırımlara yol açması nedeniyle orantısız olduğunu ifade etmiştir.
ITC Engeli: OSTT Madde 9
ABAD'ın incelediği bir diğer önemli konu, eski federasyonun uluslararası transfer sertifikasının (ITC) verilmesini engelleyebilmesine ilişkin OSTT madde 9 hükmüdür. Bu kural, eski kulüp ile oyuncu arasında sözleşmenin erken feshi konusunda bir anlaşmazlık bulunması durumunda ITC'nin verilmesini engellemeye imkân tanımaktadır. ABAD, bu genel kuralın bireysel davaların özel koşullarını, ihlalin maddi gerçeklerini, oyuncunun ve eski kulübün davranışlarını ile varsa yeni kulübün rolünü dikkate almadığını tespit etmiş; oyuncunun kayıt ve müsabakalara katılım yasağını doğası gereği orantılılık ilkesiyle bağdaşmaz bulmuştur.
Koruma Döneminin Kapsamı
OSTT, tazminat ve yaptırım hesabında belirleyici olan koruma dönemini futbolcunun yaşına göre farklılaştırmaktadır. Buna göre futbolcunun 28. doğum gününden önce imzalanan sözleşmelerde koruma dönemi, sözleşmenin yürürlüğe girmesini takip eden üç tam sezon veya üç yıldır; hangisi önce gerçekleşirse o esas alınır. 28. doğum gününden sonra imzalanan sözleşmelerde ise bu süre iki tam sezon veya iki yıla inmektedir.
Rekabet Hukuku Boyutu: ABİDA Madde 101
ABAD, FIFA transfer kurallarını rekabet hukuku açısından da değerlendirmiş ve bu kuralların içeriği ile içinde bulundukları ekonomik ve hukuki bağlam dikkate alındığında, doğaları gereği kulüplerin en üst düzey oyunculara erişim için rekabet etme imkânını önemli ölçüde kısıtladığı ve AB genelinde rekabeti engellemeyi amaçladığı sonucuna ulaşmıştır. Bu tespite göre kuralların somut etkilerini ayrıca incelemeye gerek bulunmamaktadır. Kararın bu boyutu, FIFA transfer düzenlemelerini salt serbest dolaşım hukukunun ötesinde, ABİDA madde 101 kapsamında da sorunlu kılmaktadır.
Orantılılık Değerlendirmesinin Ulusal Mahkemelere Bırakılması
ABAD, incelediği hükümlerin AB hukukuyla bağdaşıp bağdaşmadığına ilişkin bağlayıcı yorum niteliğindeki tespitlerini ortaya koymuştur. Bununla birlikte söz konusu düzenlemelerin orantılılık değerlendirmesinin nihai sonucu ulusal mahkemelere bırakılmıştır. Bu durum, ABAD'ın tespitlerinin genel hukuki çerçeveyi belirlediğini, ancak somut davalardaki sonuçların ulusal yargı organlarınca her olayın koşullarına göre ayrıca değerlendirileceğini göstermektedir.
Sık Sorulan Sorular
ABAD kararı FIFA'nın tüm transfer kurallarını mı geçersiz saydı?
Hayır. ABAD, müsabaka düzenliliği ile uluslararası koordinasyonu sağlamaya yönelik ortak kuralların meşruiyetini kabul etmiştir. Sorunlu bulunan husus, bazı hükümlerin bu meşru hedeflerle orantılı olmamasıdır. Özellikle yeni kulübü bireysel koşullar değerlendirilmeksizin otomatik olarak müşterek sorumlu tutan hüküm, teşvik varsayımı ve ITC engeli bu kapsamda değerlendirilmiştir. Orantılılık değerlendirmesinin nihai sonucu ise ulusal mahkemelere bırakılmıştır.
Yeni kulüp, oyuncunun sözleşme ihlalinden her durumda sorumlu tutulamaz mı?
ABAD'ın tespiti, her bir davanın özel koşulları dikkate alınmaksızın yeni kulübü belirsiz bir tazminat için otomatik olarak müştereken sorumlu tutan düzenlemenin orantısız olduğu yönündedir. Bu, yeni kulübün hiçbir koşulda sorumlu tutulamayacağı anlamına gelmez; ancak sorumluluğun somut olayın koşullarına göre değerlendirilmesi gerektiğine işaret etmektedir.
Koruma dönemi neden önemlidir?
Koruma dönemi, sözleşme feshinin ağırlaştırılmış hukuki sonuçlar doğurup doğurmadığını belirleyen temel ölçüttür. Bu dönem içinde gerçekleşen fesihlerde OSTT madde 17/4 kapsamındaki teşvik varsayımı ve buna bağlı sportif yaptırım hükümleri devreye girebilmektedir. OSTT madde 17/2 kapsamındaki tazminat yükümlülüğü ise koruma dönemine değil haklı sebep olmaksızın gerçekleştirilen feshe bağlıdır. Futbolcunun yaşına göre üç veya iki tam sezon olarak belirlenen koruma dönemi, tarafların sözleşme planlamasında önemli bir referans noktası oluşturmaktadır.
ITC engeli neden orantısız bulundu?
ABAD, eski federasyonun eski kulüp ile oyuncu arasında anlaşmazlık bulunması durumunda ITC verilmesini engelleyebilmesine olanak tanıyan kuralın, ihlalin maddi gerçeklerini, tarafların davranışlarını ve yeni kulübün olası rolünü hiç dikkate almadığını belirlemiştir. Bireysel koşulları gözetmeyen bu genel yapı nedeniyle oyuncunun kayıt ve müsabakalara katılım yasağı orantısız bulunmuştur.
Bu karar yalnızca AB üyesi ülkeler arasındaki transferlere mi uygulanır?
Karar, ABİDA madde 45 ve madde 101 üzerine inşa edilmiş olup bu hükümler doğası gereği AB iç pazarıyla bağlantılıdır. Kararın üçüncü ülkelerle gerçekleştirilen transferlere uygulanıp uygulanamayacağı sorusu açık biçimde yanıtlanamamaktadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy