Tescilli bir markanın sağladığı hukuki korumanın aktif biçimde sürdürülebilmesi için markanın tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde tescil edildiği mal veya hizmetler bakımından marka sahibi tarafından Türkiye'de ciddi bir şekilde kullanılması gerekir. Haklı bir neden bulunmaksızın markanın kullanımına kesintisiz beş yıl boyunca ara verilmemesi de bu korumanın devamı için aranan temel şartlar arasında yer alır.
Ciddi Kullanım Şartı ve Delillerin Niteliği
Markanın ciddi kullanımının ispatlanabilmesi için sunulan delillerin başka bir veriye gereksinim duyulmaksızın inceleme yapılmasına olanak tanıyacak açıklıkta, anlaşılır ve güvenilir nitelikte olması şarttır. Sunulan ispat araçlarının, markanın tescil kapsamındaki mal veya hizmetler yönünden kullanım şeklini, yerini, zamanını ve kapsamını açıkça ortaya koyması beklenir.
Markayı meydana getiren esas unsurda ekleme ya da çıkarmalar yapılması, basit bir şekil değişikliğine gidilmesi yahut markanın tescil edildiği renkten farklı bir renkle piyasaya sunulması ciddi kullanım kapsamında değerlendirilir. Bununla birlikte Sınai Mülkiyet Kanunu m. 9/2-b hükmü gereğince, markanın yalnızca ihracat amacıyla mal veya ambalajlar üzerinde kullanılması da geçerli bir marka kullanımı sayılır. Markanın lisans, franchise veya distribütörlük gibi hukuki sözleşmelere dayanılarak marka sahibinin izniyle üçüncü kişilerce kullanılması da ciddi kullanım niteliğindedir.
Kullanıma Ara Vermede Haklı Nedenler ve Göstermelik Kullanım
Markanın beş yıllık süre zarfında kullanılamaması durumunda savaş, ekonomik krizler, doğal afetler, gümrük mevzuatındaki değişiklikler, ithalat kısıtlamaları ve ambargolar kullanıma ara verme bakımından haklı neden olarak kabul edilebilir. Buna karşılık, marka sahibinin kendi mali durumunun bozulması markayı kullanmama gerekçesi olarak haklı neden sayılmaz.
Beş yıllık kullanım süresinin dolmasına yaklaşıldığı için yapılan simgesel veya göstermelik nitelikteki kullanımlar ciddi kullanım olarak nitelendirilmez. Bu doğrultuda, iptal talebinin sunulmasından önceki üç ay içinde gerçekleştirilen kullanımlar değerlendirmede dikkate alınmaz.
Mal ve Hizmet Sınıflarının Kapsamı ve Kısmi Kullanım
Marka tescil edildiği mal veya hizmetlerin yalnızca bir bölümü için piyasada kullanılıyorsa, fiilen kullanılmayan diğer mal ve hizmet sınıfları yönünden hukuki dokunulmazlık zayıflayarak üçüncü kişilerin müdahalelerine açık hale gelir. İleride ticari faaliyette bulunma ihtimaline dayanılarak tescil ettirilen mal ve hizmet sınıflarının sağladığı korumanın dokunulmazlığı beş yıllık süreyle sınırlıdır.
İdari İtirazlar ve Davalarda Kullanım İspatı Defi
Marka bülteninde yayımlanan bir başvuruya karşı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 6 çerçevesinde yapılan yayıma itirazlarda, itiraza dayanak gösterilen önceki markanın en az beş yıldır tescilli olması halinde başvuru sahibi kullanım ispatı defini ileri sürebilir. Bu talep üzerine önceki hak sahibi markasını ciddi şekilde kullandığını kanıtlayamazsa yayıma itiraz reddedilir ve başvuru tescil edilir. İtiraz eden taraf markasını yalnızca belirli mal veya hizmet sınıflarında kullandığını ispatlarsa, itiraz diğer sınıflar yönünden reddedilerek başvuru sahibinin markası kullanılmayan sınıflarda tescil edilir.
Sınai Mülkiyet Kanunu m. 29 uyarınca açılan marka hakkına tecavüz davalarında davalı taraf kullanım ispatı defini ileri sürebilir; bu durumda davacı, dava tarihinden önceki beş yıl içinde markasını ciddi biçimde kullandığını ispatlamadıkça tescilden doğan haklarını ileri süremez. Benzer şekilde, Sınai Mülkiyet Kanunu m. 25 kapsamında açılan hükümsüzlük davalarında da davalı tarafından kullanım ispatı defi ileri sürülebilir ve davacı dava tarihinden önceki beş yıllık kullanımını kanıtlamakla yükümlü olur.
Markanın İptali ve Yetkili Merci
Markanın haklı bir sebep olmaksızın beş yıl boyunca ciddi bir şekilde kullanılmaması, tescilin ileriye dönük olarak iptal edilmesine yol açar. Kullanımı ispatlanan mal veya hizmet sınıflarına göre kısmi iptal kararı verilmesi mümkün olmakla birlikte, marka örneğini değiştirecek şekilde bir iptal kararı verilemez.
Sınai Mülkiyet Kanunu m. 192 ve Geçici m. 4 düzenlemeleri uyarınca, kullanmama nedeniyle iptal yetkisi 10.01.2024 tarihine kadar adli yargı mercileri tarafından kullanılmıştır; 10.01.2024 tarihinden itibaren ise iptal talepleri doğrudan Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulmaktadır.
Yayıma itiraz sürecinde kullanım ispatı nasıl istenir?
Yayımlanan marka başvurusuna itiraz eden önceki hak sahibinin markası en az beş yıldır tescilli ise, başvuru sahibi işaretlerin benzerliği değerlendirilmeden önce kullanım ispatı defini ileri sürerek markanın ciddi biçimde kullanıldığının kanıtlanmasını talep edebilir.
Marka tecavüzü davasında kullanım ispatı talep edilebilir mi?
Marka hakkına tecavüz davalarında davalı kullanım ispatı defini ileri sürebilir; bu durumda davacı, dava tarihinden önceki beş yıl içinde markasını ciddi şekilde kullandığını kanıtlayamadığı takdirde tescilden doğan koruma haklarını elde edemez.
Tescilli markanın farklı bir renkte kullanılması geçerli sayılır mı?
Markanın esas unsurunda basit değişiklikler yapılması veya tescil edildiği renkten farklı bir renkle piyasada yer alması kanunen ciddi kullanım kapsamında kabul edilir.
Marka sahibinin mali kriz yaşaması kullanmama için haklı neden midir?
Savaş, doğal afet, ithalat yasakları ve mevzuat değişiklikleri kullanıma ara vermede haklı neden oluşturabilirken, marka sahibinin mali durumunun bozulması haklı neden olarak kabul edilmez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy