Nafaka alacağının icra yoluyla tahsili, hükmedilen nafakanın türüne ve dayanağını oluşturan yargı kararına göre ilamlı veya ilamsız icra takibi usullerine tabidir. Tedbir nafakası ile boşanma sonrasına ilişkin nafakaların takip usulleri ve kesinleşme şartları birbirinden farklı kurallara bağlanmıştır.
Nafaka Türlerine Göre Takip Usulü ve Kesinleşme Şartı
Tedbir nafakası, ilam niteliğinde kesinleşmiş bir mahkeme hükmüne dayanmadığı için icra hukukunda ilamsız takip hükümlerine göre tahsil edilir. Bu alacak türünde takibe dayanak yapılan mahkeme ara kararının kesinleşmiş olması aranmaz.
Buna karşılık yoksulluk nafakası ile boşanma davası içerisinde hüküm altına alınan iştirak nafakasının tahsili amacıyla ilamlı icra takibi başlatılması zorunludur. Kesinleşmemiş bir boşanma kararıyla hükmedilen yoksulluk nafakası icra takibine konu edilemeyeceği gibi, boşanma davasında karara bağlanan iştirak nafakasının ilamlı icraya konulabilmesi için de boşanma kararının kesinleşmiş olması şarttır.
Nafaka Takiplerinde Yetkili İcra Dairesi
Yoksulluk, iştirak ve yardım nafakası gibi kesinleşmiş ilamlı nafaka alacakları için Türkiye'deki herhangi bir icra dairesinde ilamlı icra takibi açılabilir. İlamlı nafaka takiplerinde alacaklının veya borçlunun yerleşim yeri ile takibin başlatıldığı icra dairesi arasında yetki bağlantısı aranmaz.
İlamsız icra takibine tabi olan tedbir nafakasında genel yetki kuralı nafaka borçlusunun yerleşim yeri icra dairesidir. Bununla birlikte tedbir nafakasının geçici ve korunmaya yönelik niteliği dikkate alınarak borçlunun yerleşim yeri dışındaki icra dairelerinde de takip yürütülebileceği kabul edilmektedir.
Maaş Haczi ve Gelirlerden Kesinti Uygulaması
Nafaka borcunun borçlunun maaşından kesinti yoluyla tahsil edilmesinde cari ve birikmiş nafaka alacakları arasında farklı haciz sınırları uygulanır. Cari aylık nafaka borçları bakımından hükmedilen nafaka tutarı maaşın dörtte birinden fazla olsa dahi tam olarak kesilebilir. Birikmiş nafaka borçları ise genel haciz kuralları uyarınca borçlunun maaşının en fazla dörtte biri oranında haczedilebilir.
Kanuni istisnalar saklı kalmak üzere, nafaka alacaklarının icra dairesi aracılığıyla tahsil edilmesi amacıyla borçlunun emekli maaşı ve işsizlik ödeneği gibi düzenli gelirlerinden de kesinti yapılması mümkündür.
Nafaka Borcunun Ödenmemesi Halinde Tazyik Hapsi
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 344 f. 1 uyarınca, nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine icra mahkemesince üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Tazyik hapsinin uygulanmasına başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilerek borç ödenirse borçlu derhal tahliye edilir. Aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca, borçlunun nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmış olması durumunda mahkeme, ileri sürülen gerekçeleri gözeterek tazyik hapsinin infazını söz konusu davanın sonuna bırakabilir.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 344Kaynağı aç
Nafaka borcunun ödenmemesi her ay bakımından bağımsız bir ihlal oluşturur. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 344 hükmüne dayanan şikâyetin her bir ihlal tarihinden itibaren üç ay içinde yapılması zorunludur; üç aylık yasal süre geçirildiğinde ilgili aya ilişkin şikâyet hakkı düşer.
İcra ve İflas Kanunu m. 344 uyarınca uygulanan tazyik hapsi, adli sicile işlenen bir adli ceza veya mahkûmiyet niteliğinde değildir; bu nedenle cezanın ertelenmesi, adli para cezasına çevrilmesi veya seçenek yaptırımlara dönüştürülmesi mümkün değildir. Borçlu nafaka borcunu ödemeyip tazyik hapsi süresini tamamlayarak tahliye edilse dahi nafaka borcu ortadan kalkmaz ve varlığını sürdürür.
Kesinleşmemiş boşanma kararına dayanılarak yoksulluk nafakası takibi yapılabilir mi?
Kesinleşmemiş bir boşanma kararıyla hükmedilen yoksulluk nafakası icra takibine konu edilemez; bu alacağın tahsili için dayanak boşanma kararının kesinleşmesi ve ilamlı icra takibi açılması zorunludur.
Nafaka alacağı için borçlunun emekli maaşından kesinti yapılabilir mi?
Evet, kanuni istisnalar saklı kalmak kaydıyla nafaka alacaklarının tahsili amacıyla borçlunun emekli maaşı ve işsizlik ödeneği gibi gelirlerinden haciz yoluyla kesinti yapılabilir.
Nafakanın ödenmemesi nedeniyle şikâyet süresi ne kadardır?
Nafaka borcunun ödenmemesi her ay bakımından ayrı bir ihlal oluşturduğundan şikâyetin her ihlal tarihinden itibaren üç ay içinde yapılması gerekir; süre geçirildiğinde o aya ait şikâyet hakkı düşer.
Tazyik hapsinin infaz edilmesi nafaka borcunu sona erdirir mi?
Hayır, borçlunun tazyik hapsi süresini tamamlaması nafaka borcunu ortadan kaldırmaz; borç ödeninceye kadar nafaka alacağı hukuken devam eder.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy