OFAC'ın Kuruluşu ve Yaptırım Sistemindeki Rolü
OFAC, 1950 yılının Aralık ayında Kore Savaşı'na Çin'in müdahalesi sonrası Başkan Truman tarafından ulusal acil durum ilan edilmesiyle kurulmuştur. Bu adımla birlikte ABD yetki alanındaki Çin ve Kuzey Kore kaynaklı varlıklar dondurulmuştur. Ofis, Amerikan dış politikası, ulusal güvenlik hedefleri ya da ekonomik çıkarlarıyla çatışan yabancı hükümetlere, yönetimlere ve muhtelif kişi ile kuruluşlara dönük ticari ve mali tedbirleri icra eden temel idari birimdir.
ABD Yaptırım Rejiminde Temel Yaptırım Türleri
Doğrudan kişi ve tüzel varlıkları muhatap alan liste bazlı yaptırımlar, hedefteki aktörlerin malvarlığı ve bu varlıklar üzerindeki menfaatlerinin dondurulmasını amaçlar. Ayrıca bu aktörlerle kurulacak ticari temasların veya belirli operasyonların sınırlandırılması şeklinde uygulanır. Kapsam, yaptırıma uğrayan tarafların denetimindeki yahut bunlara destek sunan yapıları türev listelemeyle içine alacak biçimde genişleyebilmektedir.
Yabancı bir ülkenin tamamına veya doğrudan iktidardaki yönetimine yönelik tasarlanan rejim bazlı yaptırımlar, ilgili devletin ABD sınırları içindeki ya da bir ABD süjesinin tasarrufundaki varlık ve menfaatlerinin bloke edilmesine yol açabilir. Düzenlenen program çerçevesine paralel olarak, hedef yönetime dair birtakım ticari muamelelerin ve operasyonel girişimlerin tamamen engellenmesi söz konusu olur.
Yargı alanı eksenli geniş tedbirler, somut kişi ya da şirketlerden ziyade bir coğrafyanın bütününü veya belirlenmiş bir ülkeyi doğrudan sınırlandırma amacına dayanır. Bu rejim dahilinde, tayin edilen saha ile yürütülecek mal ve hizmet alım satımı başta olmak üzere tüm dış ticaret akışları ve sair muameleler kapsamlı engellere tabi tutulur.
Sektörel yaptırımlar, yabancı bir ülkenin savunma, enerji veya finans gibi belirli ekonomik sektörlerini hedef alır. Bu kapsamda, ilgili programa bağlı olarak hedeflenen sektörde faaliyet gösteren kişilerle işlem yapılması kısıtlanabilir veya söz konusu sektörle bağlantılı belirli faaliyetler sınırlandırılabilir.
İkincil yaptırımlar, başta yabancı finansal kuruluşlar olmak üzere ABD kişisi olmayan gerçek ve tüzel kişileri hedef alır. Bu yaptırımlar, yaptırım uygulanan taraflarla belirli işlemleri gerçekleştiren ya da yaptırım programlarında tanımlanan belirli faaliyetlerde bulunan kişilere uygulanır.
SDN Listesi, Blokaj Hükümleri ve Yüzde 50 Kuralı
ABD kişileri bakımından SDN Listesi'nde kayıtlı muhataplarla yasaklanmış sahalarda herhangi bir temas veya ticari muamele yürütülmesi kural olarak mümkün değildir. Bununla birlikte, anılan kişilerin mülkiyetinde olup Amerikan süjelerinin idaresinde veya muhafazasında bulunan her çeşit malvarlığı ile bunlara bağlı hukuki menfaatlerin bloke altına alınması kanuni bir yükümlülüktür.
SDN dışındaki kayıt listelerine dahil edilmek genel kural gereği doğrudan malvarlığı dondurma yaptırımı meydana getirmez. Buradaki tedbirler, halka arz edilmiş belirli sermaye piyasası vasıtalarının alınıp satılmasını önlemek ya da yabancı mali kurumlar nezdinde muhabir ve ödeme aracılığı hesaplarının tesis edilmesi ile işletilmesine tahditler koymak şeklinde belirir.
OFAC'ın yüzde elli kuralı uyarınca, bir veya birden fazla bloke edilmiş kişi tarafından doğrudan veya dolaylı olarak yüzde elli veya daha fazla oranda sahip olunan kuruluşlar, SDN Listesi'nde yer almasalar dahi kendiliğinden bloke edilmiş kişi kabul edilir.
OFAC nezdinde listelenen kişilerin konumu her yıl şartlar ve vakıalar çerçevesinde gözden geçirilerek listeden terkin kararı verilebilir. Yaptırıma yol açan eylemlerin sonlanması veya değişmesi, muhatap kişinin vefatı yahut karara mesnet teşkil eden siyasi gerekçelerin hükümsüz kalması bu çıkarma işlemine zemin oluşturabilir.
Lisanslama Mekanizmaları ile Yetkilendirme
OFAC, yürürlükteki yaptırım düzenlemeleri uyarınca normal şartlarda yasaklanan belirli faaliyetlere çeşitli yetkilendirme mekanizmaları aracılığıyla izin verebilmektedir. Bu doğrultuda genel lisanslar veya özel lisanslar aracılığıyla yaptırıma tabi işlemlere geçerli muafiyet ve yetkilendirmeler sağlanabilmektedir.
Yaptırımların Kişi Bakımından Kapsamı ve Dolanma Yasağı
OFAC yaptırımlarına uyum yükümlülüğü genel kural olarak tüm ABD kişilerini bağlar. Bu kapsamda ABD vatandaşları, daimi oturma izni sahipleri, ABD hukuku uyarınca kurulmuş tüzel kişiler, bu tüzel kişilerin yurt dışındaki şubeleri ile Amerika Birleşik Devletleri sınırları içerisinde bulunan kişiler yaptırımlara tabidir.
ABD kişisi olmayan gerçek ve tüzel kişilerin, ABD kişilerini yaptırım düzenlemelerini ihlal etmeye sevk edecek veya bu sonucu doğuracak davranışlarda bulunması yasaktır. Ayrıca yürürlükteki yaptırım kısıtlamalarının dolanılması amacıyla oluşturulan işlem veya düzenlemelere katılmak da yaptırım kurallarına aykırılık teşkil eder.
Etkili Bir Yaptırımlara Uyum Programının Temel Unsurları
Etkili bir yaptırımlara uyum programının asgari olarak beş temel unsuru bünyesinde barındırması gerekir. Bu unsurlar; üst yönetimin taahhüdü ve desteği, risk değerlendirmesi, iç kontrol mekanizmaları, test ve denetim faaliyetleri ile eğitimdir.
Yaptırım İhlallerinde Uygulanan İdari ve Adli Tedbirler
OFAC, yaptırım ihlallerine karşı idari para cezalarının yanı sıra çeşitli yaptırım ve icra tedbirlerine başvurabilmektedir. Bu kapsamda bilgi talebi veya idari celp gönderilmesi, uyarı mektubu düzenlenmesi, ihlal tespiti kararı verilmesi, uzlaşma anlaşması yapılması ve cezai soruşturma veya kovuşturma yürütülmesi amacıyla dosyanın ilgili kamu kurumlarına sevk edilmesi tedbirleri uygulanabilmektedir.
OFAC'ın yüzde elli kuralı nasıl uygulanır?
Yüzde elli kuralı uyarınca, bir veya birden fazla bloke edilmiş kişinin doğrudan veya dolaylı olarak en az yüzde elli paya sahip olduğu kuruluşlar, SDN Listesi'nde açıkça yer almasalar bile kendiliğinden bloke edilmiş kişi sayılır.
ABD kişisi olmayanlar yaptırımlardan nasıl etkilenir?
ABD kişisi olmayanlar ikincil yaptırımlar kapsamında hedef alınabilir; ayrıca ABD kişilerini ihlale sevk etmeleri veya yaptırımların dolanılmasına yönelik işlemlere iştirak etmeleri hukuken yasaktır.
SDN Listesi ile diğer yaptırım listeleri arasındaki fark nedir?
SDN Listesi malvarlığının bloke edilmesi ve kapsamlı işlem yasağı doğururken, SDN niteliği taşımayan listeler sermaye piyasası araçlarının alımı veya muhabir hesap açılması gibi belirli ve sınırlı kısıtlamalar getirir.
Yasaklanan işlemler için yetkilendirme alınabilir mi?
Evet, yürürlükteki yaptırım düzenlemeleri kapsamında normal şartlarda yasaklanmış olan belirli faaliyetlere OFAC tarafından genel veya özel lisans mekanizmalarıyla yetkilendirme sağlanabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy