Doğum ve Soybağı Yoluyla Polonya Vatandaşlığı
Polonya Anayasası'nın 34. maddesi uyarınca Polonya vatandaşlığı kural olarak Polonyalı anne ve babadan doğumla kazanılmakta olup diğer kazanım yolları kanunla belirlenir. 2 Nisan 2009 tarihli Polonya Vatandaşlık Kanunu ise soybağı esasında çocuğun doğum anında anne veya babasından en az birinin Polonya vatandaşı olmasını yeterli kabul eder. Bu hukuki bağ, çocuğun Polonya sınırları içinde veya yabancı bir ülkede doğmuş olmasından bağımsız olarak tesis edilir.
Polonya topraklarında bulunmuş ve ebeveynleri bilinmeyen küçük çocuklar Polonya vatandaşlığı kazanır. Ayrıca kanun, ebeveynleri bilinmeyen ya da vatandaşlığı bulunmayan veya belirlenemeyen anne ve babadan doğan yahut Polonya sınırları içinde bulunmuş küçükler için vatandaşlık koruması tanımaktadır.
Evlat Edinme Yoluyla Vatandaşlığın Kazanılması
Yabancı uyruklu küçük bir çocuğun Polonya vatandaşı olan kişi veya kişiler tarafından evlat edinilmesi yoluyla vatandaşlık iktisabı mümkündür. Kanuni kazanım için evlat edinme işleminin tam evlat edinme niteliğinde olması ve çocuğun 16 yaşını doldurmasından önce tamamlanması zorunludur.
Yetkili Makam Kararıyla Vatandaş Olarak Tanınma Kategorileri
Yabancıların idari makamlarca Polonya vatandaşı olarak tanınması, ilgilinin hukuki statüsüne ve ülkede kalış süresine göre değişen şartlara bağlanmıştır. Temel kategoride yabancının Polonya'da en az 3 yıl süreyle kesintisiz ve hukuka uygun şekilde ikamet etmesi, kalıcı oturum veya Avrupa Birliği uzun dönem ikamet statüsüne sahip bulunması, düzenli gelir temin etmesi ve oturulan konut üzerinde hukuki tasarruf hakkını belgelemesi aranır.
Bir Polonya vatandaşı ile en az 3 yıldır evli olan yabancılar ya da vatansız kişiler için ikamet süresi daha kısa tutulmuştur. Bu durumdaki kişilerin Polonya'da en az 2 yıl boyunca kesintisiz ve hukuka uygun kalışlarının bulunması şartıyla vatandaş olarak tanınma başvurusu yapmaları mümkündür.
Polonya'da mülteci statüsü verilmiş olan yabancılar, ülkede belirli türdeki ikamet izinlerine dayalı olarak en az 2 yıllık ikamet sürelerini doldurmaları durumunda vatandaş olarak tanınma talebinde bulunabilirler.
Ülkede daha uzun süre yaşamış yabancılar bakımından 10 yıllık kesintisiz ve hukuka uygun ikamet süresini esas alan ayrı bir başvuru kategorisi düzenlenmiştir. Bu kapsamdaki yabancılardan kalıcı oturum veya uzun dönem ikamet hakkı, düzenli gelir ve konut üzerinde hukuki tasarruf yetkisi talep edilir.
Polonya kökenli olan yabancılar veya Karta Polaka sahibi statüsüyle kalıcı oturum izni almış kişiler için Polonya'da 1 yıl süreyle kesintisiz ve hukuka uygun ikamet sonrasında vatandaş olarak tanınma imkânı getirilmiştir.
Küçük Çocukların Vatandaş Olarak Tanınması
Polonya'da belirli oturum statülerinden biriyle ikamet eden küçük bir çocuk, ebeveynlerinden birinin Polonya vatandaşı olması ve diğer ebeveynin rıza göstermesi halinde yetkili makam kararıyla vatandaş olarak tanınabilir.
Ebeveynlerinden en az birine daha önce Polonya vatandaşlığı iade edilmiş bulunan küçük çocuklar da mevzuatta aranan rıza şartının karşılanması kaydıyla vatandaş olarak tanınma kapsamına girmektedir.
Dil Yeterliliği ve Kamu Düzeni İncelemesi
Yetkili makam kararıyla vatandaş olarak tanınma başvurusunda bulunan ilgililerin Lehçe dil bilgisini en az B1 düzeyinde resmî olarak kanıtlamaları şarttır. Bu şart devlet tarafından verilen en az B1 seviyesindeki Lehçe sertifikasıyla yerine getirilebileceği gibi Polonya'da eğitim dili Lehçe olan bir okuldan veya yurt dışında eğitim dili Lehçe olan bir öğretim kurumundan alınan mezuniyet belgesiyle de tevsik edilebilir.
İkamet, gelir ve dil şartları eksiksiz sağlansa dahi ilgilinin durumu kamu düzeni, ulusal savunma ve devlet güvenliği bakımından incelenir. İlgilinin bu unsurlar yönünden bir tehdit veya sakınca oluşturduğunun tespiti durumunda başvuru reddedilebilir.
Polonya Vatandaşlığının İadesi Prosedürü
Polonya vatandaşlığını 1 Ocak 1999 tarihinden önce kaybetmiş olan kişiler, vatandaşlığın iadesi talebiyle içişlerinden sorumlu bakana konsolosluklar vasıtasıyla başvuruda bulunabilirler. Bu tarihten sonra vatandaşlığını kaybedenler yönünden ise iade usulü değil, Cumhurbaşkanı tarafından vatandaşlık verilmesi yolu öngörülmektedir. İade başvurusunda bakanlıkça verilen karara karşı öncelikle yeniden değerlendirme talebinde bulunulabilir ve ardından idari mahkeme yoluna başvurulabilir.
İkinci Dünya Savaşı döneminde Mihver (Axis) güçleri safında hizmet edenler, Polonya'nın bağımsızlığına karşı eylemlerde bulunanlar ve insan hakları ihlallerine karışan kişiler vatandaşlığın iadesi hakkından yararlanamaz.
Vatandaşlığın Tespiti ve Teyidi Başvurusu
Daha önce Polonya vatandaşlığına sahip olmuş olanlar, halen bu vatandaşlığı koruduğunu düşünenler veya bu durumun açıklığa kavuşturulmasında hukuki menfaati bulunan kişiler, herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süre sınırlaması olmaksızın vatandaşlığın teyidi prosedürüne her zaman başvurabilir.
Polonya Hukukunda Çoklu Vatandaşlık Rejimi
2 Nisan 2009 tarihli Polonya Vatandaşlık Kanunu çoklu vatandaşlığa izin vermektedir. Bununla birlikte aynı anda başka bir devletin vatandaşı olan kişiler, Polonya Cumhuriyeti karşısında münhasıran Polonya vatandaşı muamelesi görür ve yalnızca Polonya vatandaşı olan bireylerle aynı hak ve yükümlülüklere tabi tutulurlar.
Repatriation (Geri Dönüş) Yoluyla Vatandaşlık
Polonya mevzuatında düzenlenen geri dönüş rejimi kapsamında, repatriation vizesi alarak Polonya'ya gelen kişiler kanun gereğince vatandaşlık kazanabilmektedir. Bunun yanı sıra yetkili makamlarca tanzim edilen repatriate olarak tanınma kararının kesinleşmesi yoluyla da Polonya vatandaşlığı elde edilebilir.
Polonya Vatandaşlığından Feragat ve İzin Usulü
Polonya Anayasası gereğince Polonya vatandaşı vatandaşlığını ancak feragat yoluyla kaybedebilir. Polonya anayasal sisteminde vatandaşlık verme ve vatandaşlıktan çıkmaya izin verme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir.
Vatandaşlıktan feragat başvurusu Polonya sınırları dâhilinde voyvoda, yurt dışında ise konsolos aracılığıyla yapılır. Başvuru sahibinin yabancı vatandaşlığını veya bu vatandaşlığın kendisine verileceğine dair resmî taahhüdü belgelemesi zorunludur. Vatandaşlığın kaybı, Cumhurbaşkanının izin kararından 30 gün sonra veya Cumhurbaşkanınca belirlenen daha kısa bir sürede sonuç doğurur.
Cumhurbaşkanının vatandaşlık işlemlerindeki yetkisi nedir?
Polonya Cumhurbaşkanı anayasal sistem çerçevesinde vatandaşlık verme ve vatandaşlıktan çıkmak isteyenlerin feragat taleplerini karara bağlayarak çıkma izni verme hususunda münhasır yetkiye sahiptir.
Polonya çifte vatandaşlığı kabul etmekte midir?
Polonya hukuku çoklu vatandaşlığı tanımakla birlikte yabancı bir ülkenin de vatandaşı olan kişileri Polonya makamları karşısında yalnızca Polonya vatandaşı kabul eder ve aynı hak ile mükellefiyetlere tabi tutar.
Vatandaşlığın teyidi başvurusu için bir süre sınırı var mıdır?
Polonya vatandaşlığının teyidi prosedüründe herhangi bir hak düşürücü süre bulunmayıp daha önce vatandaş olanlar, olduğunu düşünenler veya hukuki menfaati bulunanlar her zaman başvuru yapabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy