Özel hastanelerde mevzuata aykırı şekilde tahsil edilen ilave ücretlerin geri alınması, hastanın sağlık hizmetini ticari veya mesleki amaç dışında alması durumunda 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümlerine dayanır. 6098 sayılı Kanun'un 77. maddesi uyarınca haklı bir sebep olmaksızın başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen kimse, özellikle zenginleşmenin geçerli olmayan, gerçekleşmemiş ya da sona ermiş bir sebebe dayanması halinde bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür. Tüketici sıfatıyla korunan hastalar, ayıplı hizmet rejimi çerçevesinde hizmetin hiç, eksik veya ayıplı ifası yahut bilgilendirme yükümlülüğünün ihlali sebebiyle bedel iadesi seçimlik haklarını kullanabilirler.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 77Kaynağı aç
Özel Hastanelerde İlave Ücretin Yasal Sınırları ve Bildirim Şartları
Sosyal Güvenlik Kurumu ile sözleşmeli özel hastanelerde ilave ücret uygulaması mevzuata tabidir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 73. maddesinin ikinci fıkrasına göre kamu idaresi sağlık hizmeti sunucuları dışındaki vakıf üniversiteleri dahil sözleşmeli sağlık hizmeti sunucularınca alınabilecek ilave ücret tavanını Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonunca belirlenen bedellerin iki katına kadar belirlemeye Cumhurbaşkanı, bu tavan dahilindeki oranları belirlemeye Sosyal Güvenlik Kurumu yetkilidir. Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonunca belirlenen eşdeğer ilaçların azami fiyatı ile talep edilen ilacın fiyatı arasındaki fark ve optik bedelleri için ise ilave ücret tavanı uygulanmaz.
5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 73Kaynağı aç
Sözleşmeli sağlık hizmeti sunucuları, standartların üstündeki otelcilik hizmetleri ile Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu tarafından belirlenen istisnai sağlık hizmetleri için belirlenen hizmet bedellerinin üç katını geçmemek üzere ilave ücret talep edebilir. Bu sunucular, ödenecek sağlık hizmeti bedellerinin yayımlanmasını takiben otuz gün içinde ilave ücret tavanları dahilindeki fiyatlarını Kuruma bildirmek zorundadır. Fiyat değişikliklerinin 5 iş günü içinde bildirilmesi zorunlu olup tavan dahilinde bulunsa dahi Kurumca belirlenen süreden önce bu fiyatlar artırılamaz.
Sağlık hizmeti sunucusunun ilave ücret alabilmesi için sağlık hizmetinin verilmesinden önce hasta veya hasta yakınının yazılı onayını alması zorunludur. Önceden yazılı onam temin edilmemişse, sağlık kuruluşu sonradan gerekçe ileri sürerek ilave ücret talebinde bulunamaz. Ayrıca gündelik yatak ücreti kapsamındaki yatak, yemek, temizlik ve rutin hemşirelik bakımı gibi temel hizmetler için hastaya ayrıca fatura çıkarılamaz.
İlave Ücret Alınamayacak Durumlar ve İstisnalar
5510 sayılı Kanun'un 73. maddesi gereğince sözleşmeli ve sözleşmesiz sağlık hizmeti sunucuları acil hallerde, sözleşmeli sunucular ise Sosyal Güvenlik Kurumunun belirlediği sağlık hizmetlerinde genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerden veya Kurumdan hiçbir ilave ücret talep edemez. Acil hal nedeniyle sunulan hizmetler istisnalarıyla birlikte; yoğun bakım, yanık tedavisi, radyoterapi ve kemoterapi gibi kanser tedavileri, yenidoğan, organ, doku ve kök hücre nakli, doğumsal anomalilere yönelik cerrahi girişimler ile hemodiyaliz hizmetlerinden ilave ücret alınamaz.
5510 sayılı Kanun'un 73. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, mezkûr Kanun'un 60. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (4), (6) ve (8) numaralı alt bentleri kapsamındakiler ile bakmakla yükümlü oldukları kişilerden ve aynı maddenin on ikinci, on üçüncü ve on dördüncü fıkraları kapsamındaki genel sağlık sigortalılarından ilave ücret talep edilemez.
Acil durumlar haricinde sözleşmesi bulunmayan sağlık hizmeti sunucularından temin edilen sağlık hizmetlerinin bedeli Kurum tarafından karşılanmaz. Acil hallerde bu sunuculardan alınan hizmet bedelleri ise sözleşmeli sunucular için geçerli tarifeler esas alınarak fatura karşılığında Kurumca hak sahibine ödenir. Sağlık tesisinde acil halin sona ermesi durumunda hasta veya hasta yakınına acil halin bittiğine ilişkin imzalı bilgilendirme formunun verilmesi yasal bir yükümlülüktür.
Tüketici Hakem Heyeti, Arabuluculuk ve Mahkeme Yolu
Ticari veya mesleki amaç taşımayan sağlık hizmeti ilişkilerinde uyuşmazlığın çözümü parasal sınırlara tabidir. 2026 yılı için tüketici hakem heyetine başvuru üst sınırı 186.000 TL olarak duyurulmuştur. Bu tutarın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine, bu sınırın üzerindeki taleplerde ise kural olarak tüketici mahkemesine başvurulur.
6502 sayılı Kanun'un 73/A maddesinin birinci fıkrası uyarınca tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Ancak tüketici hakem heyetinin görevi kapsamında olan uyuşmazlıklar ile tüketici hakem heyeti kararlarına yapılan itirazlarda dava şartı arabuluculuk hükümleri uygulanmaz. Bu süreçte 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/A maddesinin on birinci fıkrası tüketici aleyhine uygulanmaz ve arabuluculuk faaliyeti sonrasında açılan davanın tüketici lehine sonuçlanması halinde arabuluculuk ücreti 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre davalıdan tahsil edilerek bütçeye gelir kaydedilir.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 73/AKaynağı aç
İlamsız İcra Takibi ve İtiraz Usulü
Haksız tahsil edilen bedelin iadesi amacıyla ilamsız icra takibi yoluna başvurulabilir. İcra dairesine yapılan takip talebi sonrasında borçlu hastaneye ödeme emri gönderilir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 62. maddesinin birinci fıkrası uyarınca itiraz etmek isteyen borçlu, itirazını ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde dilekçeyle veya sözlü olarak icra dairesine bildirmek zorundadır. Bu süre içinde itiraz edilmezse takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilebilir.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 62Kaynağı aç
2004 sayılı Kanun'un 62. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca borcun bir kısmına itiraz eden borçlunun itiraz ettiği kısmın cihet ve miktarını açıkça göstermesi zorunludur; aksi takdirde borca itiraz edilmemiş sayılır. Borçlu hastanenin takibe süresi içinde itiraz etmesi durumunda takip durur ve alacaklının takibe devam edebilmek için itirazın iptali davası açması gerekir.
İdari Şikâyet Yolları, Zamanaşımı ve Faiz
Acil hal kapsamında haksız ücret alınması durumunda genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü kişiler için Sosyal Güvenlik Kurumu İl Müdürlüğüne başvuru yönlendirmesi yapılmaktadır. İdari denetim, hasta hakları ve sağlık hizmeti uygulamalarına ilişkin şikâyetlerde ise Sağlık Bakanlığı İletişim Merkezi (Alo 184 SABİM) ve CİMER başvuruları kullanılabilir.
6098 sayılı Kanun'un 82. maddesinin birinci fıkrası uyarınca sebepsiz zenginleşmeye dayalı geri isteme hakkı, hak sahibinin bu hakkı öğrendiği andan itibaren iki yıl ve her durumda zenginleşmenin gerçekleşmesinden itibaren on yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Tüketici işlemlerinde genel zamanaşımı süresi ise çoğunlukla on yıl olarak uygulanmaktadır. Mezkûr maddenin ikinci fıkrasına göre zenginleşme bir alacak hakkı kazanılması suretiyle doğmuşsa, talep hakkı zamanaşımına uğramış olsa dahi borçlu bu borcu yerine getirmekten her zaman kaçınabilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 82Kaynağı aç
Ücret iadesi davalarında yasal faiz talep edilebilir. Faiz başlangıç tarihi somut olayın özelliklerine göre ödeme tarihi, ihtar tarihi veya dava tarihi olarak belirlenebilir. Fazla ücret alınması kendiliğinden manevi tazminat sonucunu doğurmaz; ancak hastanın küçük düşürücü muameleye maruz kalması, sağlık hizmeti reddedilerek zor durumda bırakılması veya kişilik haklarının ihlal edilmesi durumlarında manevi tazminat istemi de ileri sürülebilir.
Hangi sağlık hizmetlerinden ilave ücret alınması yasaktır?
Acil haller istisnalarıyla birlikte olmak üzere yoğun bakım, yanık tedavisi, radyoterapi ve kemoterapi gibi kanser tedavileri, yenidoğan, organ-doku-kök hücre nakli, doğumsal anomalilere yönelik cerrahi ve hemodiyaliz hizmetlerinden hiçbir ilave ücret talep edilemez.
Hastanede yatak ve yemek için ayrıca fark ücreti istenebilir mi?
Gündelik yatak ücreti kapsamındaki yatak, yemek, temizlik ve rutin hemşirelik bakımı hizmetleri için hastaya ayrıca fatura düzenlenemez ve bu kalemler gerekçe gösterilerek ilave ücret alınamaz.
Tüketici mahkemesine başvurmadan önce arabuluculuk zorunlu mudur?
Tüketici mahkemesinde dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır; ancak tüketici hakem heyetinin görev alanına giren uyuşmazlıklarda ve hakem heyeti kararlarına yapılan itirazlarda arabuluculuk dava şartı değildir.
İlamsız icra takibine hastanenin itiraz süresi ne kadardır?
Borçlu hastanenin ödeme emrine itirazını tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirmesi gerekir; itiraz edilirse takip durur ve itirazın iptali davası açılması gündeme gelir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

