5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 28. maddesine göre, doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni alarak vatandaşlığını kaybedenler ile üçüncü dereceye kadar altsoyları, maddede belirtilen istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanmaya devam eder. Millî güvenliğe ve kamu düzenine ilişkin hükümler saklıdır. Bu kişilere, istemeleri hâlinde söz konusu haklardan yararlanabileceklerini gösteren Mavi Kart düzenlenir.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 28Kaynağı aç
Hakkın kişi bakımından kapsamı
28. madde, 9 Mayıs 2012 tarihli ve 6304 sayılı Kanunun 14. maddesiyle değiştirilmiş metniyle yer alır. Kapsamdaki ilk grup, Türk vatandaşlığını doğumla kazanmış ve sonradan çıkma izniyle bu vatandaşlığı kaybetmiş kişilerdir. Üçüncü dereceye kadar altsoylar da aynı maddede tanınan haklardan yararlanabilir.
Doğumla kazanmanın açıklanan yollarından biri soy bağıdır. Türk vatandaşı ana veya babadan, Türkiye içinde ya da dışında ve evlilik birliği içinde veya dışında doğan çocuk, doğduğu andan itibaren Türk vatandaşlığını kazanır. Diğer yol doğum yerine ilişkindir: Türkiye’de doğan ve yabancı ana ile babası yüzünden doğumla hiçbir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuk, doğumundan itibaren Türk vatandaşıdır.
Mavi Kart, doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle ayrılan kişilere ve üçüncü dereceye kadar altsoylarına verilen resmî bir belgedir. 5901 sayılı Kanunun 28. maddesi de bu kişilerin kart edinebileceğini düzenler. Buna karşılık vatandaşlığını vatandaşlığa kabul, evlat edinilme veya seçme hakkı gibi yollarla sonradan kazananlar Mavi Kart alamaz. Vatandaşlığı sürenlerin, vatandaşlıktan başka biçimde çıkanların ve vatandaşlıktan ıskat edilenlerin de Mavi Kart alma hakkı yoktur.
Altsoyun bu hükümlerden yararlanması, üstsoyuyla soy bağını belgelemesine bağlıdır. Üçüncü dereceye kadar altsoy için ayrıca, soy bağı gösterilen üstsoyun vatandaşlığı doğumla kazanmış ve çıkma izniyle kaybetmiş olması gerekir.
Cumhurbaşkanı, gerekli görürse üçüncü dereceden itibaren hangi dereceye kadar altsoyun 28. maddede tanınan haklardan yararlanacağını belirleyebilir. Hüküm yalnızca bu yetkiyi tanır; belirli bir belirlemenin yapıldığını veya ek bir altsoy derecesinin kapsama girdiğini göstermez.
Çıkma belgesinin sonucu ve aile üyeleri
Çıkma belgesi ilgiliye imza karşılığında teslim edildiğinde Türk vatandaşlığı kaybedilir. Bu kişinin nüfus aile kütüğündeki kaydı kapatılır. Kayıp tarihinden itibaren kişi yabancı işlemi görür.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 27Kaynağı aç
Eşlerden birinin çıkma izniyle Türk vatandaşlığını kaybetmesi diğer eşin vatandaşlığına etki etmez. Bu kural, 6 Aralık 2019 tarihli ve 7196 sayılı Kanunun 63. maddesiyle değiştirilen 27. maddenin ikinci fıkrasında yer alır.
Çocukların vatandaşlığı ana veya babayla birlikte kendiliğinden sona ermez. Vatandaşlığını kaybeden ana veya babanın talebi ve diğer ebeveynin muvafakati varsa çocuklar da onlarla birlikte vatandaşlığı kaybeder. Muvafakat verilmezse hâkim kararına göre işlem yapılır. Vatandaşlığın kaybı çocukları vatansız bırakacaksa 27. madde hükümleri uygulanmaz.
Çıkma izni başvurusunun incelenmesi
Çıkma izni başvurusunda belgeler incelenir; eksiklik varsa tamamlanması istenir. Başvuran hakkında Emniyet Genel Müdürlüğü, Kaçakçılık İstihbarat Harekât ve Bilgi Toplama Daire Başkanlığı ve Millî Savunma Bakanlığından resen arşiv araştırması yapılır.
Aranan şartların taşındığı sonucuna varılırsa Bakanlık kararıyla Türk vatandaşlığından çıkma izni verilir. Şartların eksiksiz taşınmadığının saptanması hâlinde Bakanlık başvuruyu reddedebilir.
Çıkma izninin verilmesi veya Mavi Kart tahsisi, idarenin takdirindeki idari işlemlerdendir. Başvurunun reddi de idari işlemdir ve bu karara karşı idare mahkemesinde dava açılabilir. Mahkemelerde avukatla temsil, bazı istisnalar dışında zorunlu değildir.
Hakların içeriği ve sınırları
Mavi kartlılar, millî güvenlik ve kamu düzenine ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır. Bu yararlanma, 28. maddede belirtilen istisnalarla da sınırlıdır.
Bu kişilerde seçme ve seçilme hakkı, muafen araç veya ev eşyası ithal etme hakkı ile askerlik hizmetini yapma yükümlülüğü bulunmaz. Sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakları ise saklıdır ve bu haklar kullanılırken ilgili kanun hükümlerine tabi olurlar.
Kamu görevi yasağı her türlü çalışmayı kapsamaz. Kapsamdaki kişiler, kadroya dayalı ve kamu hukuku rejimine tabi asli ve sürekli kamu hizmeti görevlerinde bulunamaz. Buna rağmen kamu kurum ve kuruluşlarında işçi, geçici veya sözleşmeli personel olarak çalıştırılabilirler.
Mavi Kart sahiplerinin bazı şartları yerine getirmeleri hâlinde MA plakalı araç satın alabileceği veya yabancı ülkeden getirecekleri aracı MA plakaya çevirebileceği belirtilir. Bu olanak, 28. maddedeki muafen araç veya ev eşyası ithal etme hakkının bulunmadığı yönündeki istisnayla aynı işlem olarak açıklanamaz.
Mavi Kartın düzenlenmesi ve kullanılması
Kapsamdaki kişilere talepleri üzerine, maddede sayılan haklardan yararlanabileceklerini gösteren Mavi Kart verilir. Kart, 21 Şubat 1963 tarihli ve 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanunu kapsamındadır ve düzenlenmesi talebe bağlıdır. Kartın belirli bir geçerlilik süresi yoktur.
Maddenin tanıdığı haklar kullanılırken Mavi Kartın gösterilmesi yeterlidir. Kart gösterilemediğinde işlem, Kimlik Paylaşımı Sistemi üzerinden Mavi Kartlılar Kütüğünden alınacak kayıt örneği ve kişinin uyruğundaki devlet makamınca verilmiş kimlik belgesiyle yürütülür.
Kimlik bilgilerinde değişiklik varsa, uyruğundaki devlet makamından alınan eski ve yeni bilgileri gösteren belgenin usulüne göre tasdik edilmiş Türkçe tercümesi de birlikte sunulmalıdır.
Bu kişilere, Bakanlığın belirleyeceği esaslar çerçevesinde kimlik numarası verilir. Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarasının arandığı yerlerde bu numara kullanılır.
MERNİS veri tabanında kaydı bulunan, doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığını kaybeden kişilerin kayıtları, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası değiştirilmeden Mavi Kartlılar kütüğüne aktarılır. Kütükte kaydı olan kişi, bizzat başvurarak iki fotoğraf ile uyruğundaki yabancı ülke makamının düzenlediği kimlik kartını veya pasaportu sunarsa yurt içinde ilçe nüfus müdürlüğünden, yurt dışında dış temsilcilikten kart düzenlenmesi istenebilir.
Resmî doğum belgesine dayanan bildirimle Mavi Kartlılar Kütüğüne işlenen çocuk adına, ebeveynlerin başvurusu üzerine Mavi Kart düzenlenebilir. On sekiz yaşını doldurmamış kişinin kartını ana, baba, vasi veya çocuğu aile kütüğüne tescil ettirmeye yetkili kişi alabilir.
Kaybedilen Mavi Kart için gazete ilanı yayımlatmak veya durumu emniyete bildirmek zorunlu değildir; bu yol kişinin isteğine bırakılmıştır. Yerine yeni kart alındığında kaybedilen kart hukuken geçersiz olur.
Mavi Kartın düzenlenmesi, dağıtılması ve Mavi Kartlılar Kütüğünün elektronik ortamda tutulmasına ilişkin usul ve esasları Bakanlık belirler. Kamu kurum ve kuruluşları da madde hükümlerinin uygulanması için gerekli tedbirleri alır ve düzenlemeleri yapar.
Sık sorulan sorular
Mavi Kart kimlere düzenlenir?
Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığını kaybedenlere ve üçüncü dereceye kadar altsoylarına, istemeleri hâlinde 28. maddedeki haklardan yararlanabileceklerini gösteren Mavi Kart düzenlenir. Altsoyun üstsoyuyla soy bağını belgelemesi şarttır.
Kart gösterilemezse işlem nasıl yapılır?
Kart gösterilemezse Kimlik Paylaşımı Sistemi üzerinden Mavi Kartlılar Kütüğünden kayıt örneği alınır ve uyruğundaki devlet makamının verdiği kimlik belgesiyle işlem yapılır. Kimlik bilgilerinde değişiklik varsa eski ve yeni bilgileri gösteren belgenin tasdikli Türkçe tercümesi birlikte sunulur.
Seçme, askerlik ve muafen ithalat hakları sürer mi?
Hayır. Kapsamdaki kişilerin seçme ve seçilme hakkı, muafen araç veya ev eşyası ithal etme hakkı ve askerlik hizmetini yapma yükümlülüğü yoktur.
Kamu kurumunda çalışmak bütünüyle yasak mıdır?
Hayır. Yasak, kadroya dayalı ve kamu hukuku rejimine tabi asli ve sürekli kamu hizmeti görevlerini kapsar. Aynı kişiler kamu kurum ve kuruluşlarında işçi, geçici veya sözleşmeli personel olarak çalıştırılabilir.
Çocuğun vatandaşlığı ana veya babayla birlikte kendiliğinden sona erer mi?
Hayır. Ana veya babanın talebi ve diğer ebeveynin muvafakati gerekir; muvafakat yoksa hâkim kararına göre işlem yapılır. Kayıp çocuğu vatansız bırakacaksa 27. madde hükümleri uygulanmaz.
Mavi Kartın geçerlilik süresi var mıdır?
Mavi Kartın herhangi bir geçerlilik süresi bulunmaz. Kaybedilen kartın yerine yenisi alındığında ise kaybedilen kart hukuken geçersiz hâle gelir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy